Jedynie prawda jest ciekawa


Rymkiewicz - poeta „niegrzeczny”

18.09.2015

"Wielcy twórcy rzadko kiedy, wypowiadając się o sprawach publicznych, głosili jedynie gładkie, łatwe do przyjęcia ogólniki" - mówi o twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza, dr hab. Wiesław Ratajczak.

Jest Pan głównym organizatorem sesji naukowej poświęconej twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza, poety i myśliciela niezwykle ważnego dla tych Polaków, którzy cenią dziedzictwo i tradycję narodową. To ważne wydarzenie z tego względu, że humanistyka polska, nazwijmy ją głównego nurtu, zdaje się Rymkiewicza nie dostrzegać, a jeśli dostrzega to jedynie jako wybitnego artystę ale już nie obywatela. Powtarza się tu chyba sytuacja Zbigniewa Herberta?

dr hab. Wiesław Ratajczak: Trudno się oprzeć takiemu skojarzeniu. Kiedy poznaje się historię literatury, to można zauważyć, że wielcy twórcy rzadko kiedy, wypowiadając się o sprawach publicznych, głosili jedynie gładkie, łatwe do przyjęcia ogólniki. Można pół żartem powiedzieć, że tak dobrze w polskiej tradycji złożyło, że mieliśmy i mamy „niegrzecznych” poetów, takich jak Herbert i Rymkiewicz.

A co do głównego nurtu, to w humanistyce trudno go zlokalizować, niepozorny strumień może nieść czystszą wodę i głębiej drożyć dolinę, niż szeroko rozlana, leniwa rzeka. A Jarosławowi Markowi Rymkiewiczowi nie brakuje czytelników i wnikliwych komentatorów, o czym będzie można się przekonać już w poniedziałek, na sympozjum poświęconym jego twórczości.

Obok sesji, z okazji osiemdziesiątych urodzin poety, odbędzie się benefis na zamku w Kórniku pod Poznaniem, organizowany przez Bibliotekę Kórnicką. To wspaniałe miejsce, emanacja polskości, idealne dla uczczenia takiego poety i myśliciela jak Rymkiewicz. Miejsce w którym można rozmawiać  z duchami wielkich Polaków?  

Bibliotek Kórnicka przechowuje między rękopis Dziadów Mickiewicza i Beniowskiego Słowackiego. Rymkiewicz od wielu lat komentuje dzieła i biografie wielkich romantyków, więc na zamku w Kórniku będziemy świadkami kolejnej odsłony spotkań Jubilata z wielkimi duchami XIX w. Zamek - dosłownie i w przenośni – to wyspa, na której we wspaniałych zbiorach bibliotecznych i muzealnych ocalała tradycja rycerska Rzeczpospolitej, także bardzo bliska Poecie. A jeśli dodać, że podczas wieczoru usłyszymy, obok wierszy Rymkiewicza, muzykę m.in. Fryderyka Chopina, to wypada się zgodzić z Panem, że uczestnicy spotkania doświadczą szczególnej emanacji polskości.

Czytając Rymkiewicza zawsze jestem pod wrażeniem jego krystalicznie czystej polszczyzny. Jest stylistą najwyższego lotu. Jest odnowicielem języka i „przenosi” polszczyznę w jej najwyższych rejestrach przez tę „noc językowego barbarzyństwa”?

Tak, zwłaszcza w poezji. Może dlatego, że rozmawiając całe życie z Mickiewiczem, Leśmianem, poetami doby baroku, nie można posługiwać się jakąś zdeklasowaną polszczyzną. Wtedy wielkie duchy, o których Pan wspomniał, po prostu odwróciłyby się ze wstrętem. A – jak widać – z Rymkiewiczem chcą prowadzić dialog.

Co jest przyczyna tej zapaści językowej? 

Przyczyn obniżenia rejestru polszczyzny jest wiele, można ich poszukiwać w mediach, edukacji, lansowanych modach literackich. Jednak nie mówiłbym o zapaści, bo taki krytyczny stan chyba nie zagraża polskiej kulturze, skoro zabezpieczają ją tacy poeci.

Język odnawiają, rewitalizują tylko wielcy poeci czy jeszcze jakieś inne czynniki? 

Przede wszystkim oni. Przy czym można ich zagłuszać lub ignorować albo im pomagać: w szkole, w teatrach, w mediach…

Padają ironiczne zarzuty adwersarzy, że Rymkiewicz, choć jest uznawany przez narodowo katolicki obóz polityczny za swojego „wieszcza”, jest ateistą a nawet nihilistą? W domyśle „fajnego macie przewodnika duchowego”. Co pan o tym sądzi?

Najchętniej nie odnosiłbym się w ogóle do takich zarzutów. Po pierwsze dlatego, że wielkie pisarstwo nigdy nie jest jednoznaczne lub złożone z dobrych intencji i morałów, za to często rodzi się z wątpliwości, z rozpaczy, z bólu. Po drugie, nie czuję się na siłach, by wypowiadać się w imieniu jakiegoś obozu. 

Jest Pan autorem znakomitej książki o Conradzie, który jest pisarzem mrocznym, ale jasnym etycznie. Etyczne intuicje literatury są dla Pana bardzo ważne. Cóż zatem jest takiego etycznego w Rymkiewiczu?  

Wolność. Gdy się przejrzeć jej rozumieniu w pismach Rymkiewicza, to nie ma nic wspólnego z nihilizmem. Oznacza między innymi wierność i odpowiedzialność za to wszystko, za co ginęły pokolenia Polaków: język, ojczyznę, prawdę. 

Rozmawiał Maciej Mazurek.

Wiesław Ratajczak (1969) – historyk literatury, prof. UAM, kierownik Pracowni Badań nad Tradycją Europejską w Instytucie Filologii Polskiej. Wykłada teorię i historię kultury na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Autor książek Teodor Tomasz Jeż (Zygmunt Miłkowski) i wiek XIX, Słownik motywów literackich, Literatura polska XIX wieku, Conrad i koniec epoki żaglowców, a także licznych studiów o historii i kulturze XIX w., prac metodycznych oraz recenzji literackich i filmowych.

Warto poczytać

  1. feta10072018 10.07.2018

    Najlepsze teatry plenerowe i uliczne. W Gdańsku rozpoczyna się festiwal "Feta"

    Ponad 60 spektakli w wykonaniu 20 polskich i zagranicznych zespołów obejrzeć będzie można na rozpoczynającym się w czwartek w Gdańsku XXII Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych Feta.

  2. literatura03072018 03.07.2018

    "Najprawdziwszy biały kruk". Odnaleziono skarb polskiej poezji średniowiecznej

    To to najprawdziwszy biały kruk, niezwykłe cymelium - tak o nieznanym wcześniej, pełnym, drukowanym tekście "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" z 1542 roku mówi jego znalazca, prof. Wiesław Wydra. Dotąd nie była znana kompletna wersja utworu.

  3. sapkowski20062018 20.06.2018

    Twórca sagi "Wiedźmin" kończy dzisiaj 70 lat

    Andrzej Sapkowski, twórca serii powieści o wiedźminie Geralcie, kończy w czwartek 70 lat. Jak zapowiedział pisarz na niedawnym spotkaniu z czytelnikami, nie wyklucza napisania kolejnego tomu cyklu z tym że byłby to prequel.

  4. romanklosowski11062018 11.06.2018

    Nie żyje aktor Roman Kłosowski

    Nie żyje Roman Kłosowski, aktor filmowy i teatralny, znany głównie z roli Romana Maliniaka z serialu TV "Czterdziestolatek". O śmierci artysty poinformował w poniedziałek ZASP - Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmów, Radia i Telewizji. Aktor miał 89 lat.

  5. beksinski08062018 08.06.2018

    Duże zainteresowanie muzeum polskiego artysty

    Przeszło 350 tys. osób odwiedziło istniejącą od sześciu lat Galerię Zdzisława Beksińskiego w Sanoku (Podkarpackie). Dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się odtworzona tam pracownia artysty.

  6. kino08062018 08.06.2018

    Odrodzenie polskiego kina? Na ekrany wchodzi "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego

    Porównywana do "Casablanki", zachwycająca rolami aktorskimi, okrzykiwana arcydziełem - nagrodzona w Cannes za reżyserię, wyczekiwana w Polsce "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego z Joanną Kulig i Tomaszem Kotem wchodzi w piątek do kin.

  7. barbarawachowicz07062018 07.06.2018

    W wieku 80 lat odeszła od nas Barbara Wachowicz-Napiórkowska

    Nie żyje pisarka, autorka spektakli, wystaw, programów radiowych i telewizyjnych poświęconych pamięci wielkich Polaków - Barbara Wachowicz-Napiórkowska. O śmierci 81-letniej Wachowicz poinformowała na Twitterze prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.

  8. zoodd07062018 07.06.2018

    Fundacja Stefczyka na dniu dziecka w gdańskim zoo

    W dn. 2.06.2018r. w Gdańskim Ogrodzie Zoologicznym odbył się coroczny Festyn Mundurowy Dzień Dziecka, którego organizatorem były: Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów Województwa Pomorskiego i Biuro Organizacyjne Zespół.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook