Jedynie prawda jest ciekawa


"Mój słownik PRL-u" z rysunkami Krauzego

24.10.2012

Niemal 60 krótkich opowiadań pokazujących realia życia w Polsce Ludowej znalazło się w niedawno wznowionej książce Marka Nowakowskiego "Mój słownik PRL-u". W nowym wydaniu teksty Nowakowskiego uzupełniają satyryczne rysunki Andrzeja Krauzego.

"Wyrosło już całe pokolenie Polaków, którzy urodzili sie po 1989 roku. Słownik Marka Nowakowskiego może pomóc im poznać i zrozumieć odmienne warunki, w jakich żyli rodzice. (...) Cześć opowiadań przypomina grozę tamtego ustroju, cześć - zwłaszcza z dzisiejszej perspektywy - budzi już tylko śmiech. Ale wszystkie zadają kłam powtarzanemu czasem sloganowi +za komuny było lepiej+" - piszą wydawcy "Mojego słownik PRL-u" z Instytutu Pamięci Narodowej.

"Mój słownik PRL-u" ma formę alfabetycznie ułożonych haseł-definicji. Każde z nich to w istocie małe opowiadanie, obrazek z życia. "Aparat", "Bezpieczniacy", "Budka z piwem", "Księża patrioci", "Ogonek", "Pociągi Przyjaźni" - oto parę spośród kilkudziesięciu "haseł" słownika. Przypomina on o niektórych najbardziej charakterystycznych faktach i zjawiskach składających się na rzeczywistość PRL-u - tych złowrogich, tragicznych oraz tych groteskowych, absurdalnych. Nowakowski wspomina czasy, gdy budki z piwem były ośrodkami wolności myślenia, handel walutą odbywał się nie w bankach a u krążących pod hotelami cinkciarzy, bilety do kina kupowało się u "koników", a kolejki, czyli ogonki przed sklepami były stałym elementem codzienności.

Magiczną godziną PRL-owskiej rzeczywistości była trzynasta, kiedy zaczynała się sprzedaż alkoholu w sklepach i wyszynk w knajpach. Do trzynastej, jak pisze Nowakowski, w całym kraju panowała "atmosfera pesymizmu, wręcz katastrofizmu, której towarzyszyły: szarpanie trzewi, ból głowy i atrofia woli". Po godzinie trzynastej dokonywała się cudowna przemiana. Ludność gromadziła się przed sklepami monopolowymi już wcześniej, ci, którym brakowało na całą flaszkę łączyli się w pary, aby wspólnie nabyć, a potem wypić upragniony napój wysokoprocentowy. Zakaz sprzedaży alkoholu przed trzynastą zaowocował znakomitą koniunkturą dla prywatnej inicjatywy, czyli "meliniarzy". "Bujna materia życia nie pozwalała się ujarzmić bez reszty" - jak pisze Nowakowski.

Pisarz, uważany za specjalistę odtwarzania kolorytu lokalnego, zabiera czytelnika "Mojego słownika..." w podróż wspomnień po epoce, która powoli zaciera się w pamięci Polaków. Urodzony w 1935 roku w podwarszawskich Włochach, Nowakowski zapisał się polskiej literaturze jako twórca "realizmu peryferyjnego". 

Debiutował w 1957 r. opowiadaniami w prasie. Ich zbiory: "Ten stary złodziej" (1958) i "Benek Kwiaciarz" (1961) przyniosły Nowakowskiemu rozgłos obserwatora środowisk przestępczych i marginesu społecznego, zwłaszcza tzw. lumpów, prostytutek, doliniarzy i paserów, żyjących na peryferiach spraw i społeczeństwa.

W kolejnych opowiadaniach "Trampolina"(1964), "Silna gorączka" (1963), "Zapis" (1965), "Gonitwa" (1967), "Układ zamknięty" (1972), "Śmierć żółwia" (1973) pisarz wprowadził nowych bohaterów swojej prozy - przeciętnych ludzi - warszawskich urzędników, sklepikarzy. Warszawa - miasto, w którym się urodził i przeżył niemal całe życie - jest najczęstszą i ulubioną scenerią twórczości Marka Nowakowskiego, co widać także w "Moim słowniku PRL-u".

"Mój słownik PRL-u" ukazał się po raz pierwszy w 2002 roku nakładem wydawnictwa Alfa-Wero. Obecnie książkę wznowił Instytut Pamięci Narodowej.

PAP/run

fot. IPN

Warto poczytać

  1. feta10072018 10.07.2018

    Najlepsze teatry plenerowe i uliczne. W Gdańsku rozpoczyna się festiwal "Feta"

    Ponad 60 spektakli w wykonaniu 20 polskich i zagranicznych zespołów obejrzeć będzie można na rozpoczynającym się w czwartek w Gdańsku XXII Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych Feta.

  2. literatura03072018 03.07.2018

    "Najprawdziwszy biały kruk". Odnaleziono skarb polskiej poezji średniowiecznej

    To to najprawdziwszy biały kruk, niezwykłe cymelium - tak o nieznanym wcześniej, pełnym, drukowanym tekście "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" z 1542 roku mówi jego znalazca, prof. Wiesław Wydra. Dotąd nie była znana kompletna wersja utworu.

  3. sapkowski20062018 20.06.2018

    Twórca sagi "Wiedźmin" kończy dzisiaj 70 lat

    Andrzej Sapkowski, twórca serii powieści o wiedźminie Geralcie, kończy w czwartek 70 lat. Jak zapowiedział pisarz na niedawnym spotkaniu z czytelnikami, nie wyklucza napisania kolejnego tomu cyklu z tym że byłby to prequel.

  4. romanklosowski11062018 11.06.2018

    Nie żyje aktor Roman Kłosowski

    Nie żyje Roman Kłosowski, aktor filmowy i teatralny, znany głównie z roli Romana Maliniaka z serialu TV "Czterdziestolatek". O śmierci artysty poinformował w poniedziałek ZASP - Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmów, Radia i Telewizji. Aktor miał 89 lat.

  5. beksinski08062018 08.06.2018

    Duże zainteresowanie muzeum polskiego artysty

    Przeszło 350 tys. osób odwiedziło istniejącą od sześciu lat Galerię Zdzisława Beksińskiego w Sanoku (Podkarpackie). Dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się odtworzona tam pracownia artysty.

  6. kino08062018 08.06.2018

    Odrodzenie polskiego kina? Na ekrany wchodzi "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego

    Porównywana do "Casablanki", zachwycająca rolami aktorskimi, okrzykiwana arcydziełem - nagrodzona w Cannes za reżyserię, wyczekiwana w Polsce "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego z Joanną Kulig i Tomaszem Kotem wchodzi w piątek do kin.

  7. barbarawachowicz07062018 07.06.2018

    W wieku 80 lat odeszła od nas Barbara Wachowicz-Napiórkowska

    Nie żyje pisarka, autorka spektakli, wystaw, programów radiowych i telewizyjnych poświęconych pamięci wielkich Polaków - Barbara Wachowicz-Napiórkowska. O śmierci 81-letniej Wachowicz poinformowała na Twitterze prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.

  8. zoodd07062018 07.06.2018

    Fundacja Stefczyka na dniu dziecka w gdańskim zoo

    W dn. 2.06.2018r. w Gdańskim Ogrodzie Zoologicznym odbył się coroczny Festyn Mundurowy Dzień Dziecka, którego organizatorem były: Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów Województwa Pomorskiego i Biuro Organizacyjne Zespół.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook