Jedynie prawda jest ciekawa


Święty Krzyż na liście Pomników Historii?

16.05.2015

Trwają starania o wpisanie Świętego Krzyża na listę Pomników Historii.

Rozpoczęło się kompletowanie dokumentacji niezbędnej do wpisania zespołu klasztornego i bazyliki na Świętym Krzyżu (woj. świętokrzyskie) na listę Pomników Historii - poinformował archeolog i badacz średniowiecznego sanktuarium dr Czesław Hadamik.

Informację potwierdził superior klasztoru Ojców Oblatów (OMI) na Świętym Krzyżu o. Zygfryd Wiecha. „Aż dziwne, że do tej pory miejsce to nie znalazło się na liście Pomników Historii. Warto jednak podjąć działania dla zabytków niezwykle ważnych w dziejach nie tylko regionu, ale całego kraju” – powiedział PAP.

Wpisanie na listę Pomników Historii jest jedną z form ochrony zabytków w Polsce, która znalazła się w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Status Pomnika Historii przyznawany jest rozporządzeniem Prezydenta RP. Zgodnie z opracowanymi wytycznymi mogą go uzyskać obiekty lub zespoły obiektów zabytkowych, które posiadają szczególną wartość historyczną, naukową, artystyczną, utrwaloną w powszechnej świadomości i o dużym znaczeniu dla polskiego dziedzictwa kulturowego.

Wniosek o wpisanie Świętego Krzyża na tę prestiżową listę opracowuje dr Hadamik, który od lat prowadzi badania archeologiczne w klasztorze świętokrzyskim. „Przeznaczam na sporządzenie wniosku trzy miesiące pracy, bo mimo zwięzłości będzie on obszerny ze względu na konieczność opisania wielu aspektów materialnego i niematerialnego dziedzictwa Świętego Krzyża, którego znaczenie dla polskiej historii i kultury było w pewnych okresach ogromne, nie mówiąc już o roli, jaką ten obiekt miał i ma w integracji kulturowej regionu, od niego właśnie określanego jako świętokrzyski” – powiedział PAP naukowiec.

Przypomniał, że Święty Krzyż był największym sanktuarium Polski aż do połowy XVII w., czyli do czasu kiedy na główne miejsce pielgrzymkowe zaczęła wyrastać Jasna Góra. „Sanktuarium zaczęło działać już w XIV wieku, ale najważniejszym w Królestwie celem pielgrzymek uczynił go król Władysław Jagiełło. W okresie panowania dynastii Jagiellonów było to rzeczywiste sanktuarium dynastyczne i państwowe - miejsce, gdzie królowie i ich poddani udawali się na pielgrzymki (tak jak to czynił Jagiełło, czyli samotnie lub w małym orszaku), modląc się o pomyślność dla siebie, dynastii i państwa” – powiedział dr Hadamik.

Jak wylicza naukowiec, biorąc pod uwagę zapisy źródłowe, Jagiełło pielgrzymował na Święty Krzyż co najmniej siedmiokrotnie, zaś jego syn Kazimierz Jagiellończyk aż 11-krotnie. „To dowód na to, że rola świętokrzyskiego sanktuarium po śmierci Jagiełły nie malała, ale wręcz rosła” – podkreślił.

Przeglądając średniowieczne teksty źródłowe, bez problemu można się natknąć na potwierdzenie tej tezy. „Wystarczy jako odniesienie wziąć to, co o Świętym Krzyżu pisał Długosz. Na początku pierwszego tomu swoich Roczników, gdzie zamieszczony jest opis Królestwa, jako pierwszą i najważniejszą z jego gór opisał właśnie Święty Krzyż. Wyraźnie napisał w następnym akapicie, że dopiero na drugim miejscu stawia Wawel, który dźwiga Zamek Królewski. Był to wyraz charakterystycznego dla średniowiecza prymatu ducha nad materią, władzy niebieskiej nad władzą ziemską” – przypomina dr Hadamik.

Przypomniał, że od późnego średniowiecza klasztor był jednym z najważniejszych w Polsce ośrodków kultury intelektualnej, właścicielem znaczącej w skali środkowej Europy biblioteki, co najmniej od XIV w. działało tu znakomite skryptorium. Wokół Łysej Góry i klasztoru od średniowiecza narastały legendy (np. o kulcie pogańskim, o założeniu klasztoru, o cudach sprawionych przez relikwie Drzewa Krzyża Świętego), które są częścią dziedzictwa tego miejsca.

Według autora wniosku, każda wizyta na Świętym Krzyżu może być niezwykłą lekcją historii, od dziejów starożytnych, poprzez przedchrześcijański ośrodek kultowy, z którym łączone są częściowo zachowane wały kamienne otaczające szczyt, aż po budowę i wielowiekowe trwanie klasztoru benedyktynów i zmienne jego losy. Mimo budowy nowego kościoła (konsekrowanego w 1806 r.) do dziś zachowały się relikty kościoła romańskiego i gotyckiego, widoczne częściowo w północnej ścianie kościoła.

„Jest dobrze zachowany obwód późnogotyckich krużganków z XV wieku, chyba najlepiej zachowany pośród polskich klasztorów, przynajmniej benedyktyńskich, czworobok klaustrum, czyli zamkniętej części klasztoru, przeznaczonej tylko dla zakonników. Wiele osób potwierdza, że kiedy znajdą się w klasztornym krużganku, to nagle człowiek czuje się tak jakby cofnął się w czasie o kilka wieków” – podkreślił badacz.

Obecnie na liście Pomników Historii figuruje tylko jeden zabytek z woj. świętokrzyskiego (na ok. 60 w całym kraju.) Mowa o neolitycznych kopalniach krzemienia pasiastego w Krzemionkach pod Ostrowcem Świętokrzyskim. W toku jest sprawa wpisu na listę opactwa cysterskiego w Wąchocku k. Starachowic.

Według archeologa wpisanie Świętego Krzyża na listę Pomników Historii wzmocni prestiż obiektu, jego znaczenie i poczucie kulturowej wartości nie tylko wśród mieszkańców regionu, ale całej Polski, chociaż – póki co – fakt ten nie rodzi żadnych konsekwencji, jeśli chodzi o finansowanie ze strony państwa – zaznaczył dr Hadamik.

Świętokrzyski wojewódzki konserwator zabytków Janusz Cedro powiedział w rozmowie z PAP, że Święty Krzyż jest „ikoną regionu”. Właśnie od niego nazwę wzięły nie tylko najstarsze góry w Polsce, ale także od 1999 r. jedno z 16 polskich województw. „Ważne jest nawarstwienie kulturowe i historyczne na tym miejscu, począwszy od wałów kultowych pogańskich, poprzez całe średniowiecze, aż do dzisiaj” – podkreślił.

Według tradycji utrwalonej przez Długosza opactwo benedyktyńskie powstało w 1006 r. z fundacji Bolesława Chrobrego. Z badań historyków (m.in. prof. Marka Derwicha) wynika, że powstało ono nieco później, bo w XII w. Jako założyciela wskazują oni Bolesława Krzywoustego.

W lutym 2013 r. papież Benedykt XVI zdecydował o nadaniu kościołowi Św. Trójcy na Świętym Krzyżu tytułu bazyliki mniejszej. Była to jedna z ostatnich decyzji podjętych w czasie jego pontyfikatu. Dekret Stolicy Apostolskiej w tej sprawie został uroczyście odczytany 16 czerwca 2013 r.

W 2014 r. ukończono odbudowę wieży klasztornej zniszczonej w 1914 r. przez wojska austriackie na początku I wojny światowej.

lap/PAP

[fot. Jakub Hałun/CC BY SA 3.0]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook