Jedynie prawda jest ciekawa


Rymkiewicz - poeta „niegrzeczny”

18.09.2015

"Wielcy twórcy rzadko kiedy, wypowiadając się o sprawach publicznych, głosili jedynie gładkie, łatwe do przyjęcia ogólniki" - mówi o twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza, dr hab. Wiesław Ratajczak.

Jest Pan głównym organizatorem sesji naukowej poświęconej twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza, poety i myśliciela niezwykle ważnego dla tych Polaków, którzy cenią dziedzictwo i tradycję narodową. To ważne wydarzenie z tego względu, że humanistyka polska, nazwijmy ją głównego nurtu, zdaje się Rymkiewicza nie dostrzegać, a jeśli dostrzega to jedynie jako wybitnego artystę ale już nie obywatela. Powtarza się tu chyba sytuacja Zbigniewa Herberta?

dr hab. Wiesław Ratajczak: Trudno się oprzeć takiemu skojarzeniu. Kiedy poznaje się historię literatury, to można zauważyć, że wielcy twórcy rzadko kiedy, wypowiadając się o sprawach publicznych, głosili jedynie gładkie, łatwe do przyjęcia ogólniki. Można pół żartem powiedzieć, że tak dobrze w polskiej tradycji złożyło, że mieliśmy i mamy „niegrzecznych” poetów, takich jak Herbert i Rymkiewicz.

A co do głównego nurtu, to w humanistyce trudno go zlokalizować, niepozorny strumień może nieść czystszą wodę i głębiej drożyć dolinę, niż szeroko rozlana, leniwa rzeka. A Jarosławowi Markowi Rymkiewiczowi nie brakuje czytelników i wnikliwych komentatorów, o czym będzie można się przekonać już w poniedziałek, na sympozjum poświęconym jego twórczości.

Obok sesji, z okazji osiemdziesiątych urodzin poety, odbędzie się benefis na zamku w Kórniku pod Poznaniem, organizowany przez Bibliotekę Kórnicką. To wspaniałe miejsce, emanacja polskości, idealne dla uczczenia takiego poety i myśliciela jak Rymkiewicz. Miejsce w którym można rozmawiać  z duchami wielkich Polaków?  

Bibliotek Kórnicka przechowuje między rękopis Dziadów Mickiewicza i Beniowskiego Słowackiego. Rymkiewicz od wielu lat komentuje dzieła i biografie wielkich romantyków, więc na zamku w Kórniku będziemy świadkami kolejnej odsłony spotkań Jubilata z wielkimi duchami XIX w. Zamek - dosłownie i w przenośni – to wyspa, na której we wspaniałych zbiorach bibliotecznych i muzealnych ocalała tradycja rycerska Rzeczpospolitej, także bardzo bliska Poecie. A jeśli dodać, że podczas wieczoru usłyszymy, obok wierszy Rymkiewicza, muzykę m.in. Fryderyka Chopina, to wypada się zgodzić z Panem, że uczestnicy spotkania doświadczą szczególnej emanacji polskości.

Czytając Rymkiewicza zawsze jestem pod wrażeniem jego krystalicznie czystej polszczyzny. Jest stylistą najwyższego lotu. Jest odnowicielem języka i „przenosi” polszczyznę w jej najwyższych rejestrach przez tę „noc językowego barbarzyństwa”?

Tak, zwłaszcza w poezji. Może dlatego, że rozmawiając całe życie z Mickiewiczem, Leśmianem, poetami doby baroku, nie można posługiwać się jakąś zdeklasowaną polszczyzną. Wtedy wielkie duchy, o których Pan wspomniał, po prostu odwróciłyby się ze wstrętem. A – jak widać – z Rymkiewiczem chcą prowadzić dialog.

Co jest przyczyna tej zapaści językowej? 

Przyczyn obniżenia rejestru polszczyzny jest wiele, można ich poszukiwać w mediach, edukacji, lansowanych modach literackich. Jednak nie mówiłbym o zapaści, bo taki krytyczny stan chyba nie zagraża polskiej kulturze, skoro zabezpieczają ją tacy poeci.

Język odnawiają, rewitalizują tylko wielcy poeci czy jeszcze jakieś inne czynniki? 

Przede wszystkim oni. Przy czym można ich zagłuszać lub ignorować albo im pomagać: w szkole, w teatrach, w mediach…

Padają ironiczne zarzuty adwersarzy, że Rymkiewicz, choć jest uznawany przez narodowo katolicki obóz polityczny za swojego „wieszcza”, jest ateistą a nawet nihilistą? W domyśle „fajnego macie przewodnika duchowego”. Co pan o tym sądzi?

Najchętniej nie odnosiłbym się w ogóle do takich zarzutów. Po pierwsze dlatego, że wielkie pisarstwo nigdy nie jest jednoznaczne lub złożone z dobrych intencji i morałów, za to często rodzi się z wątpliwości, z rozpaczy, z bólu. Po drugie, nie czuję się na siłach, by wypowiadać się w imieniu jakiegoś obozu. 

Jest Pan autorem znakomitej książki o Conradzie, który jest pisarzem mrocznym, ale jasnym etycznie. Etyczne intuicje literatury są dla Pana bardzo ważne. Cóż zatem jest takiego etycznego w Rymkiewiczu?  

Wolność. Gdy się przejrzeć jej rozumieniu w pismach Rymkiewicza, to nie ma nic wspólnego z nihilizmem. Oznacza między innymi wierność i odpowiedzialność za to wszystko, za co ginęły pokolenia Polaków: język, ojczyznę, prawdę. 

Rozmawiał Maciej Mazurek.

Wiesław Ratajczak (1969) – historyk literatury, prof. UAM, kierownik Pracowni Badań nad Tradycją Europejską w Instytucie Filologii Polskiej. Wykłada teorię i historię kultury na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Autor książek Teodor Tomasz Jeż (Zygmunt Miłkowski) i wiek XIX, Słownik motywów literackich, Literatura polska XIX wieku, Conrad i koniec epoki żaglowców, a także licznych studiów o historii i kulturze XIX w., prac metodycznych oraz recenzji literackich i filmowych.

Warto poczytać

  1. Chelmowski 17.04.2018

    W swoim domu stworzył regionalne muzeum. Teraz jego dzieła niszczeją

    W tej niewielkiej kaszubskiej miejscowości trudno nie zauważyć przydrożnych kapliczek i drewnianych aniołów. Wyjątkowe muzeum stworzone przez jednego człowieka powstawało czterdzieści lat. Dziś potrzebuje pomocy, by jego dzieła przetrwały

  2. Forman140042018 14.04.2018

    Zmarł reżyser "Lotu nad kukułczym gniazdem". Miał 86 lat

    Nie żyje Milosz Forman, czeski reżyser o światowej sławie, twórca m.in. "Lotu nad kukułczym gniazdem" - powiadomiła w sobotę agencję CTK jego żona, Martina. Laureat Oskara zmarł nagle w piątek, po krótkiej chorobie, w Hartfort w stanie Connecticut w USA. Miał 86 lat

  3. TaniecMarionetek 10.03.2018

    Niziński: Sapkowski jest jak Wiedźmin - do głowy nie przyszłoby mi się z nim mierzyć

    Zapadła prowincja, bezwzględna grupa żołnierzy i tętniąca tajemnicą kraina fantasy - oto najnowsza powieść fantasy na polskim rynku. Autor, Tomasz Niziński, opowiada w wywiadzie o inspiracjach, świecie powieści, zwykłym człowieku w krainie fantasy i klątwie Sapkowskiego

  4. WystawagrafikiPilsudski 03.03.2018

    Ocalona Niepodległa - wyjątkowa wystawa na 100-lecie niepodległości

    2 marca w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie miał miejsce finisaż wystawy Niepodległa 2018 – niecodziennej kolekcji destruktów grafik autorstwa Zdzisława Czermańskiego z okresu 20-lecia międzywojennego, przedstawiających Józefa Piłsudskiego w artystycznym komentarzu Barbary Kasperczak

  5. 1270jozeefczaspki 12.01.2018

    25 lat temu zmarł Józef Czapski

    25 lat temu, 12 stycznia 1993 roku, zmarł Józef Czapski, malarz, pisarz, żołnierz, więzień Starobielska, jeden z twórców paryskiej "Kultury".

  6. christianity26122017 26.12.2017

    Chrześcijaństwo nie jest mitem, u jego początku leży fakt historyczny

    - Chrześcijaństwo nie jest żadnym mitem ani ideologią, gdyż u jego początku leży wydarzenie życia Chrystusa jako fakt historyczny - napisał w liście na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie ks. prof. Wojciech Zyzak.

  7. PilsudskiBierecki 04.12.2017

    Wystawa karykatur Piłsudskiego. "To portret wielkiego człowieka"

    Wystawa "Piłsudski w karykaturze" odwiedziła Gdańsk z okazji 150. rocznicy urodzin Marszałka, która przypada 5 grudnia. Karykatury przedstawiają bardziej i mniej znane epizody z życia jednego z największych Polaków XX wieku.

  8. HouseofCardsFlickr 04.11.2017

    Koniec House of Cards. Stacja nie wyemituje już żadnej serii popularnego serialu

    Firma Netflix, współproducent "House of Cards", poinformowała w piątek wieczorem, że nie będzie uczestniczyła w dalszej produkcji słynnego serialu z udziałem Kevina Spacey z uwagi na oskarżenia o molestowanie przed laty nastoletniego chłopca

CS154fotoMINI

Czas Stefczyka 154/2018

PDF (7,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook