Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

Jak kłamią Polacy?

28.06.2014

W co czwartej dłuższej rozmowie dopuszczamy się kłamstwa. Choć najczęściej kłamiemy dla własnego dobra, normą są również kłamstwa altruistyczne.

W badaniach prowadzonych przez interdyscyplinarny zespół poproszono 80 osób, by przez tydzień odnotowywały w dzienniczkach wszystkie trwające więcej niż 10 minut interakcje z innymi ludźmi, a także by spisywały wszystkie swoje kłamstwa. "Prosiliśmy przy tym badanych o podanie opisu kłamstwa, a także jego przyczyny. Jednak badani mogli zawsze zrezygnować ze zdradzania szczegółów" - zaznacza w rozmowie z PAP Katarzyna Cantarero z Instytutu Psychologii PAN i wyjaśnia, że badanie wzorowane było na eksperymencie przeprowadzonym wcześniej w Stanach Zjednoczonych.

Dzięki eksperymentowi, polskim psychologom udało się zebrać w sumie ok. 400 kłamstw. Wychodzi więc, że średnio badani dopuszczali się ok. 0,75 kłamstwa dziennie (w ciągu 4 dni kłamali więc średnio 3 razy). W amerykańskich badaniach średnia ta była wyższa - kłamstwa zdarzały się - w zależności od
grupy badanych 1 - 2 razy dziennie. To, że Polacy rzadziej kłamią wynikać może jednak nie z naszej prawdomówności, ale z liczby interakcji w ciągu dnia. O ile bowiem amerykańscy badani odnotowywali średnio sześć interakcji na dobę, w Polsce takich interakcji było tylko około czterech na dobę. Jeśli więc wziąć pod uwagę stosunek kłamstw do liczby konwersacji, w obu krajach sytuacja wyglądała podobnie - kłamstwa dopuszczano się średnio w co czwartej rozmowie.

W swojej pracy badawczej Cantarero przyjęła, że kłamstwo to intencjonalne wprowadzenie kogoś w błąd bez uprzedzenia go o zamiarze takiego zachowania. Tak więc zgodnie z taką definicją powiedzenie nieprawdy nie musi być kłamstwem, jeśli jest się przekonanym, że mówi się prawdę. Kłamstwem w
świetle tej definicji nie jest więc też ironia (jest ona sygnalizowana np. tonem głosu), czy opowiadanie bajki (bo to odbywa się w ramach pewnej konwencji).

Chociaż kłamstwo kojarzy się raczej z czymś negatywnym, rozmówczyni PAP wyjaśnia, że nie zawsze kłamie się z egoistycznych pobudek. W swoim badaniu psycholog zaproponowała podział kłamstw ze względu na dwa wymiary: dla czyjego dobra się kłamie (kłamstwa egoistyczne, altruistyczne oraz z
korzyścią dla obu stron), a także ze względu na motywację (kłamstwa przynoszące korzyści albo kłamstwa chroniące status quo).

Jak się okazało, większość kłamstw odnotowanych w doświadczeniu było kłamstwami egoistycznymi (60 proc.). Z tego najczęściej badani kłamali, by ochronić status quo (41 proc. przypadków). Taki typ kłamstwa może między innymi służyć temu, by ktoś inny nie pomyślał o nas źle, bądź by uniknąć kary. Takie klamstwo to np. powiedzenie partnerowi, że ktoś zarysował mu samochód, podczas gdy auto nieopatrznie uszkodziło się samemu. Drugim rodzajem kłamstwa egoistycznego były kłamstwa dla uzyskania korzyści (19 proc. zebranych kłamstw). Jaskrawym przykładem takiego kłamstwa może być stwierdzenie, że znaleziony przez kogoś zegarek należał do mnie, choć wcale mój nie był.

Rzadkością nie są jednak wcale kłamstwa altruistyczne. W 15 proc. przypadków badani stosowali kłamstwa altruistyczne ochronne, a więc mające ochronić status quo innej osoby (takim kłamstwem jest np. zapewnienie szefa, że kolega nie brał udziału w podjęciu złej decyzji, chociaż wiemy, że
to nieprawda), a 3 proc. to kłamstwa altruistyczne dla czyjejś korzyści (np. ręczenie, że ktoś zasłużył na nagrodę, choć sami się z tą opinią nie zgadzamy). Poza tym 9 proc. kłamstw przynieść ma pozytywne efekty (korzyść lub ochronę status quo) obu stronom konwersacji.

"Należy liczyć się z tym, że badani nie podawali wszystkich kłamstw, których rzeczywiście się dopuścili. Kłamstwo wiąże się z negatywną oceną społeczną i nie wszyscy chcieliby na miejscu badanych przyznać się do każdego kłamstwa" - przyznaje badaczka. Wyjaśnia, że choć badani przed rozpoczęciem eksperymentu wzięli udział w szkoleniu, podczas którego wyjaśniono im, co jest kłamstwem, a co nie, w trakcie badania mogły pojawić się problemy z rozpoznaniem kłamstw. "Nie
każde kłamstwo kłamstwem się wydaje" - mówi badaczka i wyjaśnia, że za kłamstwa nie zawsze są uznawane kłamstwa altruistyczne ochronne. "Dla wielu ludzi +dobre+ kłamstwo to już nie kłamstwo" - mówi Cantarero. Dodaje jednak, że nawet wypowiedzenie takiego kłamstwa może wiązać się z
ponoszeniem jakiegoś kosztu, choćby psychicznego.

Projekt "Antropologia kłamstw życia codziennego" realizowany był w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej we Wrocławiu w ramach grantu z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.

mc,PAP
[fot. sxc.hu]
Słowa kluczowe:

kłamstwo

,

badania

,

psychologia

Warto poczytać

  1. DmitryMedvedevandAleksandrLukashenko18July2012jpeg 22.01.2017

    Białoruś: W 2016 r. mniej represji

    Zmniejszyła się skala represji i łamania praw człowieka, ale nie miały miejsce zmiany systemowe.

  2. human-8749791280 21.01.2017

    Policja: Oszuści zagrażają naszym dziadkom

    „Mówimy też o tym ludziom młodym, tym prawdziwym wnukom, aby rozmawiali z seniorami i ostrzegali przed oszustami”.

  3. hacker-1569744960720 19.01.2017

    Coraz więcej cyberataków na NATO

    Sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg powiedział w czwartek w wywiadzie dla "Die Welt", że liczba cyberataków przeciwko Sojuszowi była w 2016 roku o 60 proc. większa niż rok wcześniej. Za większością tych ataków stały zdaniem ekspertów inne państwa.

  4. ZK2311201608 18.01.2017

    CBOS: Coraz niższa ocena pracy posłów

    Prawie 70 proc. Polaków negatywnie ocenia pracę posłów.

  5. winter-landscape-1209130960720 17.01.2017

    Leśnicy i myśliwi dokarmiają zwierzęta

    Leśnicy i myśliwi na Podkarpaciu od kilku tygodni dokarmiają zwierzęta i ptaki. "W lasach południowo-wschodniej Polski czeka na nich ponad tysiąc zimowych miejsc dokarmiania" - powiedział PAP rzecznik Lasów Państwowych w Krośnie Edward Marszałek.

  6. money-256282960720-1 16.01.2017

    Niepewna sytuacja finansowa artystów

    Największa niepewność związana z sytuacją finansową dotyka artystów plastyków; najmniejsza - m.in. literatów, dziennikarzy.

  7. mid-17113038-1 14.01.2017

    800 osobom pomaga CPMiU w Warszawie

    800 obcokrajowców korzysta ze wsparcia Centrum Pomocy Migrantom i Uchodźcom Archidiecezji Warszawskiej prowadzonej przez Caritas Polska.

  8. up-chrobry-1163461960720 13.01.2017

    Co sprawdzić przed wysłaniem dziecka na zimowisko?

    Wybierając dla swojego dziecka zimowisko czy obóz narciarski, należy zadbać przede wszystkim o sprawdzenie wiarygodności organizatora - radzi MEN przed rozpoczynającymi się w sobotę feriami w szkołach. Przypomina, że informacje o organizatorach można znaleźć w publicznej bazie wypoczynku.

CS139fotoMINI

Czas Stefczyka 139/2017

PDF (4,73 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook