Jedynie prawda jest ciekawa


Gra tajemnic, czyli co jest grane z Enigmą?

10.01.2015

"Gra tajemnic" ("The Imitation Game"), film o Brytyjczyku Alanie Turingu, który - m.in. dzięki wcześniejszym pracom trzech Polaków - ostatecznie złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma trafi 16 stycznia do kin w Polsce. Turinga gra Benedict Cumberbatch.

Historycy, opisując zasługi matematyków i kryptologów, którzy pracowali nad Enigmą, oceniają, że uzyskana dzięki nim przez aliantów możliwość odczytywania niemieckich wiadomości szyfrowanych skróciła II wojnę światową o około trzy lata. "Gra tajemnic" (wspólna produkcja Wlk. Brytanii i USA) jest, według twórców, "filmowym portretem skomplikowanej osobowości, a zarazem emocjonującą opowieścią o pasji odkrywania, o przełamywaniu kolejnych barier umysłu i barier biurokratycznych oraz o walce z czasem". W obsadzie, oprócz Benedicta Cumberbatcha, są m.in.: Charles Dance, Matthew Goode, Keira Knightley i Mark Strong. Za reżyserię odpowiada pochodzący z Norwegii Morten Tyldum.

Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski - to nazwiska Polaków, którzy na początku lat 30.  położyli podwaliny pod złamanie szyfrów Enigmy. Trzej młodzi matematycy, po ukończeniu kursu dla kryptologów na Uniwersytecie Poznańskim, zostali w 1930 r. zatrudnieni w Biurze Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego; ich celem stało się rozpracowanie tajemnicy działania niemieckiej elektromechanicznej maszyny szyfrującej Enigma. Rejewski, Różycki i Zygalski stworzyli metody łamania tajnych szyfrów, o których Niemcy sądzili, że są nie do złamania. Zaprojektowali kopię maszyny szyfrującej. Egzemplarze urządzenia powstawały w warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA. Kilka połączonych ze sobą maszyn tworzyło tzw. bombę kryptologiczną, przeznaczoną do automatycznego łamania szyfru Niemców. Latem 1939 r. polskie władze wojskowe przekazały kopie maszyny Enigma, razem z informacjami dotyczącymi złamanego szyfru, do Francji i Wielkiej Brytanii.

Prace nad łamaniem kolejnych wersji szyfru kontynuowano w brytyjskim ośrodku kryptologicznym w Bletchley Park. Tam, po propozycji złożonej w 1939 r. przez Rządową Szkołę Kodów i Szyfrów (Government Code and Cypher School, znaną później jako Government Communications Headquarters, czyli Rządowa Centrala Łączności), pracę kryptoanalityka podjął wybitny matematyk Alan Turing (ur. 1912, zm. 1954). Tam też, na przełomie 1939 i 1940 r., częściowo w oparciu o dokonania Rejewskiego, Różyckiego i Zygalskiego, zaprojektował on tzw. bombę Turinga, urządzenie do łamania kodu Enigmy. 

Złamanie kodu pozwoliło m.in. odczytywanie korespondencji radiowej niemieckich okrętów podwodnych, co w istotny sposób przyczyniło się do wygrania przez aliantów bitwy o Atlantyk. Zasługi Polaków w całym tym procesie podkreśliło w 2014 r., w 75. rocznicę przekazania aliantom kopii Enigmy, największe międzynarodowe stowarzyszenie zawodowe techników, inżynierów i naukowców z obszaru elektryki i elektroniki (The Institute of Electrical and Electronics Engineers, IEEE). Stowarzyszenie to przyznaje wyróżnienia "Milestone" ("Kamień milowy") za wybitne osiągnięcia techniczne, które przyczyniły się do rozwoju ludzkości. Wyróżnieniem "Milestone" uhonorowano m.in., w 2014 roku, polskich kryptologów.

"Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski () złamali kody maszyny szyfrującej Enigma. Pracując razem z inżynierami fabryki AVA w Warszawie, zbudowali +bombę+, pierwszą maszynę deszyfrującą kody Enigmy. Ich osiągnięcia były podstawą do dalszych prac Brytyjczyków nad deszyfracją, które w okresie późniejszym, z pomocą Amerykanów, przyczyniły się do zakończenia II wojny" - przypomniało IEEE.

Urodzony w Londynie Alan Turing, na którym koncentruje się film Mortena Tylduma, opinię genialnego matematyka zdobywa już jako dwudziestoparolatek, dzięki opublikowanemu w 1936 r. artykułowi "O liczbach obliczalnych" ("On Computable Numbers"). Szybko rozwijającą się karierę naukową stypendysty King's College - należącego do Uniwersytetu Cambridge, przerywa wojna. W 1939 r., gdy do grupy oddelegowanych do pracy nad Enigmą kryptologów werbuje go szef Rządowej Szkoły Kodów i Szyfrów komandor Alistair Denniston (w tej roli w filmie Charles Dance), Turing ma lat 27. 

W rozmowie z Dennistonem nazywa siebie jednym z najlepszych matematyków na świecie. W zespole, któremu zlecono złamanie kodu Enigmy - zadanie, jak się wydaje, niewykonalne - Turing współpracuje m.in. z kryptologiem Conelem Hugh O'Donelem Alexanderem (Matthew Goode). Turing i Alexander, o czym mowa jest w "Grze tajemnic", kontynuują w Bletchley prace Polaków.

Urządzenie do łamania kodu Enigmy to tylko jedno z kilku przełomowych dokonań Turinga, uczonego zaliczanego do ojców współczesnej informatyki oraz prekursorów budowy komputerów. W drugiej połowie lat 30. Turing stworzył abstrakcyjny model komputera ("maszyna Turinga"), prawzór dla dzisiejszych komputerów. Był również pomysłodawcą, w ramach badań nad stworzeniem sztucznej inteligencji, tzw. testu Turinga (1950), czyli eksperymentu definiującego "maszynę myślącą", określającego zdolności maszyny do posługiwania się językiem naturalnym, pośrednio mającym dowodzić opanowania przez nią umiejętności myślenia w sposób podobny do ludzkiego.

Oprócz matematycznych osiągnięć, które zmieniły historię tematem "Gry tajemnic" (scenariusz na podstawie książki Andrew Hodgesa z 1983 r. "Alan Turing: The Enigma") jest funkcjonowanie wybitnej jednostki w społeczeństwie - na przykładzie życia prywatnego Turinga, którego kres był dramatyczny. Ponadprzeciętnie inteligentny, Turing od dzieciństwa miał problemy w relacjach z otoczeniem - w szkole, gdy zauważono jego odmienność, był dręczony przez rówieśników. Jako dorosły izolował się od innych, co początkowo rodziło problemy podczas prac zespołu kryptologów w Bletchley - koledzy uznali Turinga za trudnego w kontaktach, aroganckiego, zarozumiałego, nie potrafiącego funkcjonować jako "trybik w maszynie". Samotność matematyka pogłębiała ponadto konieczność ukrywania przed otoczeniem orientacji seksualnej.

Turing zmarł w 1954 roku, w wieku 41 lat, jak się uważa w wyniku samobójstwa (zjadł nasączone cyjankiem jabłko). Dwa lata wcześniej uczonego oskarżono o naruszenie moralności z powodu homoseksualizmu, który wówczas w Wielkiej Brytanii był karany. Turingowi wytoczono proces, a sąd dał do wyboru więzienie albo terapię hormonalną. Matematyk wybrał terapię. Po wyroku stracił certyfikat dostępu do poufnych informacji, odsunięto go od badań związanych z konstrukcją komputera. W 2009 r. premier Gordon Brown przeprosił w imieniu brytyjskiego rządu za "całkowicie niesprawiedliwe" i "straszne" potraktowanie Turinga. W 2013 r., prawie 60 lat po śmierci matematyka, Turinga ułaskawiła pośmiertnie królowa Elżbieta II.

Ryb, PAP

Ryb, PAP

Warto poczytać

  1. feta10072018 10.07.2018

    Najlepsze teatry plenerowe i uliczne. W Gdańsku rozpoczyna się festiwal "Feta"

    Ponad 60 spektakli w wykonaniu 20 polskich i zagranicznych zespołów obejrzeć będzie można na rozpoczynającym się w czwartek w Gdańsku XXII Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych Feta.

  2. literatura03072018 03.07.2018

    "Najprawdziwszy biały kruk". Odnaleziono skarb polskiej poezji średniowiecznej

    To to najprawdziwszy biały kruk, niezwykłe cymelium - tak o nieznanym wcześniej, pełnym, drukowanym tekście "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" z 1542 roku mówi jego znalazca, prof. Wiesław Wydra. Dotąd nie była znana kompletna wersja utworu.

  3. sapkowski20062018 20.06.2018

    Twórca sagi "Wiedźmin" kończy dzisiaj 70 lat

    Andrzej Sapkowski, twórca serii powieści o wiedźminie Geralcie, kończy w czwartek 70 lat. Jak zapowiedział pisarz na niedawnym spotkaniu z czytelnikami, nie wyklucza napisania kolejnego tomu cyklu z tym że byłby to prequel.

  4. romanklosowski11062018 11.06.2018

    Nie żyje aktor Roman Kłosowski

    Nie żyje Roman Kłosowski, aktor filmowy i teatralny, znany głównie z roli Romana Maliniaka z serialu TV "Czterdziestolatek". O śmierci artysty poinformował w poniedziałek ZASP - Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmów, Radia i Telewizji. Aktor miał 89 lat.

  5. beksinski08062018 08.06.2018

    Duże zainteresowanie muzeum polskiego artysty

    Przeszło 350 tys. osób odwiedziło istniejącą od sześciu lat Galerię Zdzisława Beksińskiego w Sanoku (Podkarpackie). Dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się odtworzona tam pracownia artysty.

  6. kino08062018 08.06.2018

    Odrodzenie polskiego kina? Na ekrany wchodzi "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego

    Porównywana do "Casablanki", zachwycająca rolami aktorskimi, okrzykiwana arcydziełem - nagrodzona w Cannes za reżyserię, wyczekiwana w Polsce "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego z Joanną Kulig i Tomaszem Kotem wchodzi w piątek do kin.

  7. barbarawachowicz07062018 07.06.2018

    W wieku 80 lat odeszła od nas Barbara Wachowicz-Napiórkowska

    Nie żyje pisarka, autorka spektakli, wystaw, programów radiowych i telewizyjnych poświęconych pamięci wielkich Polaków - Barbara Wachowicz-Napiórkowska. O śmierci 81-letniej Wachowicz poinformowała na Twitterze prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.

  8. zoodd07062018 07.06.2018

    Fundacja Stefczyka na dniu dziecka w gdańskim zoo

    W dn. 2.06.2018r. w Gdańskim Ogrodzie Zoologicznym odbył się coroczny Festyn Mundurowy Dzień Dziecka, którego organizatorem były: Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów Województwa Pomorskiego i Biuro Organizacyjne Zespół.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook