Jedynie prawda jest ciekawa


Znamy miejsce pochówku ofiar egzekucji z 1942 roku

10.06.2016

Dzięki badaniom DNA udało się ustalić prawdziwe miejsce pochówku ofiar niemieckiej egzekucji, przeprowadzonej jesienią 1942 roku w areszcie śledczym w Białymstoku. Sześć pierwszych osób udało się zidentyfikować. Potrzebny jest materiał genetyczny od kolejnych rodzin.

5 listopada 1942 roku hitlerowcy rozstrzelali w białostockim areszcie 24 polskich zakładników w odwecie za akcję, którą wsławił się Zbigniew Rećko ps. Trzynastka, samodzielnie wyprowadzając z aresztu gestapo trzech członków sztabu i łączniczkę okręgu Białystok Armii Krajowej.

W czasie ucieczki Rećko śmiertelnie ranił na ulicy uzbrojonego strażnika pocztowego, który próbował go zatrzymać.

W odwecie za tę akcję, przez historyków uważaną za jedną z najważniejszych akcji podziemia niepodległościowego na Białostocczyźnie podczas okupacji niemieckiej, z rozkazu szef SS i policji w mieście rozstrzelane zostały 24 osoby.

Białostocki oddział IPN prowadzi zarówno śledztwa, jak i badania historyczne dotyczące miejscowego aresztu śledczego i zabójstw dokonywanych tam w czasie wojny, jak i zbrodni powojennych.

W latach 2013-2015, w kilku etapach prac ekshumacyjnych, udało się na terenie dawnego ogrodu przy białostockim areszcie odnaleźć szczątki 385 osób, w tym kobiet i dzieci. Z dotychczasowych ustaleń wynika, że większość ofiar pochodzi z czasu okupacji niemieckiej.

Przebadano tam wtedy ponad 4,7 tys. metrów kwadratowych terenu, zlokalizowano 66 jam grobowych. Przy szczątkach odkryto ponad 1,3 tys. różnych przedmiotów osobistych, a także amunicję.

W piątek Instytut przedstawił historię odkrycia prawdziwego miejsca pochówku ofiar egzekucji przeprowadzonej w areszcie w listopadzie 1942 roku. Wśród uczestników spotkania były rodziny zidentyfikowanych dotąd ofiar.

Jak mówił historyk IPN dr Marcin Zwolski, egzekucję z okien swoich cel widziało wielu więźniów, są na jej temat przekazy. Po wycofaniu się Niemców, jesienią 1944 roku z inicjatywy mieszkańców doszło do ekshumacji w miejscu, które im wskazał więzienny strażnik. Szczątki zostały odnalezione, częściowo rozpoznane na podstawie fragmentów ubrań, wydobyte i przeniesione na cmentarz wojskowy w Białymstoku. W latach 70. ubiegłego wieku powstał tam pomnik z nazwiskami rozstrzelanych osób.

Tymczasem w czasie ekshumacji w areszcie specjaliści natknęli się na jamę grobową ze szczątkami 24 osób. Sposób ich ułożenia, odnalezione przy nich łuski i pociski z broni niemieckiej świadczyły, że to ofiary egzekucji niemieckiej, która odbyć się musiała w tym miejscu. Znaleziono tam też wiele przedmiotów osobistych, m.in. dewocjonalia.

- Sposób do złudzenia przypominał egzekucję opisaną przez więźniów - dodał dr Zwolski.

Idąc tym tropem zaczęły się kwerendy w archiwach, także dotyczące ekshumacji z 1944 roku. Udało się też odnaleźć rodziny niektórych osób - ofiar egzekucji i nakłonić je do przekazania materiału do porównawczych badań genetycznych.

Na tej podstawie specjalistom z Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów (PBGOT) udało się zidentyfikować kilka pierwszych osób.

- Okazało się, że w 1944 roku ekshumowano zupełnie inne ofiary, a ofiary tej egzekucji spoczywały na terenie ogrodu więziennego aż do 2014 roku - podkreślił Zwolski.

Rodziny zidentyfikowanych osób odebrały w piątek w IPN osobiste przedmioty, odkryte wraz ze szczątkami w jamie grobowej.

Dyrektor oddziału Barbara Bojaryn-Kazberuk podkreślała, że ta historia pokazuje, jak wiele jest jeszcze pracy i weryfikacji historii, także w sensie faktograficznym.

- Będziemy się starali te plamy zamazywać - dodała.

Dr Andrzej Ossowski z PBGOT zaapelował do rodzin kolejnych osób, o których wiadomo, iż były ofiarami tej egzekucji, by przekazały materiał genetyczny do badań porównawczych.

- Żebyśmy mogli zidentyfikować pozostałe ofiary - dodał Ossowski.

Przyznał, że może się nie udać zidentyfikować wszystkich, albo może być potrzeba dodatkowych ekshumacji po to, by od zmarłych, najbliższych członków rodzin ofiar tej egzekucji, pobrać materiał porównawczy.

- Ale to jest w gestii rodzin - zaznaczył Ossowski.

W związku z tym, że okazało się, iż na cmentarzu wojskowym spoczywają szczątki nie ofiar egzekucji z listopada 1942 roku, ale innych, nieustalonych osób, które zmarły lub zostały zamordowane w areszcie, konieczna będzie ekshumacja tych szczątków - poinformował prok. Zbigniew Kulikowski z pionu śledczego IPN w Białymstoku. Prace mają być przeprowadzone jesienią tego roku.

Dyrektor Bojaryn-Kazberuk poinformowała w czasie spotkania, że na przyszły rok (mowa była o pierwszym lub drugim kwartale) planowany jest pochówek wszystkich szczątków odkrytych w latach 2013-2015 w czasie prac na terenie aresztu śledczego w Białymstoku. Mają być złożone w kolumbarium, które powstanie na cmentarzu wojskowym.

W miniony czwartek w Pałacu Prezydenckim odbyła się uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych rodzinom 22 osób, które zostały zidentyfikowane w ramach poszukiwań tajnych miejsc pochówku ofiar m.in. terroru komunistycznego, prowadzonych w całej Polsce przez IPN. Wśród nich było właśnie sześć osób z egzekucji przeprowadzonej w białostockim areszcie.

wkt/PAP

 

[fot. wPolityce.pl]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook