Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

W Łodzi upamiętniono ppłk. Jana Kowalewskiego

23.10.2014

Tablicę upamiętniającą ppłk. Jana Kowalewskiego, wybitnego oficera polskiego wywiadu, odsłonięto w czwartek w Łodzi. Kowalewski był kryptologiem, a złamanie przez niego szyfrów Armii Czerwonej przyczyniło się do zwycięstwa w bitwie pod Warszawą w 1920 r.

Jan Kowalewski urodził się 23 października 1892 r. w Łodzi. Tablicę upamiętniającą oficera odsłonięto na domu przy głównej ulicy miasta - Piotrkowskiej - w którym mieszkał w latach szkolnych. W uroczystości wzięli udział m.in. wnuk pułkownika, kombatanci, przedstawiciele Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, władze miasta i województwa, przedstawiciele służb mundurowych. Pod tablicą złożono wiązanki kwiatów.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Stanisław Ciechanowski podkreślił, że Kowalewski był jednym z najwybitniejszych oficerów, jakich miała Polska w XX w. "Łodzianin, umysł ścisły, człowiek, który poznał Rosję jak mało kto i z tą Rosją, a właściwie z zagrożeniem, jakie niosła po roku 1919, było związane całe jego życie. Był geniuszem w dziedzinie kryptologii. Co by się z Polską stało, gdyby w roku 1920 nie łamano dzięki niemu szyfrów bolszewickich?" - mówił Ciechanowski.

Później - jak podkreślił - służba Kowalewskiego wyglądała tak, że można by zrobić o tym kilka filmów fabularnych. Był wybitnym oficerem wywiadu, zaufanym marszałka Józefa Piłsudskiego. "Wielokrotnie ryzykował życiem, nigdy nie odmówił tym, którzy posyłali go na trudne odcinki, bo to był człowiek, który zawsze kierował się tym samym, że najważniejsze dla wszystkich Polaków jest utrzymanie niepodległości. Temu był wierny" - zaznaczył Ciechanowski.

Kowalewski był podpułkownikiem dyplomowanym piechoty Wojska Polskiego II RP, kryptologiem, matematykiem i lingwistą, żołnierzem wywiadu wojskowego, który złamał sowieckie szyfry w czasie wojny polsko-bolszewickiej, walnie przyczyniając się tym do polskiego zwycięstwa w bitwie warszawskiej w sierpniu 1920 r.

Kowalewski zdał maturę w Szkole Handlowej Kupiectwa Łódzkiego w 1910 r. W 1913 r. ukończył uniwersytet w Liege. Znał kilka języków obcych: niemiecki, francuski i rosyjski. Po wybuchu I wojny św. został zmobilizowany do armii carskiej, od 1917 r. służył w sztabie II Korpusu Polskiego.

Od 1919 r. kierował służbą radiowywiadowczą oddziału II Sztabu Generalnego. Komórka, która zatrudniała m.in. wybitnych przedstawicieli polskiej szkoły matematycznej, złamała szyfry wszystkich stron wojny domowej w Rosji. W czasie bitwy warszawskiej w sierpniu 1920 r. informacje polskiego radiowywiadu, zorganizowanego przez Kowalewskiego, zdecydowały o podjętej strategii i w efekcie o rozmiarze zwycięstwa nad Armią Czerwoną.

Po zakończeniu wojny Kowalewski w 1921 r. został oddelegowany na Górny Śląsk. Był szefem wywiadu sztabu wojsk powstańczych w III powstaniu śląskim. Za swe zasługi otrzymał w 1921 r. Krzyż Srebrny Virtuti Militari.

W 1923 r. prowadził w Tokio kurs kryptologii. W latach 1928-1933 był attache wojskowym w Moskwie, gdzie jako zaufany Piłsudskiego realizował zadania specjalne. Później pełnił tę funkcję w Bukareszcie. W 1939 r. kierował w Rumunii polskim Komitetem Pomocy dla Uchodźców. W 1940 r. wyjechał do Francji, gdzie współtworzył plan alianckiej ofensywy na Bałkanach.

Od 1941 r. kierował w Lizbonie przedstawicielstwem Akcji Kontynentalnej, podlegającym MSW - przewodniczył operacjom wywiadowczym na terenie całej Europy i prowadził tajne rokowania z przedstawicielami Węgier, Rumunii i Włoch (operacja Trójnóg) w sprawie odstąpienia tych krajów od sojuszu z Niemcami (negocjacje te nie przyniosły rezultatów). Z ramienia rządu emigracyjnego prowadził też rozmowy z niemiecką opozycją antyhitlerowską.

Po odwołaniu z Lizbony, w 1944 r. koordynował w Wielkiej Brytanii przygotowania polskich oddziałów do inwazji w Normandii. Po wojnie pozostał na emigracji w Londynie. Od 1955 r. był wydawcą miesięcznika "East Europe and Soviet Russia" i współpracował z Radiem Wolna Europa. Zmarł w Londynie 31 października 1965 r. Pośmiertnie uhonorowany został Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

PAP, lz

[fot:  wikipedia org]

Warto poczytać

  1. roszkowski2117 21.01.2017

    "Drogi do Niepodległej - kontekst międzynarodowy"

    W Belwederze odbyła się debata zorganizowana przez IPN i Kancelarię Prezydenta RP.

  2. 800px-RemovedStalin 20.01.2017

    Raport CIA: Sowieci traktowali Polskę jak kolonię

    W odtajnionym niedawno przez CIA raporcie można przeczytać m. in. o gospodarczym wyzyskiwaniu Polski przez Sowietów.

  3. portalekipnwybory 19.01.2017

    Nowy portal IPN dot. wyborów w 1947 r.

    Materiały archiwalne i edukacyjne o sfałszowanych przez komunistów wyborach do Sejmu w 1947 r. są dostępne na nowym portalu edukacyjnym Instytutu Pamięci Narodowej. Jego prezentacji towarzyszyła konferencja naukowa o narracjach o powojennej historii Polski.

  4. fe33054d649142bba6186c7c728278cb 18.01.2017

    Będą kolejne procesy byłych esesmanów

    Dawni strażnicy obozów koncentracyjnych byli do niedawna bezkarni, ponieważ warunkiem skazania było udowodnienie indywidualnej winy oskarżonego.

  5. PolishArmyParadewaf-2012-1502-291945 17.01.2017

    72. rocznica wkroczenia 1 Armii WP do Warszawy

    "Upiorne +wyzwolenie+ trupa miasta i upiorna defilada na jego cmentarzysku” - pisał o tym wydarzeniu we wspomnieniach Jeremi Przybora.

  6. Zrzut-ekranu-2017-01-16-o-145147 16.01.2017

    Odkryto nieznane obiekty w Treblince

    W listopadzie 2016 roku zakończyły się badania obozu pracy w Treblince, przeprowadzone przez zespół geodetów na zlecenie MKiDN.

  7. building-922529960720 14.01.2017

    Najstarszy warsztat szklarski na terenie Polski

    Popękane szklane paciorki, przetopione fragmenty szkła i szklane "łezki" - to m.in. świadectwa po warsztacie szklarskim, który działał ok. 2 tys. lat temu na górze Grojec w Żywcu. Być może jest to najstarsze tego typu miejsce na terenie Polski.

  8. MWankowiczMonteCassino 10.01.2017

    125 lat temu urodził się Melchior Wańkowicz

    Melchior Wańkowicz urodził się 10 stycznia 1892 w rodzinnym majątku Kałużyce położonym nieopodal Mińska na Białorusi.

CS139fotoMINI

Czas Stefczyka 139/2017

PDF (4,73 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook