Jedynie prawda jest ciekawa


Święty Krzyż na liście Pomników Historii?

16.05.2015

Trwają starania o wpisanie Świętego Krzyża na listę Pomników Historii.

Rozpoczęło się kompletowanie dokumentacji niezbędnej do wpisania zespołu klasztornego i bazyliki na Świętym Krzyżu (woj. świętokrzyskie) na listę Pomników Historii - poinformował archeolog i badacz średniowiecznego sanktuarium dr Czesław Hadamik.

Informację potwierdził superior klasztoru Ojców Oblatów (OMI) na Świętym Krzyżu o. Zygfryd Wiecha. „Aż dziwne, że do tej pory miejsce to nie znalazło się na liście Pomników Historii. Warto jednak podjąć działania dla zabytków niezwykle ważnych w dziejach nie tylko regionu, ale całego kraju” – powiedział PAP.

Wpisanie na listę Pomników Historii jest jedną z form ochrony zabytków w Polsce, która znalazła się w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Status Pomnika Historii przyznawany jest rozporządzeniem Prezydenta RP. Zgodnie z opracowanymi wytycznymi mogą go uzyskać obiekty lub zespoły obiektów zabytkowych, które posiadają szczególną wartość historyczną, naukową, artystyczną, utrwaloną w powszechnej świadomości i o dużym znaczeniu dla polskiego dziedzictwa kulturowego.

Wniosek o wpisanie Świętego Krzyża na tę prestiżową listę opracowuje dr Hadamik, który od lat prowadzi badania archeologiczne w klasztorze świętokrzyskim. „Przeznaczam na sporządzenie wniosku trzy miesiące pracy, bo mimo zwięzłości będzie on obszerny ze względu na konieczność opisania wielu aspektów materialnego i niematerialnego dziedzictwa Świętego Krzyża, którego znaczenie dla polskiej historii i kultury było w pewnych okresach ogromne, nie mówiąc już o roli, jaką ten obiekt miał i ma w integracji kulturowej regionu, od niego właśnie określanego jako świętokrzyski” – powiedział PAP naukowiec.

Przypomniał, że Święty Krzyż był największym sanktuarium Polski aż do połowy XVII w., czyli do czasu kiedy na główne miejsce pielgrzymkowe zaczęła wyrastać Jasna Góra. „Sanktuarium zaczęło działać już w XIV wieku, ale najważniejszym w Królestwie celem pielgrzymek uczynił go król Władysław Jagiełło. W okresie panowania dynastii Jagiellonów było to rzeczywiste sanktuarium dynastyczne i państwowe - miejsce, gdzie królowie i ich poddani udawali się na pielgrzymki (tak jak to czynił Jagiełło, czyli samotnie lub w małym orszaku), modląc się o pomyślność dla siebie, dynastii i państwa” – powiedział dr Hadamik.

Jak wylicza naukowiec, biorąc pod uwagę zapisy źródłowe, Jagiełło pielgrzymował na Święty Krzyż co najmniej siedmiokrotnie, zaś jego syn Kazimierz Jagiellończyk aż 11-krotnie. „To dowód na to, że rola świętokrzyskiego sanktuarium po śmierci Jagiełły nie malała, ale wręcz rosła” – podkreślił.

Przeglądając średniowieczne teksty źródłowe, bez problemu można się natknąć na potwierdzenie tej tezy. „Wystarczy jako odniesienie wziąć to, co o Świętym Krzyżu pisał Długosz. Na początku pierwszego tomu swoich Roczników, gdzie zamieszczony jest opis Królestwa, jako pierwszą i najważniejszą z jego gór opisał właśnie Święty Krzyż. Wyraźnie napisał w następnym akapicie, że dopiero na drugim miejscu stawia Wawel, który dźwiga Zamek Królewski. Był to wyraz charakterystycznego dla średniowiecza prymatu ducha nad materią, władzy niebieskiej nad władzą ziemską” – przypomina dr Hadamik.

Przypomniał, że od późnego średniowiecza klasztor był jednym z najważniejszych w Polsce ośrodków kultury intelektualnej, właścicielem znaczącej w skali środkowej Europy biblioteki, co najmniej od XIV w. działało tu znakomite skryptorium. Wokół Łysej Góry i klasztoru od średniowiecza narastały legendy (np. o kulcie pogańskim, o założeniu klasztoru, o cudach sprawionych przez relikwie Drzewa Krzyża Świętego), które są częścią dziedzictwa tego miejsca.

Według autora wniosku, każda wizyta na Świętym Krzyżu może być niezwykłą lekcją historii, od dziejów starożytnych, poprzez przedchrześcijański ośrodek kultowy, z którym łączone są częściowo zachowane wały kamienne otaczające szczyt, aż po budowę i wielowiekowe trwanie klasztoru benedyktynów i zmienne jego losy. Mimo budowy nowego kościoła (konsekrowanego w 1806 r.) do dziś zachowały się relikty kościoła romańskiego i gotyckiego, widoczne częściowo w północnej ścianie kościoła.

„Jest dobrze zachowany obwód późnogotyckich krużganków z XV wieku, chyba najlepiej zachowany pośród polskich klasztorów, przynajmniej benedyktyńskich, czworobok klaustrum, czyli zamkniętej części klasztoru, przeznaczonej tylko dla zakonników. Wiele osób potwierdza, że kiedy znajdą się w klasztornym krużganku, to nagle człowiek czuje się tak jakby cofnął się w czasie o kilka wieków” – podkreślił badacz.

Obecnie na liście Pomników Historii figuruje tylko jeden zabytek z woj. świętokrzyskiego (na ok. 60 w całym kraju.) Mowa o neolitycznych kopalniach krzemienia pasiastego w Krzemionkach pod Ostrowcem Świętokrzyskim. W toku jest sprawa wpisu na listę opactwa cysterskiego w Wąchocku k. Starachowic.

Według archeologa wpisanie Świętego Krzyża na listę Pomników Historii wzmocni prestiż obiektu, jego znaczenie i poczucie kulturowej wartości nie tylko wśród mieszkańców regionu, ale całej Polski, chociaż – póki co – fakt ten nie rodzi żadnych konsekwencji, jeśli chodzi o finansowanie ze strony państwa – zaznaczył dr Hadamik.

Świętokrzyski wojewódzki konserwator zabytków Janusz Cedro powiedział w rozmowie z PAP, że Święty Krzyż jest „ikoną regionu”. Właśnie od niego nazwę wzięły nie tylko najstarsze góry w Polsce, ale także od 1999 r. jedno z 16 polskich województw. „Ważne jest nawarstwienie kulturowe i historyczne na tym miejscu, począwszy od wałów kultowych pogańskich, poprzez całe średniowiecze, aż do dzisiaj” – podkreślił.

Według tradycji utrwalonej przez Długosza opactwo benedyktyńskie powstało w 1006 r. z fundacji Bolesława Chrobrego. Z badań historyków (m.in. prof. Marka Derwicha) wynika, że powstało ono nieco później, bo w XII w. Jako założyciela wskazują oni Bolesława Krzywoustego.

W lutym 2013 r. papież Benedykt XVI zdecydował o nadaniu kościołowi Św. Trójcy na Świętym Krzyżu tytułu bazyliki mniejszej. Była to jedna z ostatnich decyzji podjętych w czasie jego pontyfikatu. Dekret Stolicy Apostolskiej w tej sprawie został uroczyście odczytany 16 czerwca 2013 r.

W 2014 r. ukończono odbudowę wieży klasztornej zniszczonej w 1914 r. przez wojska austriackie na początku I wojny światowej.

lap/PAP

[fot. Jakub Hałun/CC BY SA 3.0]

Warto poczytać

  1. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  2. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

  3. 1270tgetto 19.04.2018

    75 lat temu żydowska ludność Warszawy wspierana przez Polaków stawiła opór Niemcom

    75 lat temu, 19 kwietnia 1943 r., żydowscy bojownicy z ŻOB i ŻZW stawili zbrojny opór oddziałom niemieckim, które przystąpiły do likwidacji warszawskiego getta

  4. 1270gennilas 16.04.2018

    66 lat temu komuniści wydali wyrok śmierci na gen. Nila

    16 kwietnia 1952 r. władze komunistyczne wydały wyrok śmierci na gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila" - organizatora i szefa Kedywu Komendy Głównej AK

  5. Katynwiki 03.04.2018

    Sowieci nie darowali polskiej elicie. 78 lat temu rozpoczęła się operacja katyńska

    78 lat temu, 3 kwietnia 1940 r., NKWD rozpoczęło likwidację obozów dla polskich oficerów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. W ciągu sześciu tygodni rozstrzelano 14 587 jeńców. Zamordowano również ok. 7 300 Polaków przetrzymywanych w więzieniach

  6. ProcesszesnastuYT 27.03.2018

    Świat protestujący dziś w sprawie Skripala wtedy nawet się nie zająknął. 73 lata temu NKWD aresztowało przywódców Państwa Podziemnego

    73 lata temu, 27 i 28 marca 1945 r. NKWD aresztowało 15 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, których następnie przewieziono do Moskwy i osadzono w więzieniu na Łubiance. Sowieccy przedstawiciele, zapraszając ich wcześniej na rozmowy, zagwarantowali im całkowite bezpieczeństwo

  7. 1270kobietyauschwitz 23.03.2018

    76 lata temu Niemcy utworzyli w Auschwitz obóz kobiecy

    76 lat temu Niemcy utworzyli na terenie Auschwitz obóz kobiecy. 26 marca 1942 r. trafiły do niego dwa transporty liczące łącznie ok. 2 tys. osób

  8. soviets18032018 18.03.2018

    Sowieckie represje były najintensywniejsze wobec Polaków. Nasi rodacy stawiali najsilniejszy opór

    Sowieckie represje wobec Polaków były bardziej rozwinięte niż te wobec Litwinów czy Ukraińców, ponieważ nasi rodacy stawiali silniejszy opór - powiedział dr Jan Jerzy Milewski, redaktor książki "Z dziejów represji sowieckich wobec Polaków w latach 1937-1952".

CS154fotoMINI

Czas Stefczyka 154/2018

PDF (7,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook