Jedynie prawda jest ciekawa


5 lat temu zmarli Bergman i Antonioni

29.07.2012

Poprowadzili kino w strefę zarezerwowaną dotychczas dla literatury - powiedział włoski reżyser Bernardo Bertolucci po śmierci Michelangelo Antonioniego i Ingmara Bergmana. 5 lat temu, tego samego dnia 30 lipca 2007 r., zmarło dwóch najbardziej wpływowych twórców filmowych XX wieku.

- Razem z Antonionim, w późnych latach 50. Bergman poprowadził kino w kierunku do tej pory niezbadanym, na terytorium zarezerwowane wyłącznie dla literatury czyli głębi duszy ludzkiej, coraz bardziej w głąb uczuć kobiet i mężczyzn - wspominał zmarłych reżyserów, Bertolucci. Autor "Ostatniego tanga w Paryżu" jest jednym z wielu filmowców otwarcie przyznających się do czerpania z prac Antonioniego i Bergmana. Andriej Tarkowski, Robert Altman czy Martin Scorsese w swoich filmach podejmowali kwestie po raz pierwszy na ekranie kinowym poruszone przez Włocha i Szweda.

Antonioni skupiał się na relacji człowieka ze światem. Podejmując problem tożsamości obnażał pustkę i jałowość współczesnego stylu bycia. Twórczość Szweda natomiast szukała odpowiedzi na pytania egzystencjalne o kondycję ludzką, istnienie Boga i jego milczenie w psychologicznej konstrukcji bohatera. Bergman szukał odpowiedzi w świecie psychologii i religii, Antonioni w napierającej zewnętrzności. Zadawali filozoficzne pytania w momencie, gdy kino traktowane było jako rozrywka lub narzędzie politycznej propagandy.

Antonioni urodził się w 1912 roku we włoskiej Ferrarze w rodzinie właścicieli ziemskich. Po ukończeniu studiów ekonomicznych rozpoczął karierę dziennikarza filmowego. W latach 40. podpatrywał przy pracy uznanych już reżyserów włoskiego neorealizmu, w kinie widzących narzędzie w służbie biednych i opisujące niesprawiedliwość społeczną.

Jego debiut, "Kronika pewnej miłości" (1950), podobnie jak kolejne filmy, nie przypominał wezwań do rewolucji proletariackiej. Antonioni opisywał życie klasy średniej; porzucił neorealizm na rzecz intrygi miłosno-kryminalnej.

Artystyczny sukces odniósł w latach 60. dzięki "trylogii o samotności", na którą złożyły się filmy: "Przygoda" (1960), "Noc" (1961) i "Zaćmienie" (1962). We wszystkich tych filmach zagrała aktorka, najsilniej kojarzona z twórczością Antonioniego, Monica Vitti. W 1964 nakręcił kolejny głośny film, "Czerwona pustynia", osadzając historię w fabrycznych krajobrazach i eksperymentując z kolorem. W 1966 roku stworzył swój najsłynniejszy obraz - "Powiększenie". Film opowiada historię zblazowanego fotografa, który traci umiejętność oddzielenia rzeczywistości od fantazji. W tym okresie jego kariery został również nagodzony Złotym Niedźwiedziem na festiwalu w Berlinie (za "Noc"), Złotym Lwem w Wenecji (za "Czerwoną pustynię") oraz canneńską Złotą Palmę (za "Powiększenie").

Lata 70. reżyser rozpoczął od rozliczenia z ideami ruchów studenckich lat 60. "Zabriskie Point", to historia miłosna o młodych ludziach uwikłanych mimowolnie w intrygę polityczną. W 1975 roku powstał "Zawód: reporter" z Jackiem Nicholsonem: historia dziennikarza, który znużony swoim życiem postanawia je zmienić. W małym hotelu w Afryce natrafia na ciało zmarłego biznesmena i podszywa się pod niego.

Był to jego ostatni wielki sukces. Od tamtej pory tworzył sporadycznie a jego filmy nie zdobywały rozgłosu. W 1995 otrzymał Oscara za całokształt kariery. Zmarł, nieco zapomniany, w Rzymie w wieku 94 lat.

Sześć lat młodszy od Włocha, Bergman urodził się w 1918 roku w Uppsali w luterańskiej rodzinie. Jego ojciec był duchownym i wychował syna w bardzo rygorystycznej i religijnej atmosferze. Zanim nakręcił swój pierwszy film, publikował opowiadania a także pracował w teatrze. Ukończywszy studia na wydziale literatury, Bergman chętnie wystawiał sztuki skandynawskich dramaturgów Henrika Ibsena i Augusta Strindberga.

Karierę filmową rozpoczął asystując Alfowi Sjoerbergowi przy kręceniu "Skandal" w 1946. Dzięki sukcesowi obrazu, już rok później Bergman dostał szansę debiutu reżyserskiego. W ciągu następnych lat Szwed nakręcił m.in. takie obrazy jak "Siódma pieczęć", "Tam, gdzie rosną poziomki" (oba 1957) i  "Milczenie" (1966), które wywołały sensacje na festiwalach w Berlinie i Cannes. Szwed zadawał pytania o miejsce i rolę człowieka w świecie używając statecznych kadrów, zbliżeń twarzy i pustych pomieszczeń oraz enigmatycznych dialogów.

W 1976 roku został aresztowany na deskach Królewskiego Teatru Dramatycznego w Sztokholmie pod zarzutem przestępstwa podatkowego. Ogłosił zakończenie filmowej kariery w Szwecji i - mimo oczyszczenia z zarzutów - wyjechał z kraju, zamieszkując w Monachium. Kolejne obrazy były owocem współpracy z amerykańskim i brytyjskim przemysłem filmowym.

W swoim dorobku Bergman ma 40 filmów, ponad 140 spektakli teatralnych i telewizyjnych. Ostatni film, "Fanny i Aleksander" wyreżyserował w 1982 roku i zniechęcony skomercjalizowaniem świata filmu, zakończył pracę. Przez kolejne lata pisywał scenariusze, żyjąc na dobrowolnym wygnaniu na szwedzkiej wyspie Faro.

Woody Allen powiedział o nim, że jest "największym artystą od czasów wynalezienia kamery". Orson Welles nazywał go "śmiertelnie nudnym".

PAP/kop
[fot. wikipedia]

Warto poczytać

  1. feta10072018 10.07.2018

    Najlepsze teatry plenerowe i uliczne. W Gdańsku rozpoczyna się festiwal "Feta"

    Ponad 60 spektakli w wykonaniu 20 polskich i zagranicznych zespołów obejrzeć będzie można na rozpoczynającym się w czwartek w Gdańsku XXII Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych Feta.

  2. literatura03072018 03.07.2018

    "Najprawdziwszy biały kruk". Odnaleziono skarb polskiej poezji średniowiecznej

    To to najprawdziwszy biały kruk, niezwykłe cymelium - tak o nieznanym wcześniej, pełnym, drukowanym tekście "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" z 1542 roku mówi jego znalazca, prof. Wiesław Wydra. Dotąd nie była znana kompletna wersja utworu.

  3. sapkowski20062018 20.06.2018

    Twórca sagi "Wiedźmin" kończy dzisiaj 70 lat

    Andrzej Sapkowski, twórca serii powieści o wiedźminie Geralcie, kończy w czwartek 70 lat. Jak zapowiedział pisarz na niedawnym spotkaniu z czytelnikami, nie wyklucza napisania kolejnego tomu cyklu z tym że byłby to prequel.

  4. romanklosowski11062018 11.06.2018

    Nie żyje aktor Roman Kłosowski

    Nie żyje Roman Kłosowski, aktor filmowy i teatralny, znany głównie z roli Romana Maliniaka z serialu TV "Czterdziestolatek". O śmierci artysty poinformował w poniedziałek ZASP - Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmów, Radia i Telewizji. Aktor miał 89 lat.

  5. beksinski08062018 08.06.2018

    Duże zainteresowanie muzeum polskiego artysty

    Przeszło 350 tys. osób odwiedziło istniejącą od sześciu lat Galerię Zdzisława Beksińskiego w Sanoku (Podkarpackie). Dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się odtworzona tam pracownia artysty.

  6. kino08062018 08.06.2018

    Odrodzenie polskiego kina? Na ekrany wchodzi "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego

    Porównywana do "Casablanki", zachwycająca rolami aktorskimi, okrzykiwana arcydziełem - nagrodzona w Cannes za reżyserię, wyczekiwana w Polsce "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego z Joanną Kulig i Tomaszem Kotem wchodzi w piątek do kin.

  7. barbarawachowicz07062018 07.06.2018

    W wieku 80 lat odeszła od nas Barbara Wachowicz-Napiórkowska

    Nie żyje pisarka, autorka spektakli, wystaw, programów radiowych i telewizyjnych poświęconych pamięci wielkich Polaków - Barbara Wachowicz-Napiórkowska. O śmierci 81-letniej Wachowicz poinformowała na Twitterze prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.

  8. zoodd07062018 07.06.2018

    Fundacja Stefczyka na dniu dziecka w gdańskim zoo

    W dn. 2.06.2018r. w Gdańskim Ogrodzie Zoologicznym odbył się coroczny Festyn Mundurowy Dzień Dziecka, którego organizatorem były: Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów Województwa Pomorskiego i Biuro Organizacyjne Zespół.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook