Jedynie prawda jest ciekawa


100 lat temu urodził się Julio Cortazar

26.08.2014

Jeden z najpopularniejszych prozaików XX wieku, urodził się 26 sierpnia 1914 r. w Brukseli.

Jego słynna powieść, "Gra w klasy" jest jednym z pierwszych przykładów hipertekstu, zrywającego z tradycyjną formą opowiadania.

Gdy Cortazar zmarł w 1984 r. w Paryżu, hiszpańska gazeta "El Pais" poświęciła mu artykuły, analizy literaturoznawcze i komentarze, określające go jako jednego z największych pisarzy latynoamerykańskich, choć argentyński pisarz od 1951 r. mieszkał w Paryżu, wyklęty w ojczyźnie przez wojskowy reżim. Cortazarowi zarzucano zbyt lewicujące poglądy. Gdy wreszcie wrócił do kraju, witany był jak narodowy bohater, idol studentów. Meksykański prozaik Carlos Fuentes nazwał Cortazara "Simonem Bolivarem prozy". "Ja, sfrancuziały Argentyńczyk" - mówi o sobie bohater jego "Gry w klasy" Horacio Oliveira.

Corazar urodził się 26 sierpnia 1914 r. w Brukseli, okupowanej przez niemieckie wojska cesarza Wilhelma II. Wychował się jednak w Argentynie. Jego rodzina wróciła do kraju po wojnie i zamieszkała w Banfield, nieopodal Buenos Aires. Przedmieścia stanowiły dla młodego Cortazara źródło inspiracji; swoje młodzieńcze doświadczenie opisywał wiele lat później w opowiadaniach i powieściach.  Cortazara wychowywała matka, która zapoznała go z literaturą, szczególnie z twórczością Julesa Verne'a.

"Spędziłem dzieciństwo pośród goblinów i elfów. Z poczuciem czasu i przestrzeni innym, niż u pozostałych dzieci" - tłumaczył w wywiadach. Gdy skończył 18 lat podjął pracę jako nauczyciel, następnie uczęszczał na zajęcia na uniwersytecie w Buenos Aires, poświęcając się filozofii. Nie ukończył jednak studiów. Opuścił placówkę ze względów finansowych. W 1944 r. otrzymał tytuł profesora literatury francuskiej na uniwersytecie w Mendozie, porzucił jednak stanowisko, ze względu na polityczną presję ze strony peronistów.

W 1951 r. Cortazar - początkujący pisarz, który w 1938 r. opublikował co prawda tomik sonetów pod pseudonimem Julio Denis, a także kilka opowiadań, większość utworów pisał jednak "do szuflady" - przyjechał do Paryża. Z początku utrzymywał się w stolicy Francji z pensji tłumacza dla UNESCO. W tym samym roku wydał tom opowiadań pt. "Bestiarium", a 9 lat później powieść "Nagrody", pełną wątków surrealistycznych i oniryzmu. W 1962 r. ukazują się "Opowieści o kronopiach i famach", tomik pełen krótkich, żartobliwych i filozoficzno-literackich żartów. Rok później do paryskich księgarń trafia "Gra w klasy", powieść, dzięki której Cortazar stał się jedną z największych gwiazd literackich.

Powieść zerwała z tradycyjną formą narracji linearnej. Pisarz dał czytelnikom nieskończoną ilość możliwości interpretowania swego dzieła. Każdy ze 155 krótkich, impresyjnych rozdziałów książki oznaczony jest numerem, który odsyła do kolejnej części, tworząc "książkę otwartą", możliwą do czytania na wiele sposobów. Np. rozdział 42. sugeruje "przeskoczenie" do rozdziału 75., po którym następuje powrót do 43. Historia zmienia się wraz z wybranym modelem lektury. Mówiąc o swoich inspiracjach, pisarz podkreślał, jak wielki wpływ na jego frazę ma surrealizm, francuska "nowa powieść" i improwizowany jazz. Jedno ze swoich opowiadań oparł na biografii saksofonisty Charliego Parkera.

"Gra w klasy" to obraz życia młodych intelektualistów, zasłuchanych w muzyce jazzowej i rozprawiających o filozofii i literaturze i ich zmaganiem z paryską rzeczywistością i drobnomieszczaństwem. W powieści świat rzeczywisty przeplatał się nieustannie z wyobrażonym. Otwarte pozostawało pytanie o to, który z nich faktycznie jest prawdziwy. W Polsce powieść ukazała się w 1968 r., wywołując sensację wśród środowisk studenckich. Cortazar stał się gwiazdą.

"Jest rzeczą zdumiewającą, że +Gra w klasy+, która ukazała się w Polsce w 1968 r. jako książka autora w owym momencie jeszcze mało znanego, znalazła taki oddźwięk. Może dlatego, że obiektywizuje życie i postawy wobec niego w sposób, który leży na linii naszych własnych poszukiwań" - pisała Zofia Chądzyńska, tłumaczka najsłynniejszej książki Argentyńczyka. "Trudno jest oprzeć się
ładunkowi napięcia, jakim przesiąknięta jest ta wielka książka. Dzięki temu, że do końca coś się nam w niej wymyka, że nigdy nie staje się naprawdę przeczytana, wiąże nas ze sobą na zawsze, jak wszystko co niespełnione" - podkreśla.

Jego kolejne prace utwierdzały go na pozycji jednego z najpopularniejszych pisarzy na świecie. Wykorzystał popularność, jaką cieszyła się proza iberoamerykańska, powieści Mario Vargasa Llosy, Gabriela Garcii Marqueza czy Carlosa Fuentesa.

W 1966 r. Cortazar współpracował wraz z reżyserem filmowym Michelangelo Antonionim. Ich wspólny wysiłek przyniósł scenariusz do "Powiększenia", jednego z najwybitniejszych utworów filmowych i najsłynniejszego filmu Włocha. Wciąż wydawał tomy opowiadań - poruszające tematy od pięściarstwa i piłki nożnej po jazz i literaturę - sztuki, eseje i kolejne powieści.

Zmarł w Paryżu w 1984 r. w wieku 69 lat. Jego grób, znajdujący się na cmentarzu w dzielnicy Montparnasse, do dziś jest miejscem pielgrzymek fanów prozaika z całego świata. Grób pokrywają listy, kwiaty oraz kasztany.

PAP/run

fot. wikimedia commons/domena publiczna

Warto poczytać

  1. feta10072018 10.07.2018

    Najlepsze teatry plenerowe i uliczne. W Gdańsku rozpoczyna się festiwal "Feta"

    Ponad 60 spektakli w wykonaniu 20 polskich i zagranicznych zespołów obejrzeć będzie można na rozpoczynającym się w czwartek w Gdańsku XXII Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych Feta.

  2. literatura03072018 03.07.2018

    "Najprawdziwszy biały kruk". Odnaleziono skarb polskiej poezji średniowiecznej

    To to najprawdziwszy biały kruk, niezwykłe cymelium - tak o nieznanym wcześniej, pełnym, drukowanym tekście "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" z 1542 roku mówi jego znalazca, prof. Wiesław Wydra. Dotąd nie była znana kompletna wersja utworu.

  3. sapkowski20062018 20.06.2018

    Twórca sagi "Wiedźmin" kończy dzisiaj 70 lat

    Andrzej Sapkowski, twórca serii powieści o wiedźminie Geralcie, kończy w czwartek 70 lat. Jak zapowiedział pisarz na niedawnym spotkaniu z czytelnikami, nie wyklucza napisania kolejnego tomu cyklu z tym że byłby to prequel.

  4. romanklosowski11062018 11.06.2018

    Nie żyje aktor Roman Kłosowski

    Nie żyje Roman Kłosowski, aktor filmowy i teatralny, znany głównie z roli Romana Maliniaka z serialu TV "Czterdziestolatek". O śmierci artysty poinformował w poniedziałek ZASP - Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmów, Radia i Telewizji. Aktor miał 89 lat.

  5. beksinski08062018 08.06.2018

    Duże zainteresowanie muzeum polskiego artysty

    Przeszło 350 tys. osób odwiedziło istniejącą od sześciu lat Galerię Zdzisława Beksińskiego w Sanoku (Podkarpackie). Dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się odtworzona tam pracownia artysty.

  6. kino08062018 08.06.2018

    Odrodzenie polskiego kina? Na ekrany wchodzi "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego

    Porównywana do "Casablanki", zachwycająca rolami aktorskimi, okrzykiwana arcydziełem - nagrodzona w Cannes za reżyserię, wyczekiwana w Polsce "Zimna wojna" Pawła Pawlikowskiego z Joanną Kulig i Tomaszem Kotem wchodzi w piątek do kin.

  7. barbarawachowicz07062018 07.06.2018

    W wieku 80 lat odeszła od nas Barbara Wachowicz-Napiórkowska

    Nie żyje pisarka, autorka spektakli, wystaw, programów radiowych i telewizyjnych poświęconych pamięci wielkich Polaków - Barbara Wachowicz-Napiórkowska. O śmierci 81-letniej Wachowicz poinformowała na Twitterze prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.

  8. zoodd07062018 07.06.2018

    Fundacja Stefczyka na dniu dziecka w gdańskim zoo

    W dn. 2.06.2018r. w Gdańskim Ogrodzie Zoologicznym odbył się coroczny Festyn Mundurowy Dzień Dziecka, którego organizatorem były: Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów Województwa Pomorskiego i Biuro Organizacyjne Zespół.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook