Jedynie prawda jest ciekawa


Niemiecki historyk o budowie pomnika ofiar hitleryzmu w Europie Wschodniej

27.08.2018
1270jakipomnik
Niemiecki historyk o budowie pomnika ofiar hitleryzmu w Europie Wschodniej

Koncepcja pomnika ofiar hitleryzmu w Europie Wschodniej, którego budowę zadeklarował w umowie koalicyjnej rząd Niemiec, nastręcza problemów związanych z polityką pamięci w krajach pochodzenia tych ofiar - ocenia niemiecki historyk Martin Aust.

Autor artykułu w poniedziałkowym wydaniu "Frankfurter Allgemeine Zeitung" Martin Aust, wykładowca historii Europy Środkowej na Uniwersytecie w Bonn, przypomina, że obecnie istnieją trzy koncepcje pomnika.

Pierwsza, przedstawiona w 2013 roku, przewiduje powstanie pomnika upamiętniającego pochodzące z Polski i ZSRR ofiary nazistowskiej polityki na Wschodzie. W ramach drugiej koncepcji, z 2017 roku, pomnik upamiętniający wyłącznie polskie ofiary miałby stanąć w centrum Berlina na Askanischer Platz, naprzeciw centrum dokumentacyjnego fundacji Ucieczka, Wypędzenie, Pojednanie. Trzecia koncepcja, również z 2017 roku, jest autorstwa historyka Timothy'ego Snydera, który apelował, by przy upamiętnieniu w Niemczech ofiar II wojny światowej na pierwszym miejscu postawić Ukrainę.

W artykule zatytułowanym "Wszyscy zmarli zasługują na ten sam szacunek" Aust ostrzega przed "uruchomieniem szeregu konfliktów o pamięć" i przekonuje, że najlepsze wyjście to wzniesienie na Askanischer Platz pomnika, który upamiętniałby wszystkie ofiary niemieckiej wojny eksterminacyjnej w Europie Wschodniej, a nie tylko ofiary wybranej narodowości.

Wskazuje, że choć istnieją argumenty przemawiające za drugą koncepcją, to pomnik poświęcony wyłącznie polskim ofiarom "niechybnie doprowadziłby do nacjonalizacji pamięci" i pytań o oddzielne upamiętnienia dla Rosjan, Białorusinów czy Ukraińców.

"Imperatyw upamiętniania w dialogu z partnerami z Europy Wschodniej od razu trafia tu na ograniczenia. Gdzie nie spojrzeć, tam dochodzi do nacjonalistycznego wykorzystywania przeszłości" - wskazuje Aust. "W polskim społeczeństwie przeciwstawiane są sobie nawzajem wyłącznie pozycje narodowe i upamiętnienia umieszczane w kontekście europejskim. Na Ukrainie powstaje pytanie, czy siłom nacjonalistycznej prawicy uda się odcisnąć swoje piętno na kulturze pamięci, czy też może powstać kultura pamięci uwzględniająca także ukraińskie, sowieckie i europejskie odniesienia. W Rosji Putin lawiruje między pielęgnowaniem wielkości ZSRR, rosyjskim patriotyzmem a podłączeniem się pod społeczne inicjatywy upamiętniające ofiary stalinizmu i wojny" - ocenia.

Jak wskazuje Aust, wybór koncepcji pomnika jest trudny ze względu na wielość narracji, które czasem się zazębiają, ale często są rozbieżne.

Jako przykład bardziej złożonych narracji wskazuje prace Majera Bałabana, który "jak żaden inny historyk międzywojnia reprezentuje żydowską polskość", literacką twórczość wspomnieniową Wasilija Grossmana, który jako korespondent pisał o II wojnie światowej, urodził się w żydowskiej rodzinie na Ukrainie, był obywatelem ZSRR i tworzył po rosyjsku.

Aust przytacza też przykłady konfliktów między relacjami ofiar a aktualną polityką historyczną potomków ofiar. "W warszawskim Muzeum Powstania Warszawskiego i w filmie +Miasto 44+ stykamy się z polskim patriotyzmem, który za walką na rzecz narodu stawia wykrzyknik, redukujący lub wyciszający (inne - PAP) konteksty" - podkreśla Aust. Pierwotną koncepcję Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku autorstwa Pawła Machcewicza, "obecnie rewidowaną przez rząd w Warszawie", oraz film "Róża" o Mazurach w 1945 roku określa za to jako elementy "polskiej pamięci o wojnie, która jest zakotwiczona w europejskich kontekstach i w swoją narrację wplata problematykę wojny i tworzenia się narodów".

Zdaniem Austa w Polsce tej wielogłosowości przeciwstawia się "ustawodawstwo historyczne, które chce prawnie zarządzać interpretacją przeszłości", a "jeszcze dalej idą ustawy historyczne na Ukrainie, które penalizują sowieckie odniesienia w ukraińskiej przeszłości, przemilczają kolaborację (Ukraińców - PAP) podczas Holokaustu i ukraińskie masakry na ludności polskiej w latach 1943-44 i chciałyby przedstawiać Ukraińców wyłącznie jako ofiary lub bohaterów". Jak dodaje historyk, podobne procesy mają miejsce w krajach bałtyckich.

(PAP)

fot. Pixabay

Warto poczytać

  1. trump23092018 23.09.2018

    Dwa miliardy dolarów na "Fort Trump". „To nie jest suma, która przekracza możliwości państwa”

    Rząd chce przeznaczać 500 mln zł rocznie na drogi i mosty, ważne z punktu widzenia militarnego; w tym kontekście 2 mld dolarów na inwestycje związane z budową bazy wojsk USA w Polsce, nie jest sumą, która przekracza możliwości polskiego państwa - powiedział szef KSRM Jacek Sasin.

  2. Papiez08042018 22.09.2018

    Zaskakujące słowa papieża Franciszka: „Zbudowaliśmy zbyt wiele twierdz. Musimy być bardziej otwarci na różnorodność”

    Papież Franciszek, który rozpoczął w sobotę wizytę na Litwie, oznajmił w Ostrej Bramie w Wilnie, że ludzie zbudowali zbyt wiele twierdz. Apelował, by nie budować murów, lecz przyjmować obecność i różnorodność innych jako dar i bogactwo

  3. wwii22092018 22.09.2018

    Zrzekają się reparacji wojennych od Niemiec? „Przeszłość powinniśmy zostawić historykom ”

    Czechy nie widzą powodu, by zajmować się kwestią reparacji wojennych - powiedział w piątek w Berlinie prezydent tego państwa Milosz Zeman pytany przez prezydenta Niemiec Franka-Waltera Steinmeiera o stanowisko Pragi w tej kwestii.

  4. papiez22092018 22.09.2018

    Papież odwiedzi kraje bałtyckie. „Moja wizyta zbiega się ze stuleciem niepodległości waszych krajów”

    Papież Franciszek wyruszył w sobotę w czterodniową podróż na Litwę, Łotwę i do Estonii. To 25. zagraniczna papieska pielgrzymka, przypadająca w ćwierćwiecze wizyty św. Jana Pawła II w republikach bałtyckich. Świętują one stulecie odzyskania niepodległości.

  5. merkel31012018 21.09.2018

    To będzie koniec rządów Angeli Merkel? Rządowa afera może doprowadzić do rozpadu jej rządu

    Blisko połowa Niemców opowiada się za opcją rozpisania przyspieszonych wyborów parlamentarnych. Powodem takiego przekonania wśród obywateli zachodniego sąsiada Polski jest trwający w Niemczech spór dotyczący dymisji szefa kontrwywiadu BfV

  6. kavanaugh21092018 21.09.2018

    Sędzia niesłusznie oskarżony o próbę gwałtu? Coraz więcej na to wskazuje

    Oskarżenie o próbę gwałtu, jakie wysnuto pod adresem nominata Trumpa do Sądu Najwyższego Bretta Kavanaugha, zaczyna się rozłazić w szwach. Jeden z kluczowych świadków, koleżanka z klasy rzekomej ofiary, wycofała swoje zeznanie.

  7. israel215052018 20.09.2018

    „Izrael dopuścił się zbrodni wojennych”. Mocne oskarżenie Amnesty International

    W ciągu 48 godzin od izraelskich kul zginęło w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu sześciu Palestyńczyków. Amnesty International uważa, że w niektórych przypadkach mogło dojść do zbrodni wojennych.

Wiadomości z kraju

więcej

Wiadomości gospodarcze

więcej
CS-159fotoMINI

Czas Stefczyka 159/2018

PDF (5,69 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook