Jedynie prawda jest ciekawa


Wyrwać Niemcom Kopernika

11.02.2012

11 lutego przypada 70. rocznica akcji Szarych Szeregów „Kopernik”. W 1942 roku instruktor harcerski Maciej „Alek” Dawidowski narażając własne życie zdjął niemiecką tablicę z pomnika Mikołaja Kopernika. To jedna z najbardziej znanych akcji „małego sabotażu”.

W czasie II wojny światowej, jeszcze w 1939 roku z pomnika Kopernika w Warszawie zniknęła polska tablica z napisem „Mikołajowi Kopernikowi – Rodacy”. Niemcy zamiast niej postawili tablicę niemiecką, na której był napis "Dem grossen Deutschen Astronomen" ("Wielkiemu astronomowi niemieckiemu"). Tablica od początku stała się obiektem zainteresowania polskiego podziemia, które postanowiło przeprowadzić próbę jej odkręcenia.

Akcja obarczona była jednak sporym ryzykiem. Niedaleko pomnika mieściła się bowiem Komenda Policji, przed którą non stop chodziły oddziały niemieckie. Co więcej, aby akcja zakończyła się sukcesem, musiała zostać przeprowadzona już po ciemku, co dodatkowo narażało żołnierzy. Musieli bowiem uciekać z ulic miasta przez godziną policyjną.

11 lutego 1942 roku przed pomnikiem Kopernika pojawił się Maciej Dawidowski ps. „Alek”. Jego zadaniem było przeprowadzenie rozpoznania przed ewentualną akcją demontażu tablicy. Żołnierz miał sprawdzić, czy napis da się odkręcić i na ile jest to niebezpieczne. W czasie swoich działań Dawidowski zauważył jednak, że śruby są na tyle słabo przykręcone, że dają się odkręcić bez użycia narzędzi. Harcerz podjął więc natychmiastową decyzję o zdemontowaniu tablicy. „Alek” odkręcił ją gołymi rękami, a potem schował w zaspie. Swoją akcję przeprowadził mimo braku zabezpieczenia i wsparcia. Kilka dni później, wraz z kolegami z Szarych Szeregów przewiózł tablicę w bezpieczne miejsce, na Żoliborzu.

Akcja Dawidowskiego jest jedną z najgłośniejszych akcji małego sabotażu. „Alek” stał się po niej bohaterem swojego środowiska, a do niego przylgnął nowy pseudonim: "Kopernicki".

Demontaż tablicy spotkał się z szybkim odzewem Niemców. W odwecie hitlerowcy zdemontowali pomnik Jana Kilińskiego, który stał na pl. Krasickiego i ukryli go w Muzeum Narodowym. I to nie umknęło jednak uwadze bohaterskiemu „Alkowi”. Obserwował on demontaż pomnika oraz śledził przewożącą go ciężarówkę. W miejscu ukrycia monumentu napisał na murze: "Jam tu. Ludu W-wy. Kiliński Jan".

Do dziś akcja „Kopernik” jest sztandarowym przykładem działania polskiego podziemia. Młodzi harcerze dokładnie zapoznają się z historią Dawidowskiego. Sam „Alek” brał udział w szeregu akcji Szarych Szeregów. Wraz z oddziałem dowodzonym przez Stanisława „Orszę” Broniewskiego brał udział w Akcji Pod Arsenałem. Dawidowski dowodził podczas niej sekcją granatów. Celem akcji było odbicie z rąk gestapo Jana „Rudego” Bytnara, więzionego i torturowanego przez Niemców. W czasie akcji „Alek” został ranny w brzuch. Trzy dni po niej, 30 marcia 1943 roku zmarł w szpitalu. W tym samym dniu umarł również „Rudy”, którego udało się odbić. Obaj spoczywają na Wojskowych Powązkach w Warszawie.

Stanisław Żaryn
[fot. Wikipedia.pl]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook