Jedynie prawda jest ciekawa

100 lat temu urodził się Julio Cortazar

26.08.2014

Jeden z najpopularniejszych prozaików XX wieku, urodził się 26 sierpnia 1914 r. w Brukseli.

Jego słynna powieść, "Gra w klasy" jest jednym z pierwszych przykładów hipertekstu, zrywającego z tradycyjną formą opowiadania.

Gdy Cortazar zmarł w 1984 r. w Paryżu, hiszpańska gazeta "El Pais" poświęciła mu artykuły, analizy literaturoznawcze i komentarze, określające go jako jednego z największych pisarzy latynoamerykańskich, choć argentyński pisarz od 1951 r. mieszkał w Paryżu, wyklęty w ojczyźnie przez wojskowy reżim. Cortazarowi zarzucano zbyt lewicujące poglądy. Gdy wreszcie wrócił do kraju, witany był jak narodowy bohater, idol studentów. Meksykański prozaik Carlos Fuentes nazwał Cortazara "Simonem Bolivarem prozy". "Ja, sfrancuziały Argentyńczyk" - mówi o sobie bohater jego "Gry w klasy" Horacio Oliveira.

Corazar urodził się 26 sierpnia 1914 r. w Brukseli, okupowanej przez niemieckie wojska cesarza Wilhelma II. Wychował się jednak w Argentynie. Jego rodzina wróciła do kraju po wojnie i zamieszkała w Banfield, nieopodal Buenos Aires. Przedmieścia stanowiły dla młodego Cortazara źródło inspiracji; swoje młodzieńcze doświadczenie opisywał wiele lat później w opowiadaniach i powieściach.  Cortazara wychowywała matka, która zapoznała go z literaturą, szczególnie z twórczością Julesa Verne'a.

"Spędziłem dzieciństwo pośród goblinów i elfów. Z poczuciem czasu i przestrzeni innym, niż u pozostałych dzieci" - tłumaczył w wywiadach. Gdy skończył 18 lat podjął pracę jako nauczyciel, następnie uczęszczał na zajęcia na uniwersytecie w Buenos Aires, poświęcając się filozofii. Nie ukończył jednak studiów. Opuścił placówkę ze względów finansowych. W 1944 r. otrzymał tytuł profesora literatury francuskiej na uniwersytecie w Mendozie, porzucił jednak stanowisko, ze względu na polityczną presję ze strony peronistów.

W 1951 r. Cortazar - początkujący pisarz, który w 1938 r. opublikował co prawda tomik sonetów pod pseudonimem Julio Denis, a także kilka opowiadań, większość utworów pisał jednak "do szuflady" - przyjechał do Paryża. Z początku utrzymywał się w stolicy Francji z pensji tłumacza dla UNESCO. W tym samym roku wydał tom opowiadań pt. "Bestiarium", a 9 lat później powieść "Nagrody", pełną wątków surrealistycznych i oniryzmu. W 1962 r. ukazują się "Opowieści o kronopiach i famach", tomik pełen krótkich, żartobliwych i filozoficzno-literackich żartów. Rok później do paryskich księgarń trafia "Gra w klasy", powieść, dzięki której Cortazar stał się jedną z największych gwiazd literackich.

Powieść zerwała z tradycyjną formą narracji linearnej. Pisarz dał czytelnikom nieskończoną ilość możliwości interpretowania swego dzieła. Każdy ze 155 krótkich, impresyjnych rozdziałów książki oznaczony jest numerem, który odsyła do kolejnej części, tworząc "książkę otwartą", możliwą do czytania na wiele sposobów. Np. rozdział 42. sugeruje "przeskoczenie" do rozdziału 75., po którym następuje powrót do 43. Historia zmienia się wraz z wybranym modelem lektury. Mówiąc o swoich inspiracjach, pisarz podkreślał, jak wielki wpływ na jego frazę ma surrealizm, francuska "nowa powieść" i improwizowany jazz. Jedno ze swoich opowiadań oparł na biografii saksofonisty Charliego Parkera.

"Gra w klasy" to obraz życia młodych intelektualistów, zasłuchanych w muzyce jazzowej i rozprawiających o filozofii i literaturze i ich zmaganiem z paryską rzeczywistością i drobnomieszczaństwem. W powieści świat rzeczywisty przeplatał się nieustannie z wyobrażonym. Otwarte pozostawało pytanie o to, który z nich faktycznie jest prawdziwy. W Polsce powieść ukazała się w 1968 r., wywołując sensację wśród środowisk studenckich. Cortazar stał się gwiazdą.

"Jest rzeczą zdumiewającą, że +Gra w klasy+, która ukazała się w Polsce w 1968 r. jako książka autora w owym momencie jeszcze mało znanego, znalazła taki oddźwięk. Może dlatego, że obiektywizuje życie i postawy wobec niego w sposób, który leży na linii naszych własnych poszukiwań" - pisała Zofia Chądzyńska, tłumaczka najsłynniejszej książki Argentyńczyka. "Trudno jest oprzeć się
ładunkowi napięcia, jakim przesiąknięta jest ta wielka książka. Dzięki temu, że do końca coś się nam w niej wymyka, że nigdy nie staje się naprawdę przeczytana, wiąże nas ze sobą na zawsze, jak wszystko co niespełnione" - podkreśla.

Jego kolejne prace utwierdzały go na pozycji jednego z najpopularniejszych pisarzy na świecie. Wykorzystał popularność, jaką cieszyła się proza iberoamerykańska, powieści Mario Vargasa Llosy, Gabriela Garcii Marqueza czy Carlosa Fuentesa.

W 1966 r. Cortazar współpracował wraz z reżyserem filmowym Michelangelo Antonionim. Ich wspólny wysiłek przyniósł scenariusz do "Powiększenia", jednego z najwybitniejszych utworów filmowych i najsłynniejszego filmu Włocha. Wciąż wydawał tomy opowiadań - poruszające tematy od pięściarstwa i piłki nożnej po jazz i literaturę - sztuki, eseje i kolejne powieści.

Zmarł w Paryżu w 1984 r. w wieku 69 lat. Jego grób, znajdujący się na cmentarzu w dzielnicy Montparnasse, do dziś jest miejscem pielgrzymek fanów prozaika z całego świata. Grób pokrywają listy, kwiaty oraz kasztany.

PAP/run

fot. wikimedia commons/domena publiczna

Warto poczytać

  1. 1270jozeefczaspki 12.01.2018

    25 lat temu zmarł Józef Czapski

    25 lat temu, 12 stycznia 1993 roku, zmarł Józef Czapski, malarz, pisarz, żołnierz, więzień Starobielska, jeden z twórców paryskiej "Kultury".

  2. christianity26122017 26.12.2017

    Chrześcijaństwo nie jest mitem, u jego początku leży fakt historyczny

    - Chrześcijaństwo nie jest żadnym mitem ani ideologią, gdyż u jego początku leży wydarzenie życia Chrystusa jako fakt historyczny - napisał w liście na drugi dzień świąt Bożego Narodzenia rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie ks. prof. Wojciech Zyzak.

  3. PilsudskiBierecki 04.12.2017

    Wystawa karykatur Piłsudskiego. "To portret wielkiego człowieka"

    Wystawa "Piłsudski w karykaturze" odwiedziła Gdańsk z okazji 150. rocznicy urodzin Marszałka, która przypada 5 grudnia. Karykatury przedstawiają bardziej i mniej znane epizody z życia jednego z największych Polaków XX wieku.

  4. HouseofCardsFlickr 04.11.2017

    Koniec House of Cards. Stacja nie wyemituje już żadnej serii popularnego serialu

    Firma Netflix, współproducent "House of Cards", poinformowała w piątek wieczorem, że nie będzie uczestniczyła w dalszej produkcji słynnego serialu z udziałem Kevina Spacey z uwagi na oskarżenia o molestowanie przed laty nastoletniego chłopca

  5. konf03112017 03.11.2017

    Konferencja papieska w Łodzi. W 30. rocznicę wizyty Jana Pawła II w tym mieście

    Łódzki Oddział Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy po raz jedenasty zorganizował ogólnopolską konferencję

  6. jastrzab02112017 02.11.2017

    Upamiętniono braci Taraszkiewiczów. Historia miała o nich głucho milczeć

    6 października 2017 roku we Włodawie miała miejsce Gala Roku Jastrzębia, podsumowująca działania upamiętniające braci Taraszkiewiczów i żołnierzy z ich oddziałów

  7. Gintrowskivimeo 20.10.2017

    Brakuje teraz jego głosu i rozsądku. 5 lat temu zmarł Przemysław Gintrowski

    5 lat temu, 20 października 2012 r. zmarł Przemysław Gintrowski - bard, kompozytor i muzyk. Stworzył muzykę filmową m.in. do "Człowieka z żelaza" Andrzeja Wajdy i "Zmienników" Stanisława Barei. Wraz z J. Kaczmarskim i Z. Łapińskim na podstawie utworu Lluisa Llacha skomponowali "Mury".

  8. 11.10.2017

    Przypomnieć o krakowskiej szkole ekonomicznej

    Byli dobrze pojętymi patriotami, Adam Krzyżanowski przez całą drugą wojnę światową działał w konspiracji - tłumaczy w rozmowie ze stefczyk.info dr Marcin Chmielowski, autor filmu o zapomnianych polskich ekonomistach

CS151fotMINI

Czas Stefczyka 151/2018

PDF (5,47 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook