Jedynie prawda jest ciekawa


Ukazała się książka "Pod komendą Łupaszki" Jana S. Smalewskiego

28.12.2013

W książce barwnym językiem opisane są bitwy, ale i mniejsze starcia polskich partyzantów z wrogami Polski.

Historia 5. Wileńskiej Brygady AK, jej najważniejsze bitwy i postaci, m.in. wybitny dowódca mjr Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka", to temat nowej książki Jana Stanisława Smalewskiego. Brygada była pierwszym ruchomym oddziałem partyzanckim - czytamy w książce.

"Pod komendą Łupaszki - w szponach sowieckiej zdrady" to sfabularyzowana opowieść o walkach słynnej "Brygady Śmierci" na Wileńszczyźnie. Książka powstała na podstawie wspomnień przyjaciela i jednego z podwładnych mjr "Łupaszki" kpt. Antoniego Rymszy "Maksa". To kontynuacja wcześniejszej i obszerniejszej publikacji Smalewskiego "U boku Łupaszki".

"Jako dowódcę ceniliśmy go przede wszystkim za doświadczenie, wiedzę i życzliwość. +Łupaszka+ bardzo przeżywał stratę każdego żołnierza. Bywały nieraz takie przypadki, że któryś z nas otrzymał zadanie i nie wykonał go. Jeśli wrócił i powiedział: +Komendancie, nie wykonałem zadania, bo oceniłem, że było zbyt ryzykowne, mogłem stracić ludzi+ - komendant nigdy nie wnosił pretensji" - relacjonował Rymsza, słynny partyzant z Wileńszczyzny.

5. Wileńska Brygada AK, która powstała jesienią 1943 r. na bazie rozbitego przez Sowietów oddziału AK "Burza", prowadziła walkę z podwójnym wrogiem: niemieckim okupantem i służącymi mu Litwinami oraz z sowiecką partyzantką. Specyfiką polskiej brygady partyzanckiej była mobilność, którą zainicjował mjr Szendzielarz.

"+Łupaszka+, przewidując zachowania Sowietów, odstąpił od tworzenia stałych baz w niedostępnych terenach leśnych. 5. Brygada AK, którą odtworzył, była pierwszym ruchomym oddziałem partyzanckim, przemieszczającym się po kilkadziesiąt kilometrów dziennie i organizującym wypoczynek w napotkanych po drodze zaściankach" - napisał Smalewski. Zaznaczył też, że powodzenie działań oddziałów "Łupaszki" w dużej mierze zależała od pomocy ludności cywilnej, którą także partyzanci ze swej strony wspierali.

Wileńszczyzna w latach 1943-1944 była terenem skomplikowanych relacji między wrogimi oddziałami żołnierzy. Niemcy, którzy toczyli śmiertelne zmagania z Sowietami na froncie wschodnim, proponowali Armii Krajowej współpracę. "Tam na froncie ważyły się losy wojny. Straty, jakie dodatkowo na zapleczu przysparzała Niemcom polska partyzantka, miały niebagatelne znaczenie, zwłaszcza dla zaopatrzenia ich wojsk, dla sprawnego funkcjonowania transportu" - napisał Smalewski, który przedstawił spotkanie komendanta Wileńskiego Okręgu AK Aleksandra Krzyżanowskiego "Wilka" z przedstawicielami Wehrmachtu. Możliwość porozumienia z Niemcami została jednak zdecydowanie odrzucona.

W książce barwnym językiem opisane są bitwy, ale i mniejsze starcia polskich partyzantów z wrogami Polski. Do najcięższej walki, jaką w czasie II wojny światowej stoczyła brygada "Łupaszki", doszło pod Worzianami na Grodzieńszczyźnie. Wygrali ją Polacy, którzy starli się z ekspedycyjnym oddziałem

niemieckim w sile ok. 200 ludzi. "Od strony Worzian, przed cmentarzem, trwała zażarta walka. Grały karabiny maszynowe, wyraźnie słychać było komendy wydawane w języku polskim i niemieckim (...). Atak partyzantów na cmentarz zaciskał się pierścieniem (...). W trzeciej godzinie walki niemieckie karabiny maszynowe zaczęły powoli milknąć" - opisuje Smalewski bitwę, w której zginęło ok. 20 polskich partyzantów i ponad 150 niemieckich żołnierzy.

W książce opisane jest również poświęcenie i odwaga sanitariuszek, które bardzo często w polu bitwy, gdy trwała jeszcze walka, udzielały pomocy medycznej. "Oczy sanitariuszki widziały przede wszystkim krew, a najbliższym, najpełniejszym był zawsze obraz rannego żołnierza" - wspominał partyzant Rymsza, który jedną z sanitariuszek i łączniczek "Brygady Śmierci" Aldoną Lenczewską-Samotyją ps. Aldona wziął ślub. "Sanitariuszka na polu walki zastępowała lekarza. Często była ostatnim człowiekiem niosącym pomoc i ostatnią nadzieją dla rannego żołnierza" - czytamy w książce.

"Pod komendą Łupaszki" opublikowało wydawnictwo Mireki w Krakowie.

Jan Stanisław Smalewski - pisarz, twórca książek historycznych (m.in. trylogii akowskiej "Opowiedział mi Maks") i obyczajowych. Autor publikacji poetyckich, także juror, krytyk literacki, redaktor.

PAP/run

Warto poczytać

  1. Chelmowski 17.04.2018

    W swoim domu stworzył regionalne muzeum. Teraz jego dzieła niszczeją

    W tej niewielkiej kaszubskiej miejscowości trudno nie zauważyć przydrożnych kapliczek i drewnianych aniołów. Wyjątkowe muzeum stworzone przez jednego człowieka powstawało czterdzieści lat. Dziś potrzebuje pomocy, by jego dzieła przetrwały

  2. Forman140042018 14.04.2018

    Zmarł reżyser "Lotu nad kukułczym gniazdem". Miał 86 lat

    Nie żyje Milosz Forman, czeski reżyser o światowej sławie, twórca m.in. "Lotu nad kukułczym gniazdem" - powiadomiła w sobotę agencję CTK jego żona, Martina. Laureat Oskara zmarł nagle w piątek, po krótkiej chorobie, w Hartfort w stanie Connecticut w USA. Miał 86 lat

  3. TaniecMarionetek 10.03.2018

    Niziński: Sapkowski jest jak Wiedźmin - do głowy nie przyszłoby mi się z nim mierzyć

    Zapadła prowincja, bezwzględna grupa żołnierzy i tętniąca tajemnicą kraina fantasy - oto najnowsza powieść fantasy na polskim rynku. Autor, Tomasz Niziński, opowiada w wywiadzie o inspiracjach, świecie powieści, zwykłym człowieku w krainie fantasy i klątwie Sapkowskiego

  4. WystawagrafikiPilsudski 03.03.2018

    Ocalona Niepodległa - wyjątkowa wystawa na 100-lecie niepodległości

    2 marca w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie miał miejsce finisaż wystawy Niepodległa 2018 – niecodziennej kolekcji destruktów grafik autorstwa Zdzisława Czermańskiego z okresu 20-lecia międzywojennego, przedstawiających Józefa Piłsudskiego w artystycznym komentarzu Barbary Kasperczak

  5. 1270jozeefczaspki 12.01.2018

    25 lat temu zmarł Józef Czapski

    25 lat temu, 12 stycznia 1993 roku, zmarł Józef Czapski, malarz, pisarz, żołnierz, więzień Starobielska, jeden z twórców paryskiej "Kultury".

  6. christianity26122017 26.12.2017

    Chrześcijaństwo nie jest mitem, u jego początku leży fakt historyczny

    - Chrześcijaństwo nie jest żadnym mitem ani ideologią, gdyż u jego początku leży wydarzenie życia Chrystusa jako fakt historyczny - napisał w liście na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie ks. prof. Wojciech Zyzak.

  7. PilsudskiBierecki 04.12.2017

    Wystawa karykatur Piłsudskiego. "To portret wielkiego człowieka"

    Wystawa "Piłsudski w karykaturze" odwiedziła Gdańsk z okazji 150. rocznicy urodzin Marszałka, która przypada 5 grudnia. Karykatury przedstawiają bardziej i mniej znane epizody z życia jednego z największych Polaków XX wieku.

  8. HouseofCardsFlickr 04.11.2017

    Koniec House of Cards. Stacja nie wyemituje już żadnej serii popularnego serialu

    Firma Netflix, współproducent "House of Cards", poinformowała w piątek wieczorem, że nie będzie uczestniczyła w dalszej produkcji słynnego serialu z udziałem Kevina Spacey z uwagi na oskarżenia o molestowanie przed laty nastoletniego chłopca

CS154fotoMINI

Czas Stefczyka 154/2018

PDF (7,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook