Jedynie prawda jest ciekawa


Ważna książka o Zbigniewie Herbercie

23.12.2011

Rafał Żebrowski: ZBIGNIEW HERBERT „kamień na którym mnie urodzono”, Warszawa: PIW, 2011, ss. 663, 150 il.

To pierwsze, poważne studium historyczno-biograficzne o jednym z największych polskich poetów, Zbigniewie Herbercie, a zarazem książka jedyna w swoim rodzaju. Przedstawia dzieje rodziny Herbertów oraz przodków Poety po kądzieli, począwszy od końca XVIII w., a także najbliższego Jego kręgu familijnego - do roku 1945, kiedy to ostatecznie kończy się dzieciństwo przyszłego Autora Pana Cogito i zaczyna chmurna samodzielność studenta, potem młodego pisarza. Zamiast zakończenia Czytelnik pozna powojenne losy Jego rodziców.

Autorem książki jest doświadczony historyk kultury, dr Rafał Żebrowski, będący równocześnie najbliższym krewnym jej bohatera w następnym pokoleniu. Odkrywając splątane korzenie Herbertów, mocno wrośnięte w lwowską glebę, podąża śladami własnej tożsamości, zachowując przy tym standardy wynikające z warsztatu profesjonalnego dziejopisa. Obok różnego rodzaju świadectw i dokumentów, korzysta z własnych doświadczeń i pamięci, sam stając się źródłem. W związku z tym narracja często przemienia się w dialog, a nieraz i spór z tradycją familijną, która doń dotarła wprost od uczestników opisywanych wydarzeń, których znał i rozumie lepiej niż przygodny badacz. Niektóre ustalenia były dla niego samego sporym zaskoczeniem.

Jedną z charakterystycznych cech poezji Zbigniewa Herberta jest jej głębokie zakorzenienie w osobistym doświadczeniu, co jest jedną z przyczyn jej unikatowego, męskiego tonu. Żebrowski stara się to pokazywać na przykładzie poszczególnych utworów, dążąc równocześnie do nieprzeciążania całości analizami literackimi. W ten sam sposób stara się starannie odmierzać szerokość planu historycznego, na którym się rozgrywa jego opowieść, bowiem losy Lwowa i ziem mu bliskich same w sobie są tak barwne, ciekawe i dramatyczne, że łatwo mogłyby zawładnąć każdą narracją, co bynajmniej nie oznacza, by i liczni w naszym kraju wygnańcy z kresów południowo-wschodnich nie mieli znaleźć w tej książce strawy dla swych najgłębszych sentymentów, które Autor podziela.

Nade wszystko, dzięki tej książce, miłośnicy poezji Herberta poznają, z jakiej gleby i atmosfery poeta czerpał siły i inspiracje na całe swe przyszłe życie twórcze. Wielu uważa, że wybitne dokonania artystyczne muszą wyrastać z jakiejś traumy i bolesnych doświadczeń dzieciństwa. Ta opowieść przeczy tym stereotypom, pokazując piękną i harmonijną rodzinę, z mnóstwem ciotek i wujków oraz dzieciństwem pełnym poczucia bezpieczeństwa i miłości.

**

Fragment książki i listu młodego Herberta do przyjaciela Zdzisława Róziewicza:

Wielokrotnie podnoszono, że Zbigniew Herbert został zmuszony przez swego Ojca do podjęcia studiów w krakowskiej Akademii Handlowej. Tymczasem poniżej cytowany fragment listu – podobnie jak ślady fascynacji profesorem Stanisławem Hubertem (por. rozdział Okupacja niemiecka) – dobitnie świadczy o czymś zgoła przeciwnym. To sam przyszły Poeta zdecydował się zainteresować ekonomią, choć nie czuł do niej szczególnych predyspozycji. Zapewne chciał naśladować wybory swego Ojca, nie do końca przeczuwając własne powołanie. Sam też znalazł sobie promotorkę, z której pomocą zajął się wstępnymi przygotowaniami.

Do dziś zresztą nie dziwi, że synowie podążają przez życie zawodowe śladami swych ojców, a przeszło pół wieku temu było to całkiem naturalne i mało oryginalne. Nie miało nic wspólnego z kreowanym obrazem Bolesława Herberta jako domowego satrapy, który wynikał z całkowitej nieznajomości rzeczy oraz ulegania presji stereotypów i opowieści o nieszczęściach artystów w czasach młodości. Najlepszym dowodem na prawdziwość tych słów jest  następny list:

[28 IV 1944]

(…) W ostatnim czasie zacząłem czytać i uczyć się nieco. Odkryłem pewną bogatą bibliotekę prywatną (z książek można korzystać, tylko czytając je w gabinecie pana domu), zawierającą m.in. Bibliotekę Nobla (prawie komplet), Wielką Lit[eraturę] Powszechną i i[nne]. Stwierdzam po raz setny, że literatura oczyszcza, zanurzam się tedy po szyję w tej krynicy i coraz bardziej trzeźwieję. Zawarłem przy tym znajomość z pewną panią (Mgr [czyli Magister] nauk ekon[omiczno]-handlowych WSH [Wyższa Szkoła Handlowa] – Warszawa), która obiecała mi wyrobić konieczne do nauki stosunki, tudzież udzielić fachowej lektury. Już zwędziłem jej parę podręczników, które studiuję wieczorem (ekonomia jako środek nasenny).

Warto poczytać

  1. Chelmowski 17.04.2018

    W swoim domu stworzył regionalne muzeum. Teraz jego dzieła niszczeją

    W tej niewielkiej kaszubskiej miejscowości trudno nie zauważyć przydrożnych kapliczek i drewnianych aniołów. Wyjątkowe muzeum stworzone przez jednego człowieka powstawało czterdzieści lat. Dziś potrzebuje pomocy, by jego dzieła przetrwały

  2. Forman140042018 14.04.2018

    Zmarł reżyser "Lotu nad kukułczym gniazdem". Miał 86 lat

    Nie żyje Milosz Forman, czeski reżyser o światowej sławie, twórca m.in. "Lotu nad kukułczym gniazdem" - powiadomiła w sobotę agencję CTK jego żona, Martina. Laureat Oskara zmarł nagle w piątek, po krótkiej chorobie, w Hartfort w stanie Connecticut w USA. Miał 86 lat

  3. TaniecMarionetek 10.03.2018

    Niziński: Sapkowski jest jak Wiedźmin - do głowy nie przyszłoby mi się z nim mierzyć

    Zapadła prowincja, bezwzględna grupa żołnierzy i tętniąca tajemnicą kraina fantasy - oto najnowsza powieść fantasy na polskim rynku. Autor, Tomasz Niziński, opowiada w wywiadzie o inspiracjach, świecie powieści, zwykłym człowieku w krainie fantasy i klątwie Sapkowskiego

  4. WystawagrafikiPilsudski 03.03.2018

    Ocalona Niepodległa - wyjątkowa wystawa na 100-lecie niepodległości

    2 marca w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie miał miejsce finisaż wystawy Niepodległa 2018 – niecodziennej kolekcji destruktów grafik autorstwa Zdzisława Czermańskiego z okresu 20-lecia międzywojennego, przedstawiających Józefa Piłsudskiego w artystycznym komentarzu Barbary Kasperczak

  5. 1270jozeefczaspki 12.01.2018

    25 lat temu zmarł Józef Czapski

    25 lat temu, 12 stycznia 1993 roku, zmarł Józef Czapski, malarz, pisarz, żołnierz, więzień Starobielska, jeden z twórców paryskiej "Kultury".

  6. christianity26122017 26.12.2017

    Chrześcijaństwo nie jest mitem, u jego początku leży fakt historyczny

    - Chrześcijaństwo nie jest żadnym mitem ani ideologią, gdyż u jego początku leży wydarzenie życia Chrystusa jako fakt historyczny - napisał w liście na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie ks. prof. Wojciech Zyzak.

  7. PilsudskiBierecki 04.12.2017

    Wystawa karykatur Piłsudskiego. "To portret wielkiego człowieka"

    Wystawa "Piłsudski w karykaturze" odwiedziła Gdańsk z okazji 150. rocznicy urodzin Marszałka, która przypada 5 grudnia. Karykatury przedstawiają bardziej i mniej znane epizody z życia jednego z największych Polaków XX wieku.

  8. HouseofCardsFlickr 04.11.2017

    Koniec House of Cards. Stacja nie wyemituje już żadnej serii popularnego serialu

    Firma Netflix, współproducent "House of Cards", poinformowała w piątek wieczorem, że nie będzie uczestniczyła w dalszej produkcji słynnego serialu z udziałem Kevina Spacey z uwagi na oskarżenia o molestowanie przed laty nastoletniego chłopca

CS154fotoMINI

Czas Stefczyka 154/2018

PDF (7,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook