Jedynie prawda jest ciekawa


Konferencja IPN dotycząca sądownictwa lat 30-50

13.03.2015

O wymiarze sprawiedliwości w Niemczech, Polsce i ZSRR w latach 30-50.


Wykorzystywanie do sterowania obywatelami, polityczna ideologizacja prawa i stosowanie pozaprawnych represji to - zdaniem uczestników konferencji w IPN - główne kwestie, z jakich należy rozliczać wymiar sprawiedliwości lat 30-50 w Niemczech, Polsce i ZSRR.

O sądowych i pozasądowych prześladowaniach politycznych w ZSRR w latach 1921-53 opowiadał podczas drugiego, piątkowego dnia konferencji naukowej "Polityczny wymiar sprawiedliwości i rozliczenia okresu przejściowego w Niemczech, Polsce i Związku Sowieckim w latach trzydziestych do pięćdziesiątych XX w." Arsenij Roginskij ze Stowarzyszenia Memoriał.

"Do kluczowych form represji obywateli w tamtym okresie należały przede wszystkim działania pozasądowe, prowadzone przez specjalnie powoływane gremia podległe m.in. WCzK i NKWD. Ich głównym wyróżnikiem było skazywanie na podstawie przedkładanych list zawierających tylko imię i nazwisko oraz określenie przewinienia. Wyroki były wydawane zaocznie, nie było oficjalnego oskarżenia, podsądni nie mieli możliwości obrony" - opowiadał przedstawiciel Memoriału.

Wedle przedstawionych przez niego danych, w omawianym czasie wydano ok. 7,5 mln wyroków skazujących, przy czym często jedną osobę skazywano kilkukrotnie, więc kary mogły dotknąć mniejszą liczbę obywateli. "Dla władz takie pozaprawne formy represji i sterowania obywatelami były wiarygodnym instrumentem terroru, ponieważ jednak sądów nie uważano za absolutnie pod kontrolą i im nie ufano do końca. W przypadku organów pozasądowych nie trzeba było się troszczyć o dowody, gwarantowały szybkie postępowanie i ukrycie skali i kierunku terroru, co było dla Stalina kluczowe" - mówił Roginskij.

Odnosząc się do form prześladowań politycznych w okresie nazizmu w Niemczech prawnik Ingo Mueller podkreślił, że były one prowadzone w znaczącej mierze w majestacie prawa, które zostano podporządkowane ideologii hitlerowskiej. "Miało to miejsce już od 1933 r. Sądy stały się tylko wykonawcami jej podległymi, a wyroki legitymizował +blask osądu+ Fuehrera. Powoływano także różnego typu czasowe i doraźne organy wymiaru sprawiedliwości, wydające wyroki śmierci. W okresie wojny wydano oczywiście specjalne podstawy prawne przeciwko Polakom i Żydom umożliwiające szybką ścieżkę prawną związaną z wysyłaniem ich do obozów koncentracyjnych i zagłady" - dodał Mueller.

Historyk PAN prof. Andrzej Paczkowski nakreślił sposoby rozliczania się z II wojną i okupacją w Polsce. "Te rozliczenia dotyczyły wtedy oczywiście tylko okupacji niemieckiej. Myślę, że można ją określić jako +totalną+, ponieważ ocenia się, że straty ludnościowe wynikające z działań wojennych wynosiły tylko ok. 5-10 proc., natomiast pozostała przeważająca reszta była wynikiem terroru - zwłaszcza Holokaustu. Formy rozliczenia z tym okresem możemy podzielić na sześć zasadniczych kategorii" - powiedział Paczkowski.

Obejmowały one wysiedlenia ludności niemieckiej z tzw. ziem odzyskanych, które w sumie objęły ok. 3,5 mln osób. Drugą formą rozliczania była niewola po wojnie. "Jesienią 1945 r. Armia Czerwona przekazała Polsce blisko 50 tys. niemieckich jeńców wojennych, których wysłano do pracy przymusowej głównie w górnictwie. Kolejną kategorią było stawianie m.in. przed specjalnymi sądami zbrodniarzy wojennych. Skazano ok. 5,5 tys. osób narodowości niemieckiej. Rozliczenia obejmowały też tzw. zdradę bierną - folksdojczów i czynną, czyli pomoc władzom okupacyjnym oraz weryfikację pracowników urzędów i instytucji państwa, a także tzw. rozliczenie różnych grup obywatelskich np. pracowników kultury" - mówił historyk.

 

W jego ocenie polskie rozliczenie z wojną i okupacją były wobec "swoich" raczej umiarkowane, natomiast wobec "obcych" bardziej radykalne. "Rzadko jednak przybierały formy masowej reakcji fizycznej. Sądzę, że instalowanie w Polsce nowego systemu z udziałem i pod dyktando ZSRR powodowało, że toczący się wokół tego konflikt polityczny spychał na drugi plan wszystkie inne. Być może chęć zemsty na obcych została osłabiona, ponieważ dla większości Polaków obcymi byli żołnierze sowieccy czy wielu polskich komunistów" - podsumował Paczkowski.

Trzydniową konferencję, która potrwa do soboty, zorganizował m.in. IPN, Memoriał i warszawski Niemiecki Instytut Historyczny.

mly/PAP

Fot. freeimages.com

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook