Jedynie prawda jest ciekawa


Henryk Glass – harcerz niezłomny

27.09.2013

W listopadzie 1945 roku do brytyjskiej ambasady w Pradze przybyło dwóch Polaków. Przedstawili się. Zweryfikowano ich tożsamość. Kilka dni później z Wielkiej Brytanii wyleciał samolot, który zabrał ich do Londynu. Miało to miejsce w okresie, w którym Brytyjczycy robili co mogli, aby rozlokować poza swoimi granicami 200 tysięczną polską armię stacjonującą na Wyspach. Mimo to byli w stanie w tak krótkim czasie zorganizować nielegalny transport lotniczy z kraju za żelazną kurtyną dla kolejnych dwóch Polaków, których przecież mieli w swoim kraju tak wielu.

Jednym z nich był Henryk Glass urodzony 19 maja 1896 roku w Dąbrowie Górniczej, syn Karola i Zofii z Carneey'ów. Młodość spędził w Kijowie, gdzie jego ojciec był dyrektorem fabryki. Tam też uczęszczał do gimnazjum św. Katarzyny, angażując się w organizacje uczniowskie. Należał w tym czasie do tajnego Zetu i Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego. Jako członek Korporacji Uczniowskiej należał do Komendy Skautowej, a 15 lutego 1915 roku wstąpił do tajnego harcerstwa. W tym samym roku rozpoczął naukę w Kijowskim Instytucie Handlowym, z którym został ewakuowany do Saratowa, gdzie utworzył z polskiej młodzieży dwie drużyny harcerskie i objął komendę hufca harcerskiego. Współpracował także z Polską Organizacją Wojskową (POW).

Zimą 1915/1916 ukończył w Saratowie szkołę podoficerską, lecz odmówił wstąpienia w szeregi POW ze względu na jej lewicowy charakter. Po rewolucji lutowej 1917 r. Harcerstwo Polskie weszło w okres działalności jawnej, a Henryk Glass został mianowany instruktorem.

W lipcu 1917 zgłosił się ochotniczo do I Korpusu Polskiego gen. J. DowboraMuśnickiego i został przydzielony do 1 Dywizji Strzelców Polskich. W listopadzie 1917 r. powrócił do I Korpusu, gdzie otrzymał rozkaz prowadzenia werbunku do wojska polskiego wśród miejscowej młodzieży i polskich junkrów rosyjskich szkół wojskowych. Kiedy na wiosnę 1918 r. przybył do I Korpusu w Bobrujsku, jednostka była rozbrajana przez Niemców, zdecydował się więc powrócić do Kijowa i uczestniczyć w pracy harcerskiej.

W listopadzie 1918 r. brał udział w zjeździe jednoczącym całe polskie harcerstwo pod szyldem ZHP. Następnie kontynuował naukę w Kijowskim Instytucie Handlowym, egzamin dyplomowy zdał wiosną 1919 roku. Nawiązał współpracę ze strukturami POW i polskim wywiadem wojskowym, tworząc własną harcerską siatkę informatorów, którzy obserwowali ruchy bolszewickich wojsk. 19 stycznia 1919 r. został mianowany p.o. naczelnika tajnego Harcerstwa Polskiego na Rusi i w Rosji.

Pierwszy wyrok śmierci wydano na niego w czerwcu 1919 r. – miał wtedy 23 lata. „Czeka” rozpracowała go jako organizatora i przywódcę harcerstwa na Rusi, organizacji uznanej za ruch burżuazyjny i antyrewolucyjny. Na szczęście udało mu się uciec z Kijowa, dzięki ostrzeżeniu jednego ze swoich współpracowników. Po długiej wędrówce w przebraniu radzieckiego żołnierza przedostał się na polską stronę frontu, gdzie złożył raport w Biurze Wywiadowczym II Oddziału Sztabu Głównego WP, a następnie został przydzielony w nim do pracy. W sierpniu 1919 wszedł w skład Naczelnej Rady Harcerskiej gdzie kierował Wydziałem Wschodnim w Kwaterze Głównej ZHP koordynując prace wywiadowcze w 17 ośrodkach harcerskich na Ukrainie. Do Kijowa wrócił pod koniec roku, gdy na ochotnika zgłosił się na misję mającą na celu nawiązanie łączności z tamtejszą strukturą POW i dostarczenia jej niezbędnych do działalności wywiadowczej środków. Glass przedostał się tam przez Rumunię i Odessę w pociągu misji PCK. W chaosie odwrotu białej armii i walk z bandami zrewoltowanego chłopstwa brał udział w akcji ratowania setek Polaków, głównie rodzin ziemiańskich i inteligencji kresowej i ich ewakuacji do Polski.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej pracował jako oficer w wywiadzie, latem 1920 r. dowodził harcerską grupą dywersyjną działającą na tyłach Armii Czerwonej.

Po wojnie nie przerwał działalności harcerskiej, a w latach 1921-1924 był naczelnikiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP. W 1925 r. wziął ślub z Feliksą Grabską, córką polityka Narodowej Demokracji Stanisława Grabskiego, harcerką z drużyny Olgi Małkowskiej. Natomiast w 1927 r. otrzymał najwyższy stopień harcerski – Harcmistrza Rzeczypospolitej, który do dzisiaj otrzymało jedynie 15 osób. Wśród instruktorów reprezentował nurt o poglądach katolicko-narodowych. W latach trzydziestych popadł w konflikt z ówczesnym przewodniczącym ZHP hm. Michałem Grażyńskim. Osią niezgody było zaangażowanie polityczne przewodniczącego, który jednocześnie był wojewodą śląskim.

Doświadczenia zebrane podczas wielu lat mieszkania i prowadzenia aktywnej działalności w Kijowie i okolicach, bezpośrednie kontakty z wrogiem, jakim była Rosja Sowiecka, Henryk Glass wykorzystywał w służbie Rzeczypospolitej. Przejawiały się one zarówno w działaniach harcerskich, jak i w życiu publicznym poza harcerstwem. W 1921 r. założył Wydział Wschodni ZHP, opiekujący się harcerzami powracającymi z Rosji. Cztery lata później był członkiem założycielem Porozumienia Antykomunistycznego (PA), którego był wiceprzewodniczącym w okresie 1925-1939, autorem statutu i redaktorem wszystkich jego wydawnictw. Organem prasowym PA był miesięcznik „Walka z komunizmem”, który wychodził w latach 1927-1931. Pismo wznowiono w latach 1937-1939 pod zmienionym tytułem: „Prawda o komunizmie – Biuletyn Informacyjny”. Działalność propagandową prowadzono w ramach wydawnictwa „Dobra Prasa”, które wydawało duże nakłady popularnych broszur, plakatów, ulotek.

GLASSHARCERZ2 

(Na zdj. Henryk Glass)

Autorem szeregu broszur antybolszewickich był także Henryk Glass – m.in. „Zamach bolszewizmu na młodzież. Dokumenty”, „Obrona Polski przed bolszewizmem”, „Ofensywa gospodarcza sowietów”. To przyczyniło się do ponownego zainteresowania władz sowieckich osobą Glassa. W 1929 r. przygotowano na niego pierwszy z zamachów, jakie miał przeżyć; przesłano mu pocztą ładunek wybuchowy. Na szczęście Henryk Glass zorientował się, że paczka jest podejrzana i przekazał ją policji, która unieszkodliwiła jej zawartość.

Jako jeden z kierowników PA Glass blisko współpracował z Kościołem katolickim. Wśród osób, z którymi utrzymywał bliskie kontakty, byli: ks. kard. August Hlond, ks. biskup Stanisław Adamski, ks. Edward Szwejnic i późniejszy prymas Polski ks. Stefan Wyszyński. Dobrze układała się także współpraca z władzami państwowymi, zwłaszcza z MSW, któremu przekazywano skonfiskowane przez policję nielegalne druki komunistyczne, MSZ natomiast dostarczał dokumenty sowieckie przysłane przez placówki dyplomatyczne na terenie ZSRR oraz Ministerstwo Spraw Wojskowych. PA prowadziło działalność także na arenie międzynarodowej, współpracując bezpośrednio z wieloma organizacjami o charakterze antykomunistycznym w Europie i USA.

Oprócz działalności w harcerstwie Glass był także oficerem rezerwy Wojska Polskiego. W 1925 r. po ćwiczeniach rezerwy otrzymał stopień podporucznika artylerii, a w 1937 r. awansował na porucznika. W sierpniu 1939 r. nie został zmobilizowany do wojska. Po ewakuacji mężczyzn z Warszawy dotarł do Lublina, gdzie otrzymał dowództwo oddziału złożonego z rozbitków z 14 Pułku Artylerii Lekkiej. Otoczony przez oddziały niemieckie pod Kamionką Strumiłłową dostał się do niewoli, z której zbiegł w czasie transportu do obozu jenieckiego.

W październiku powrócił do Warszawy i włączył się w działalność konspiracyjną. Razem ze Stanisławem Sedlaczkiem i Witoldem Sawickim powołał Harcerstwo Polskie (Hufce Polskie) i wszedł w skład Rady Naczelnej. Wstąpił także do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). Skierowany został do Oddziału II z zadaniem utworzenia Grupy A (wywiadu antykomunistycznego oznaczonego później Wywiad W – „Wytwórnia”) i objęcia jego dowództwa. Blisko współpracował z podziemiem narodowym, zwłaszcza z Narodowymi Siłami Zbrojnymi (NSZ). Wspólnie z NSZ wydawał od marca 1943 r. miesięczny biuletyn poświęcony zwalczaniu podziemia komunistycznego „Agencja A”.

Podziemie komunistyczne przygotowało zamach na Glassa, drugi już w jego życiu, który udaremniła jego ochrona. Glass wszedł w skład Społecznego Komitetu Antykomunistycznego utworzonego z inicjatywy Delegata Rządu na Kraj we wrześniu 1943 roku.

Działalność SKA ograniczała się do wydawania oświadczeń i odezw przeciwko działalności agentury komunistycznej w postaci Polskiej Partii Robotniczej i Krajowej Rady Narodowej.

W powstaniu warszawskim walczył na Starówce w szeregach Brygady Dyspozycyjnej Zmotoryzowanej NSZ/AK. W ostatnich dniach września 1944 r. otrzymał awans do stopnia kapitana. Za zasługi w czasie powstania został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V kl. i Złotym Krzyżem Zasługi.

Po kapitulacji Warszawy zbiegł z obozu w Ursusie i odtworzył w Krakowie Grupę „W”, następnie po wejściu wojsk sowieckich współpracował z organizacją NIE. Po aresztowaniu 16 przywódców Polski Podziemnej zerwał kontakt z organizacjami poakowskimi. Był poszukiwany przez NKWD i UB, aby uniknąć aresztowania zdecydował się wyjechać do Londynu.

Na emigracji posługiwał się przybranym nazwiskiem Stanisław Jankowski. 11 czerwca 1952 r. został zweryfikowany i zdemobilizowany w stopniu majora. W latach 1946-1948 prowadził badania nad komunizmem dla Sociological Center (Study Group of Contemporary Affairs). W 1957 r. uzyskał dyplom w London School of Economics i przez 3 lata prowadził własną firmę.

Na wychodźstwie pozostał czynny w działalności harcerskiej, pracował w Harcerskiej Komisji Historycznej, która opracowała „Historię Harcerstwa”. W 1973 r. wydał podręcznik harcerski „Życie radosne”, a w 1979 r. „W pracy i w walce – 16 życiorysów wybitnych Polaków XX w.”. Był

członkiem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Uzyskał tytuł magistra nauk politycznych na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie (PUNO), a w 1980 r. tytuł doktora nauk politycznych za pracę „Historia Porozumienia Antykomunistycznego w Polsce”, wydaną w 1980 r. pt. „Metody ekspansji komunizmu”.

Zmarł w wieku 87 lat, został pochowany na cmentarzu Gunnersbury w Londynie. Prochy jego i jego żony sprowadzono do kraju w 2006 roku i złożono na warszawskich Powązkach do grobu rodzinnego. Oprócz odznaczeń z powstania otrzymał także Krzyż Niepodległości i Krzyż Kawalerski Polonia Restituta.

Karol Leszczyński 

(Fot. wikipedia.org i państwo.net)

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook