Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

Rymkiewicz - poeta „niegrzeczny”

18.09.2015

"Wielcy twórcy rzadko kiedy, wypowiadając się o sprawach publicznych, głosili jedynie gładkie, łatwe do przyjęcia ogólniki" - mówi o twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza, dr hab. Wiesław Ratajczak.

Jest Pan głównym organizatorem sesji naukowej poświęconej twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza, poety i myśliciela niezwykle ważnego dla tych Polaków, którzy cenią dziedzictwo i tradycję narodową. To ważne wydarzenie z tego względu, że humanistyka polska, nazwijmy ją głównego nurtu, zdaje się Rymkiewicza nie dostrzegać, a jeśli dostrzega to jedynie jako wybitnego artystę ale już nie obywatela. Powtarza się tu chyba sytuacja Zbigniewa Herberta?

dr hab. Wiesław Ratajczak: Trudno się oprzeć takiemu skojarzeniu. Kiedy poznaje się historię literatury, to można zauważyć, że wielcy twórcy rzadko kiedy, wypowiadając się o sprawach publicznych, głosili jedynie gładkie, łatwe do przyjęcia ogólniki. Można pół żartem powiedzieć, że tak dobrze w polskiej tradycji złożyło, że mieliśmy i mamy „niegrzecznych” poetów, takich jak Herbert i Rymkiewicz.

A co do głównego nurtu, to w humanistyce trudno go zlokalizować, niepozorny strumień może nieść czystszą wodę i głębiej drożyć dolinę, niż szeroko rozlana, leniwa rzeka. A Jarosławowi Markowi Rymkiewiczowi nie brakuje czytelników i wnikliwych komentatorów, o czym będzie można się przekonać już w poniedziałek, na sympozjum poświęconym jego twórczości.

Obok sesji, z okazji osiemdziesiątych urodzin poety, odbędzie się benefis na zamku w Kórniku pod Poznaniem, organizowany przez Bibliotekę Kórnicką. To wspaniałe miejsce, emanacja polskości, idealne dla uczczenia takiego poety i myśliciela jak Rymkiewicz. Miejsce w którym można rozmawiać  z duchami wielkich Polaków?  

Bibliotek Kórnicka przechowuje między rękopis Dziadów Mickiewicza i Beniowskiego Słowackiego. Rymkiewicz od wielu lat komentuje dzieła i biografie wielkich romantyków, więc na zamku w Kórniku będziemy świadkami kolejnej odsłony spotkań Jubilata z wielkimi duchami XIX w. Zamek - dosłownie i w przenośni – to wyspa, na której we wspaniałych zbiorach bibliotecznych i muzealnych ocalała tradycja rycerska Rzeczpospolitej, także bardzo bliska Poecie. A jeśli dodać, że podczas wieczoru usłyszymy, obok wierszy Rymkiewicza, muzykę m.in. Fryderyka Chopina, to wypada się zgodzić z Panem, że uczestnicy spotkania doświadczą szczególnej emanacji polskości.

Czytając Rymkiewicza zawsze jestem pod wrażeniem jego krystalicznie czystej polszczyzny. Jest stylistą najwyższego lotu. Jest odnowicielem języka i „przenosi” polszczyznę w jej najwyższych rejestrach przez tę „noc językowego barbarzyństwa”?

Tak, zwłaszcza w poezji. Może dlatego, że rozmawiając całe życie z Mickiewiczem, Leśmianem, poetami doby baroku, nie można posługiwać się jakąś zdeklasowaną polszczyzną. Wtedy wielkie duchy, o których Pan wspomniał, po prostu odwróciłyby się ze wstrętem. A – jak widać – z Rymkiewiczem chcą prowadzić dialog.

Co jest przyczyna tej zapaści językowej? 

Przyczyn obniżenia rejestru polszczyzny jest wiele, można ich poszukiwać w mediach, edukacji, lansowanych modach literackich. Jednak nie mówiłbym o zapaści, bo taki krytyczny stan chyba nie zagraża polskiej kulturze, skoro zabezpieczają ją tacy poeci.

Język odnawiają, rewitalizują tylko wielcy poeci czy jeszcze jakieś inne czynniki? 

Przede wszystkim oni. Przy czym można ich zagłuszać lub ignorować albo im pomagać: w szkole, w teatrach, w mediach…

Padają ironiczne zarzuty adwersarzy, że Rymkiewicz, choć jest uznawany przez narodowo katolicki obóz polityczny za swojego „wieszcza”, jest ateistą a nawet nihilistą? W domyśle „fajnego macie przewodnika duchowego”. Co pan o tym sądzi?

Najchętniej nie odnosiłbym się w ogóle do takich zarzutów. Po pierwsze dlatego, że wielkie pisarstwo nigdy nie jest jednoznaczne lub złożone z dobrych intencji i morałów, za to często rodzi się z wątpliwości, z rozpaczy, z bólu. Po drugie, nie czuję się na siłach, by wypowiadać się w imieniu jakiegoś obozu. 

Jest Pan autorem znakomitej książki o Conradzie, który jest pisarzem mrocznym, ale jasnym etycznie. Etyczne intuicje literatury są dla Pana bardzo ważne. Cóż zatem jest takiego etycznego w Rymkiewiczu?  

Wolność. Gdy się przejrzeć jej rozumieniu w pismach Rymkiewicza, to nie ma nic wspólnego z nihilizmem. Oznacza między innymi wierność i odpowiedzialność za to wszystko, za co ginęły pokolenia Polaków: język, ojczyznę, prawdę. 

Rozmawiał Maciej Mazurek.

Wiesław Ratajczak (1969) – historyk literatury, prof. UAM, kierownik Pracowni Badań nad Tradycją Europejską w Instytucie Filologii Polskiej. Wykłada teorię i historię kultury na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Autor książek Teodor Tomasz Jeż (Zygmunt Miłkowski) i wiek XIX, Słownik motywów literackich, Literatura polska XIX wieku, Conrad i koniec epoki żaglowców, a także licznych studiów o historii i kulturze XIX w., prac metodycznych oraz recenzji literackich i filmowych.

Słowa kluczowe:

poeta

Warto poczytać

  1. hahsfjhgjudk 19.01.2017

    Rafał Wieczyński wyreżyseruje film o rodzinie Ulmów

    Historię rodzin Ulmów i Goldmanów z Markowej (Podkarpackie) zekranizuje Rafał Wieczyński, twórca filmu "Popiełuszko. Wolność jest w nas". Ulmowie ukrywali podczas okupacji Żydów, za co zostali - wraz z dziećmi - zamordowani przez Niemców 24 marca 1944 r.

  2. PomnikSienkiewiczawOkrzei 18.01.2017

    Odnaleziono nieznaną powieść matki Sienkiewicza

    Ekspert twierdzi, że publikacja "bije na głowę" debiut Elizy Orzeszkowej.

  3. jglksjdhnhygffsz 17.01.2017

    Rusza konkurs literacki "Śląski Shakespeare"

    Rusza kolejna, szósta edycja adresowanego do młodych twórców Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego "Śląski Shakespeare" im. Anny i Piotra Dobrowolskich - ogłosiła we wtorek organizująca to wydarzenie Biblioteka Śląska w Katowicach.

  4. moscow-1935113960720 15.01.2017

    Audioprzewodnik po Moskwie śladami represji wobec Polaków

    Rosyjskie Stowarzyszenie Memoriał, zajmujące się badaniem zbrodni stalinowskich, opracowało spacer po Moskwie śladami represji wobec polskiej ludności w ZSRR. Audioprzewodnik w aplikacji izi.TRAVEL opowiada o dziewięciu takich obiektach w rosyjskiej stolicy.

  5. IMG0170-4t56eac897m800x7ce68a14 14.01.2017

    Remont Wieży Zegarowej Zamku Królewskiego

    Remont Wieży Zegarowej i odtworzenie Ogrodu Dolnego są wśród planów nowego dyrektora Zamku Królewskiego w Warszawie Przemysława Mrozowskiego. "Z Zamkiem jestem związany od blisko 30 lat, poświęciłem mu najwięcej czasu i emocji" - mówi.

  6. drukiulotneSI 10.01.2017

    Druki ulotne jako źródła do badań dziejów Polski

    „Dzięki tym trzem niepozornym pudłom nasza wyobraźnia historyczna o tym, co się działo między 1913 a 1924 rokiem będzie pełniejsza”.

  7. Zrzut-ekranu-2017-01-09-o-151037 09.01.2017

    Pośmiertny awans gen. "Gryfa"?

    Szef MON wystąpił do prezydenta Andrzeja Dudy o pośmiertny awansu na stopień generała dywizji dla gen. bryg. Janusza Brochwicz-Lewińskiego ps. Gryf.

  8. mid-epa05706530 09.01.2017

    Meryl Streep kontra Trump

    Aktorka wykorzystała galę rozdania Złotych Globów do krytyki prezydenta-elekta.

CS139fotoMINI

Czas Stefczyka 139/2017

PDF (4,73 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook