Jedynie prawda jest ciekawa

Co i gdzie może prokurator?

18.07.2013

Co może prokuratura? Jej uprawnienia i umocowania w każdym państwie znacznie się różnią. Np w Wielkiej Brytanii w odróżnieniu od polskiej, nie prowadzi ona śledztw i nie podlega resortowi sprawiedliwości, a we Włoszech jest elementem sądownictwa.

Prokuratura w Wielkiej  Brytanii (w Anglii i Walii zwana CPS - Crown Prosecution Service), w odróżnieniu od polskiej, nie prowadzi śledztw i nie podlega resortowi sprawiedliwości; ustala wytyczne ścigania z urzędu i jest zdecentralizowana. 

Na czele CPS stoi dyrektor (tzw. DPP - Director of Public Prosecution) podlegający prokuratorowi generalnemu (Attorney General). CPS jest zorganizowana i zarządzana jak korporacja. Ma szersze
uprawnienia niż w Polsce. Odpowiada nie tylko za ściganie przestępstw, ale też za niektóre kwestie prawne i politykę ścigania.
Na czele stoi zarząd wspierany przez komisję audytorską, grupę dyrektorską i główną grupę zadaniową. Specjalistyczne działy zajmują się m.in. przestępczością zorganizowaną, terroryzmem, skargami na policję, przestępstwami na szkodę urzędu celnego itd.
CPS podzielone jest na 13 jednostek terytorialnych z dużym zakresem samodzielności. Całodobowa gorąca linia (CPS Direct) służy policji do kontaktu w nagłych przypadkach.
Prokurator generalny ma status głównego doradcy prawnego rządu i poszczególnych resortów. Odpowiada na pytania w parlamencie i może brać udział w posiedzeniach gabinetu, wnosi odwołania od wyroków sądów, jeśli uzna, iż w grę wchodzi ważna kwestia prawna wymagająca rozstrzygnięcia.

Prokurator generalny mianowany jest przez monarchę na wniosek premiera. Choć jest to nominacja partyjna, w trakcie wykonywania obowiązków prokurator musi swoje partyjne lojalności odłożyć na bok.

W praktyce nie zawsze tak jest. W okresie rządów Tony'ego Blaira ówczesny prokurator generalny lord Peter Goldsmith pod wpływem nacisków zmienił swoje stanowisko ws. dopuszczalności ataku na Irak w świetle prawa międzynarodowego. Inną jego kontrowersyjną decyzją było polecenie umorzenia dochodzenia ws. afery korupcyjnej koncernu lotniczego BAE Systems w Arabii Saudyjskiej w 2007 r.

Prokuratura doradza policji pod kątem sądowych wymogów procesowych, ocenia rzetelność i wiarygodność materiału dowodowego. W oparciu o dwa testy: siły materiału dowodowego i interes  publiczny podejmuje decyzję o wniesieniu aktu oskarżenia do sądu.

Może odstąpić od ścigania, jeśli uzna, że nie ma realistycznej perspektywy skazania przez sąd (prawdopodobieństwo jest niższe niż 50 proc.) i zalecić inne rozwiązanie, np. postępowanie dyscyplinarne.

Kodeks postępowania nakazuje CPS publiczne propagowanie zasady sprawiedliwości oraz obronę praw ofiar przestępczości "rzetelnie, stanowczo i skutecznie".
W praktyce CPS ma sporą swobodę w podejmowaniu decyzji, czy ścigać, czy nie ścigać i bywa z tego powodu krytykowany. W głośnej sprawie sowieckiego szpiega Anthony'ego Blunta, w czasie wojny pracownika kontrwywiadu MI5, CPS zdecydowała, że nie oskarży go przed sądem, mimo iż przyznał się do współpracy. Zezwolono mu nawet na kontynuowanie lukratywnej kariery kustosza królewskich zbiorów malarstwa, a sprawę utrzymano w tajemnicy.

Według Petera Haina, byłego ministra w rządach Tony'ego Blaira i Gordona Browna, autora książki "Political Trials in Britain", względy polityczne odgrywają kluczową rolę w podjęciu decyzji: ścigać, czy nie ścigać. Pod pojęciem względów politycznych rozumie on nie tylko interes partii aktualnie będącej u władzy, lecz szerszy interes polityczny rządzącej elity władzy.

"W ogromnej większości nieskomplikowanych spraw system ścigania jest mechaniczny, niemniej jego sednem jest prokuratorska prerogatywa uznaniowa" - stwierdził Hain.

W roku finansowym 2012-13 CPS zatrudniała 6 816 pracowników wobec 7 087 rok wcześniej. W roku 2010-11 zajmowała się ok. 958 tys. spraw, z czego ok. 841 tys. to sprawy przed sądami najniższej instancji (magistrackie). 86 proc. spraw wniesionych przez prokuraturę do sądów różnych instancji zakończyło się wyrokami skazującymi.
W najbliższych latach zatrudnienie w CPS zmniejszy się jeszcze bardziej, ponieważ rząd obciął wydatki na prokuraturę łącznie o 27 proc. i musi ona szukać oszczędności.

Z kolei we Włoszech konstytucja włącza prokuraturę do systemu sądownictwa. Jej urzędy działają przy każdym sądzie. Najważniejszym zwierzchnim organem dla funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości - sędziów i prokuratorów - jest Najwyższa Rada Sądownictwa.

Przewodniczącym Najwyższej Rady Sądownictwa, której podlegają również prokuratorzy, jest prezydent Republiki. W skład Rady wchodzą: pierwszy prezes, a także prokurator generalny Sądu Najwyższego
(Kasacyjnego), reprezentacja wszystkich sędziów w kraju oraz wybrani przez parlament profesorowie prawa i adwokaci z co najmniej z 15-letnią praktyką w zawodzie.

Zadaniem ministerstwa sprawiedliwości jest natomiast sprawowanie funkcji administracyjnych i organizacyjnych nad sądami. Konstytucja gwarantuje niezawisłość prokuratorom.

Wszyscy funkcjonariusze wymiaru sprawiedliwości nazywani są sędziami (magistrati) i to oni dzielą się na sędziów i prokuratorów, sprawujących odpowiednie funkcje sądowe i śledcze.

W każdym sądzie pierwszej instancji działają prokurator pierwszej instancji i jego zastępcy. W sądach drugiej instancji oraz w najwyższym, kasacyjnym, pracują prokuratorzy generalni oraz ich
zastępcy.
Szef każdej prokuratury nosi oficjalny tytuł Prokuratora Republiki (Procuratore della Repubblica).  We Włoszech regularnie podejmowane są starania o definitywne rozdzielenie funkcji sędziego i prokuratora z powodu niejasności podziału. Obecnie zbierane są podpisy pod wnioskiem o referendum w sprawie rozdzielenia obu tych karier.

Najwyższa Rada Sądownictwa ma bardzo szeroki zakres kompetencji. To ona decyduje o powoływaniu, awansowaniu, odwoływaniu, przenoszeniu, a także karaniu sędziów i prokuratorów.

Na Radę ze względu na jej zakres działania oraz często spektakularne sprawy, jakimi się zajmuje, zwrócona jest uwaga mediów.

Niedawno Rada zajęła się sprawą prokuratora Antonio Ingroi, który startował w lutowych wyborach parlamentarnych we Włoszech na czele swojego ruchu Rewolucja Obywatelska. Nie tylko nie wystąpił z prokuratury, ale - ku oburzeniu włoskiej opinii publicznej - zrezygnował zaledwie po 2 miesiącach z prestiżowej funkcji kierującego śledztwem pod auspicjami ONZ w sprawie handlu narkotykami w Gwatemali i wrócił do Włoch. Jego ruch poniósł całkowitą porażkę w wyborach.

Najwyższa Rada Sądownictwa postanowiła w ramach kroków dyscyplinarnych wysłać go do pracy w prokuraturze w Aoście na północy, jedynym regionie, gdzie jego ruch nie wystawił listy w wyborach.
On jednak nie zastosował się do tej decyzji i opuścił wymiar sprawiedliwości.

Byli prokuratorzy zajmują często czołowe miejsca we włoskim życiu politycznym. Największą karierę zrobił Antonio Di Pietro, który pokonał długą drogę od służby w policji, do pracy prokuratora i stanowiska zastępcy szefa prokuratury w Mediolanie. W latach 90. kierował dochodzeniem znanym pod nazwą Czyste Ręce w sprawie gigantycznej afery korupcyjnej na szczytach władzy, w partii socjalistycznej i chadecji. Po zakończeniu pracy w wymiarze sprawiedliwości znany na całym świecie były prokurator założył walczące z korupcją i wszelkimi nieprawidłowościami ugrupowanie Włochy Wartości, z ramienia którego zasiadał w Izbie Deputowanych. Partia ta nie weszła do parlamentu w ostatnich wyborach w lutym tego roku.

Burmistrzem Neapolu jest były prokurator Luigi De Magistris, który wygrał wybory jako kandydat Włoch Wartości.

Ze względu na włoską specyfikę bardzo silnie zakorzenionej, potężnej przestępczości zorganizowanej działają też jednostki terytorialne prokuratury do walki z mafią. Jej dotychczasowy krajowy szef Pietro Grasso ustąpił zimą tego roku ze stanowiska, by ubiegać się o mandat parlamentarny centrolewicowej Partii Demokratycznej. W lutowych wyborach został wybrany na senatora, a następnie powołano go na stanowisko przewodniczącego izby wyższej.

Oddziały prokuratury do walki z mafią, zwłaszcza w matecznikach gangów na południu, odnoszą liczne sukcesy w walce z neapolitańską kamorrą, sycylijską cosa nostra i 'ndranghetą z Kalabrii. Wielu prokuratorów prowadzących dochodzenia w sprawie mafii ma zapewnioną ochronę policji.

Ale również włoską specyfiką są nieustanne ataki na przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, zwłaszcza prokuratorów ze strony Silvio Berlusconiego, uwikłanego w liczne procesy. Inwektywy i słowa ostrej krytyki pod ich adresem kierował zarówno jako premier, jak i przywódca opozycji, zarzucając im polityczne pobudki i chęć wyeliminowania go ze sceny politycznej. Najczęściej celem tych ataków ze strony byłego szefa rządu pada prokurator z Mediolanu Ilda Boccassini, która była oskarżycielem w jego najgłośniejszych procesach, przede wszystkim w sprawie Ruby, czyli zarzutu korzystania z prostytucji nieletnich i nadużycia urzędy. Silvio Berlusconi powtarza, że Boccassini kieruje się "uprzedzeniami i nienawiścią" do niego.

Atakowani przez niego prokuratorzy wielokrotnie w ostatnich latach zwracali się z apelami o interwencję do swego stowarzyszenia oraz do Krajowej Rady Sądownictwa.

W Belgii zgodnie z konstytucją prokuratura w tym kraju jest niezależna w prowadzeniu śledztw i postępowań. Minister sprawiedliwości wydaje wytyczne dotyczące polityki kryminalnej oraz ma prawo zlecać postępowanie, ale nie może zakazać wszczęcia dochodzenia.

Przez wiele lat w Belgii trwała dyskusja o relacjach między ministrem sprawiedliwości a prokuraturą oraz o usytuowaniu prokuratury w strukturach trójpodziału władzy państwowej, a dokładniej: czy prokurator należy do władzy sądowniczej czy wykonawczej, czy też obu jednocześnie oraz czy powinien być podporządkowany ministrowi sprawiedliwości.

Kwestię tę sprecyzowano w ustawie z 1997 r., która formalnie ustanowiła kolegium prokuratorów generalnych (działających przy sądach apelacyjnych). Po konsultacjach z tym kolegium minister sprawiedliwości ustala wytyczne polityki kryminalnej w państwie, w tym dotyczące śledztw i postępowań. Te wytyczne są wiążące dla wszystkich prokuratorów, a zadaniem prokuratorów generalnych jest wdrożenie reguł na swoim obszarze działania. 

Kolegium prokuratorów generalnych, które podlega ministrowi sprawiedliwości, przypisuje się zatem ważną rolę w kształtowaniu i koordynacji polityki kryminalnej oraz odpowiedzialność za właściwe funkcjonowanie prokuratury jako całości.

To minister sprawiedliwości jest rozliczany z decyzji, dotyczących polityki kryminalnej oraz działań prokuratury i może tłumaczyć się z tego przed parlamentem. Jako zwierzchnik prokuratury może zwrócić się o sprawozdanie na temat działań, podejmowanych przez prokuratorów, jak również zlecać wszczęcie postępowania w jakiejś sprawie, chociaż z tego prawa nie korzysta często. Minister sprawiedliwości nie może jednak zakazywać wszczęcia postępowania ani dyktować prokuratorom stanowiska, jakie mają zajmować w sądzie.  

W Belgii prokuratorzy działają przy sądach, przy których zostali ustanowieni. Na szczeblu sądu okręgowego działa prokurator królewski, wspomagany przez pierwszych zastępców i zastępców. Przed sądami pracy funkcję prokuratora w pierwszej instancji pełni oskarżyciel przy sądzie pracy oraz jego pierwsi zastępcy i zastępcy.  

Na szczeblu sądów apelacyjnych oraz apelacyjnych sądów pracy działa prokurator generalny, który kieruje funkcjonariuszami prokuratury generalnej i generalnej inspekcji pracy. Wspomagany jest przez rzeczników generalnych i ich zastępców. W sądzie kasacyjnym funkcję prokuratora pełni prokurator generalny przy tym sądzie, wspomagany przez pierwszego rzecznika generalnego i rzeczników generalnych. 
ansa/ PAP
[fot.sxc.hu]



CS150MINIfot

Czas Stefczyka 150/2017

PDF (4,60 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook