Jedynie prawda jest ciekawa


wSieci Historii - Zuzanna Kurtyka: "Historycy historykowi"

04.04.2014

"Kiedy biorę do ręki któryś z tomów dwóch monumentalnych, ostatnio wydanych ksiąg, myślę, że to forma pamięci, forma uznania, z której Janusz cieszyłby się najbardziej".

Wielu z naukowców ma szczęście przeżywać jubileusz swej pracy i odbierać dedykowane im księgi pamięci osobiście. Mojemu mężowi nie było to dane - pisze we „wSieci Historii” Zuzanna Kurtyka.

„Narodziny Rzeczypospolitej”. Jestem pod dużym wrażeniem tego tytułu. Nie wiem, który z redaktorów wydania jest jego autorem – czy Waldek Bukowski, czy może Tomasz Jurek. Tytuł ten tak trafnie określa myślenie mojego męża o jego pracy naukowej poświęconej w ogromnej większości polskiemu średniowieczu, że sam pewnie nie znalazłby lepszego.

Janusz jako naukowiec przeszedł długą drogę rozwoju, zaczynając od drobiazgowych analiz doskonalących warsztat historyka, na obszernych syntezach kończąc.

Piszą o tym w słowie wstępnym obaj redaktorzy wydania: „Wielu z tych zagadnień poświęcał nie tylko studia, ale także cenne artykuły przeglądowe. Przynosiły one kompleksowe podsumowania badań w danej dziedzinie, czynione z wielkim krytycyzmem, a przede wszystkim z niezwykłym rozmachem pozwalającym objąć całość zagadnienia w najrozmaitszych jego aspektach i bardzo szerokiej perspektywie chronologicznej”. I dalej: „Z tradycyjnej formy omówienia stanu badań Janusz Kurtyka stworzył nową w istocie jakość”.

Wymagało to godzin i lat pełnych mozolnej pracy. Wymagało też ogromnej pracy nad sobą. Mediewistyka czy historia wczesnonowożytna w Polsce ciągle płaci za ogrom zniszczeń, jakich na zbiorach naszej nauki i kultury dokonało barbarzyństwo I wojny światowej, rewolucji sowieckiej, II wojny światowej, a po niej Związku Sowieckiego. Myślę tutaj o wymiarze Rzeczypospolitej, o której pisał mój mąż i o której piszą autorzy księgi: „Wszystkie zebrane studia dotyczą w istocie rozmaitych aspektów jednego wielkiego procesu dziejowego prowadzącego do ukształtowania się na rozległych obszarach Europy Środkowo-Wschodniej państwa, które ostatecznie przyjęło w unii lubelskiej 1569 r. postać polsko-litewskiej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, będącej zresztą w rzeczywistości wspólnym (choć niekoniecznie równoprawnym) domem dla innych też nacji”. Niszczono archiwa i biblioteki, kościoły, a wraz z nimi księgi parafialne, muzea, uniwersytety oraz ich zbiory. W ogniu wojen i pogromów płonęły również niezliczone dwory i zamki mieszczące w swoich murach niezmierzonej wartości skarby nauki i kultury polskiej.

Ogrom zniszczeń i grabieży, szczególnie na terenach wschodnich Rzeczypospolitej, jest do tej pory nieoceniony i wydaje się, że w swojej skali niemieszczący się w głowie człowieka wychowanego w duchu zachodnioeuropejskiej cywilizacji. Polscy mediewiści, choćby z wyżej wymienionego powodu, pracując nad ograniczonym materiałem źródłowym, mają o wiele trudniejsze zadanie do wykonania niż ich koledzy po fachu z Europy Zachodniej. Pamiętam, gdy Janusz podczas naszych licznych wędrówek po Spiszu i Orawie z zazdrością patrzył na tak liczne zachowane tam z pełnym wyposażeniem gotyckie kościoły i mówił o wielkim szczęściu tych ziem, z którymi burze dziejowe z pogranicza wieków i pierwszej połowy wieku XX obeszły się tak łagodnie. Podczas gdy polska kultura materialna zapłaciła ogromną cenę.


Cały esej Zuzanny Kurtyki w miesięczniku „wSieci Historii”. Można kupić także e-wydanie. Polecamy!

Warto poczytać

  1. 1270tgetto 19.04.2018

    75 lat temu żydowska ludność Warszawy wspierana przez Polaków stawiła opór Niemcom

    75 lat temu, 19 kwietnia 1943 r., żydowscy bojownicy z ŻOB i ŻZW stawili zbrojny opór oddziałom niemieckim, które przystąpiły do likwidacji warszawskiego getta

  2. 1270gennilas 16.04.2018

    66 lat temu komuniści wydali wyrok śmierci na gen. Nila

    16 kwietnia 1952 r. władze komunistyczne wydały wyrok śmierci na gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila" - organizatora i szefa Kedywu Komendy Głównej AK

  3. Katynwiki 03.04.2018

    Sowieci nie darowali polskiej elicie. 78 lat temu rozpoczęła się operacja katyńska

    78 lat temu, 3 kwietnia 1940 r., NKWD rozpoczęło likwidację obozów dla polskich oficerów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. W ciągu sześciu tygodni rozstrzelano 14 587 jeńców. Zamordowano również ok. 7 300 Polaków przetrzymywanych w więzieniach

  4. ProcesszesnastuYT 27.03.2018

    Świat protestujący dziś w sprawie Skripala wtedy nawet się nie zająknął. 73 lata temu NKWD aresztowało przywódców Państwa Podziemnego

    73 lata temu, 27 i 28 marca 1945 r. NKWD aresztowało 15 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, których następnie przewieziono do Moskwy i osadzono w więzieniu na Łubiance. Sowieccy przedstawiciele, zapraszając ich wcześniej na rozmowy, zagwarantowali im całkowite bezpieczeństwo

  5. 1270kobietyauschwitz 23.03.2018

    76 lata temu Niemcy utworzyli w Auschwitz obóz kobiecy

    76 lat temu Niemcy utworzyli na terenie Auschwitz obóz kobiecy. 26 marca 1942 r. trafiły do niego dwa transporty liczące łącznie ok. 2 tys. osób

  6. soviets18032018 18.03.2018

    Sowieckie represje były najintensywniejsze wobec Polaków. Nasi rodacy stawiali najsilniejszy opór

    Sowieckie represje wobec Polaków były bardziej rozwinięte niż te wobec Litwinów czy Ukraińców, ponieważ nasi rodacy stawiali silniejszy opór - powiedział dr Jan Jerzy Milewski, redaktor książki "Z dziejów represji sowieckich wobec Polaków w latach 1937-1952".

  7. 1270pileckirotmistrz 15.03.2018

    70 lat temu rotmistrz Witold Pilecki skazany został na karę śmierci

    70 lat temu - 15 marca 1948 r. - Rejonowy Sąd Wojskowy w Warszawie skazał na karę śmierci rotmistrza Witolda Pileckiego

  8. 1270eisleras 12.03.2018

    Prof. Eisler: w Marcu '68 aresztowano około 950 robotników i 550 studentów

    Czas rozstać się z bajką, że w Marcu '68 zbuntowała się inteligencja, a klasa robotnicza jej nie poparła - mówił w poniedziałek w Gdańsku prof. Jerzy Eisler p

CS154fotoMINI

Czas Stefczyka 154/2018

PDF (7,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook