Jedynie prawda jest ciekawa

wSieci Historii - Zuzanna Kurtyka: "Historycy historykowi"

04.04.2014

"Kiedy biorę do ręki któryś z tomów dwóch monumentalnych, ostatnio wydanych ksiąg, myślę, że to forma pamięci, forma uznania, z której Janusz cieszyłby się najbardziej".

Wielu z naukowców ma szczęście przeżywać jubileusz swej pracy i odbierać dedykowane im księgi pamięci osobiście. Mojemu mężowi nie było to dane - pisze we „wSieci Historii” Zuzanna Kurtyka.

„Narodziny Rzeczypospolitej”. Jestem pod dużym wrażeniem tego tytułu. Nie wiem, który z redaktorów wydania jest jego autorem – czy Waldek Bukowski, czy może Tomasz Jurek. Tytuł ten tak trafnie określa myślenie mojego męża o jego pracy naukowej poświęconej w ogromnej większości polskiemu średniowieczu, że sam pewnie nie znalazłby lepszego.

Janusz jako naukowiec przeszedł długą drogę rozwoju, zaczynając od drobiazgowych analiz doskonalących warsztat historyka, na obszernych syntezach kończąc.

Piszą o tym w słowie wstępnym obaj redaktorzy wydania: „Wielu z tych zagadnień poświęcał nie tylko studia, ale także cenne artykuły przeglądowe. Przynosiły one kompleksowe podsumowania badań w danej dziedzinie, czynione z wielkim krytycyzmem, a przede wszystkim z niezwykłym rozmachem pozwalającym objąć całość zagadnienia w najrozmaitszych jego aspektach i bardzo szerokiej perspektywie chronologicznej”. I dalej: „Z tradycyjnej formy omówienia stanu badań Janusz Kurtyka stworzył nową w istocie jakość”.

Wymagało to godzin i lat pełnych mozolnej pracy. Wymagało też ogromnej pracy nad sobą. Mediewistyka czy historia wczesnonowożytna w Polsce ciągle płaci za ogrom zniszczeń, jakich na zbiorach naszej nauki i kultury dokonało barbarzyństwo I wojny światowej, rewolucji sowieckiej, II wojny światowej, a po niej Związku Sowieckiego. Myślę tutaj o wymiarze Rzeczypospolitej, o której pisał mój mąż i o której piszą autorzy księgi: „Wszystkie zebrane studia dotyczą w istocie rozmaitych aspektów jednego wielkiego procesu dziejowego prowadzącego do ukształtowania się na rozległych obszarach Europy Środkowo-Wschodniej państwa, które ostatecznie przyjęło w unii lubelskiej 1569 r. postać polsko-litewskiej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, będącej zresztą w rzeczywistości wspólnym (choć niekoniecznie równoprawnym) domem dla innych też nacji”. Niszczono archiwa i biblioteki, kościoły, a wraz z nimi księgi parafialne, muzea, uniwersytety oraz ich zbiory. W ogniu wojen i pogromów płonęły również niezliczone dwory i zamki mieszczące w swoich murach niezmierzonej wartości skarby nauki i kultury polskiej.

Ogrom zniszczeń i grabieży, szczególnie na terenach wschodnich Rzeczypospolitej, jest do tej pory nieoceniony i wydaje się, że w swojej skali niemieszczący się w głowie człowieka wychowanego w duchu zachodnioeuropejskiej cywilizacji. Polscy mediewiści, choćby z wyżej wymienionego powodu, pracując nad ograniczonym materiałem źródłowym, mają o wiele trudniejsze zadanie do wykonania niż ich koledzy po fachu z Europy Zachodniej. Pamiętam, gdy Janusz podczas naszych licznych wędrówek po Spiszu i Orawie z zazdrością patrzył na tak liczne zachowane tam z pełnym wyposażeniem gotyckie kościoły i mówił o wielkim szczęściu tych ziem, z którymi burze dziejowe z pogranicza wieków i pierwszej połowy wieku XX obeszły się tak łagodnie. Podczas gdy polska kultura materialna zapłaciła ogromną cenę.


Cały esej Zuzanny Kurtyki w miesięczniku „wSieci Historii”. Można kupić także e-wydanie. Polecamy!

Warto poczytać

  1. 1270warszawawruinie 17.01.2018

    Cichociemny: 17 stycznia 1945 r. przekroczyłem zamarzniętą Wisłę - zobaczyłem puste miasto

    17 stycznia 1945 r. do niemal doszczętnie zniszczonej Warszawy wkroczyli żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego. Walki o opanowanie miasta trwały zaledwie kilka godzin, ponieważ dowództwo niemieckie wycofało większość swoich sił ze stolicy

  2. 1270lbasiaotwinowska 16.01.2018

    Zmarła Barbara Otwinowska, żołnierz Armii Krajowej i powstaniec warszawski

    - W wieku 94 lat zmarła prof. Barbara Otwinowska, żołnierz Armii Krajowej i powstaniec warszawski, wieloletni pracownik Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

  3. 1270wielkiwodzpolskiejarmiiantonii 15.01.2018

    Sasin: zasługi Macierewicza nie do wymazania ze stron polskiej historii

    Antoni Macierewicz jako minister obrony zasłużył się ojczyźnie w sposób, który nie wymaże go nigdy ze stronic polskiej historii; dzisiaj Polska jest dużo bezpieczniejszym krajem, niż dwa lata temu - ocenił w poniedziałek Szef Komitetu Stałego Rady Ministrów Jacek Sasin.

  4. LawicabitwaYT 05.01.2018

    Polacy zajęli lotnisko w Poznaniu, po czym zbombardowali... Frankfurt! Nieznany epizod walk o niepodległość

    W sobotę przypada 99. rocznica zdobycia przez powstańców wielkopolskich niemieckiego lotniska w podpoznańskiej wsi Ławica. Zdarzenie to miało istotny wpływ na przebieg powstania, ale i rozwój polskiego lotnictwa. Uroczystości rocznicowe zaplanowano na piątek

  5. IwanowSzajnowiczYT 04.01.2018

    Za jego ujęcie Niemcy proponowali kosmiczną nagrodę. 75 lat temu został rozstrzelany polski James Bond

    75 lat temu, 4 stycznia 1943 r., w Atenach rozstrzelany został przez Niemców Jerzy Iwanow-Szajnowicz, agent brytyjskich służb, bohater greckiego ruchu oporu. Podczas II wojny jako agent 033B brytyjskiego wywiadu zasłynął z tego, że sam wysadzał niemieckie okręty i statki zaopatrzeniowe

  6. 1270oswiecimskizbrodniarz 29.12.2017

    Pomagał przy morderstwach w Auschwitz, pójdzie siedzieć

    TK odrzucił odwołanie byłego strażnika z Auschwitz. Trafi za kraty

  7. 1270aushwitzas1 28.12.2017

    73 lata temu Niemcy stracili dowódców konspiracji w Auschwitz

    73 lata temu Niemcy zgładzili pięciu więźniów, liderów ruchu oporu w obozie Auschwitz. 30 grudnia 1944 r. powiesili dwóch Polaków i trzech Austriaków

  8. poznan27122017 27.12.2017

    Jeden z niewielu zrywów niepodległościowych, który zakończył się sukcesem

    W Poznaniu uczczono 99. rocznicę powstania wielkopolskiego

CS151fotMINI

Czas Stefczyka 151/2018

PDF (5,47 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook