Jedynie prawda jest ciekawa


"Żołnierze niepodległości 1914-1918" - książka o bohaterach

20.11.2013

Sylwetki polskich żołnierzy zasłużonych dla niepodległości Polski opisuje Joanna Wieliczka-Szarkowa w książce "Żołnierze niepodległości 1914-1918". Autorka przybliża losy m.in. Kazimierza Sosnkowskiego, Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego i Edwarda Rydza-Śmigłego.

"Spotkał was ten zaszczyt niezmierny, że pierwsi pójdziecie do Królestwa i przestąpicie granicę rosyjskiego zaboru, jako czołowa kolumna wojska polskiego, idącego walczyć za oswobodzenie ojczyzny" - te słowa Józefa Piłsudskiego do żołnierzy I Kompanii Kadrowej, sformowanej w 1914 r., przypomniał we wstępie do publikacji prof. Andrzej Nowak.

Jak podkreślił, kompania, która 6 sierpnia 1914 r. wyruszyła z krakowskich Oleandrów do Królestwa Polskiego z zamiarem wywołania antyrosyjskiego powstania, była zalążkiem Legionów Polskich, walczących na różnych frontach I wojny światowej za sprawę polską.

Jednym z legionistów był Walery Sławek, bliski współpracownik Piłsudskiego jeszcze z czasów działalności w Organizacji Bojowej PPS.

Jak przypomina Wieliczka-Szarkowa, jako bojówkarz PPS Sławek uczestniczył w wielu zamachach na funkcjonariuszy carskiej policji. W jednym z nich - napadzie na pociąg pocztowy pod Milanówkiem w 1906 r. - został poważnie ranny. Nie zaprzestał jednak walki zbrojnej za wolność ojczyzny, kontynuował ją podczas I wojny światowej - zawsze u boku Piłsudskiego.

Inny bliski zaufany późniejszego marszałka - Kazimierz Sosnkowski, założyciel Związku Walki Czynnej i faktycznie druga osoba w Legionach po Piłsudskim, miał niezwykle szerokie horyzonty. "Był żołnierzem, ale bez trudu mógł wykładać historię, literaturę czy dzieje sztuki - i to w dziesięciu językach, z łaciną i greką włącznie. Równie dobrze znał się na polityce, ekonomii i wyższej matematyce. Pisał wiersze, tłumaczył Baudelaire'a, grał na fortepianie i malował. Na dodatek miał fenomenalną pamięć" - charakteryzuje Sosnkowskiego Wieliczka-Szarkowa.

Podobnie jak Sławek, Sosnkowski aktywnie uczestniczył w działalności antyrosyjskiej. W 1906 r. kierował akcją, której celem był atak na kilkadziesiąt posterunków carskiej policji na terenie zaboru rosyjskiego. Ta tzw. krwawa środa - ocenia autorka książki - była "pierwszą poważniejszą akcją zbrojną od czasu powstania styczniowego".

Wieliczka-Szarkowa przypomina także jedną z najbarwniejszych postaci czynu zbrojnego lat 1914-1918 - Władysława Belinę-Prażmowskiego, który wojaczkę miał we krwi. Dowodził słynną "siódemką" - patrolem konnym, który jako pierwszy ze wszystkich polskich oddziałów przekroczył granicę zaboru rosyjskiego - 2 sierpnia 1914 r.

"Ułani Beliny wyróżniali się nie tylko poświęceniem w służbie, ale także samym umundurowaniem i to za sprawą swojego dowódcy. Odział on swoich chłopców z iście kawaleryjską fantazją - strojnie i barwnie - na przekór obowiązującej w tym czasie modzie na szarość. Dumnie noszone przez beliniaków, okrutnie niewygodne, ciężkie i wysokie kaszkiety, wiernie skopiowane z ułańskich czapek ostatniej regularnej kawalerii polskiej z 1831 roku, były symbolem tradycji wojska polskiego walczącego o wolność" - pisze autorka "Żołnierzy niepodległości 1914-1918".

Inna ułańska legenda - Bolesław Wieniawa-Długoszowski swe wojskowe powołanie odkrył dzięki Piłsudskiemu, który w Paryżu wizytował oddział Związku Strzeleckiego. Od tej pory Wieniawa-Długoszowski - wcześniej utrzymujący się w stolicy Francji m.in. z malowania obrazów – nie odstępował Piłsudskiego na krok; został jego adiutantem. Wielokrotnie zasłynął w boju, podziwiano go za jego umiejętności jeździeckie, lubiano za dowcip.

Dobrze zapowiadającym się artystą był także inny znany żołnierz Legionów Edward Śmigły-Rydz. "Malarstwo studiował u Wyczółkowskiego, Axentowicza i Pankiewicza, ale porzucił je dla wojowania" - przypomina Wieliczka-Szarkowa. W Legionach Polskich, a następnie odrodzonym Wojsku Polskim pełnił wiele wysokich stanowisk. Po śmierci Piłsudskiego został marszałkiem, a po wybuchu wojny w 1939 r. - Naczelnym Wodzem.

Wśród legionistów nie brakowało także żołnierzy-myślicieli. Jednym z nich był przypomniany przez Wieliczkę-Szarkową Kazimierz Herwin-Piątek. "Łagodny i cierpliwy na ból. Typ ascety filozofa, nosił wielkie okulary, zza których patrzyły niebieskie marzące oczy. Nawet jadąc konno, nosił na plecach tornister, ale w nim - komplet dzieł Słowackiego. Gdy był głodny - czytał poezje" - pisał o Herwinie-Piątku inny żołnierz Legionów, późniejszy premier, Felicjan Sławoj-Składkowski, cytowany przez Wieliczkę-Szarkową.

Jak zaznacza autorka książki, szczególnym żołnierzem, którego los ściśle związał z odzyskaniem przez Polskę bytu państwowego, był Leopold Lis-Kula. Walką o wolność rozpoczął w wieku 17 lat, uchodził za jednego z najodważniejszych legionistów.

Złotymi zgłoskami w walce o niepodległość zapisali się także inni przedstawieni w publikacji polscy żołnierze: Józef Haller, Zbigniew Dunin-Wąsowicz, Lucjan Żeligowski, Stanisław Kaszubski, Franciszek Pększyc, Andrzej Galica, Tadeusz Furgalski, Bogusław Szul-Skjoeldkrona, Eugeniusz Małaczewski, Bolesław Mościcki, a także bracia Franciszek, Stanisław, Stefan i Józef Herzogowie. Książkę "Żołnierze niepodległości 1914-1918" opublikowało wydawnictwo AA.

Zainteresował Cię artykuł? Dołącz do nas na Facebooku!

PAP, lz

[fot: CCWikimedia]

Warto poczytać

  1. feta10072018 10.07.2018

    Najlepsze teatry plenerowe i uliczne. W Gdańsku rozpoczyna się festiwal "Feta"

    Ponad 60 spektakli w wykonaniu 20 polskich i zagranicznych zespołów obejrzeć będzie można na rozpoczynającym się w czwartek w Gdańsku XXII Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych Feta.

  2. literatura03072018 03.07.2018

    "Najprawdziwszy biały kruk". Odnaleziono skarb polskiej poezji średniowiecznej

    To to najprawdziwszy biały kruk, niezwykłe cymelium - tak o nieznanym wcześniej, pełnym, drukowanym tekście "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" z 1542 roku mówi jego znalazca, prof. Wiesław Wydra. Dotąd nie była znana kompletna wersja utworu.

  3. sapkowski20062018 20.06.2018

    Twórca sagi "Wiedźmin" kończy dzisiaj 70 lat

    Andrzej Sapkowski, twórca serii powieści o wiedźminie Geralcie, kończy w czwartek 70 lat. Jak zapowiedział pisarz na niedawnym spotkaniu z czytelnikami, nie wyklucza napisania kolejnego tomu cyklu z tym że byłby to prequel.

  4. romanklosowski11062018 11.06.2018

    Nie żyje aktor Roman Kłosowski

    Nie żyje Roman Kłosowski, aktor filmowy i teatralny, znany głównie z roli Romana Maliniaka z serialu TV "Czterdziestolatek". O śmierci artysty poinformował w poniedziałek ZASP - Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmów, Radia i Telewizji. Aktor miał 89 lat.

  5. beksinski08062018 08.06.2018

    Duże zainteresowanie muzeum polskiego artysty

    Przeszło 350 tys. osób odwiedziło istniejącą od sześciu lat Galerię Zdzisława Beksińskiego w Sanoku (Podkarpackie). Dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się odtworzona tam pracownia artysty.

  6. kino08062018 08.06.2018

    Odrodzenie polskiego kina? Na ekrany wchodzi "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego

    Porównywana do "Casablanki", zachwycająca rolami aktorskimi, okrzykiwana arcydziełem - nagrodzona w Cannes za reżyserię, wyczekiwana w Polsce "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego z Joanną Kulig i Tomaszem Kotem wchodzi w piątek do kin.

  7. barbarawachowicz07062018 07.06.2018

    W wieku 80 lat odeszła od nas Barbara Wachowicz-Napiórkowska

    Nie żyje pisarka, autorka spektakli, wystaw, programów radiowych i telewizyjnych poświęconych pamięci wielkich Polaków - Barbara Wachowicz-Napiórkowska. O śmierci 81-letniej Wachowicz poinformowała na Twitterze prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.

  8. zoodd07062018 07.06.2018

    Fundacja Stefczyka na dniu dziecka w gdańskim zoo

    W dn. 2.06.2018r. w Gdańskim Ogrodzie Zoologicznym odbył się coroczny Festyn Mundurowy Dzień Dziecka, którego organizatorem były: Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów Województwa Pomorskiego i Biuro Organizacyjne Zespół.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook