Jedynie prawda jest ciekawa


Setna rocznica urodzin majora Andrzejewskiego

19.01.2013

Nie wolno zapomnieć o tej rocznicy. 20 stycznia 1913 r. w Villmanstrand w Finlandii urodził się Jan Kajus Andrzejewski, harcmistrz, uczestnik kampanii polskiej 1939 r., żołnierz ZWZ-AK, ppłk WP. W czasie Powstania Warszawskiego był dowódcą Brygady AK "Broda 53", dokonującej aktów dywersji przeciw Niemcom.

"Młodzi żołnierze oddziałów podległych kpt./mjr. +Janowi+ cenili wysoko jego zalety dowódcze najwyższej klasy, a także darzyli go uczuciem za stosunek do podwładnych. Nie było opieszałych, którzy by na widok pędzącego do ataku szczupłego oficera w polskim mundurze - nie pospieszyli za nim!" - charakteryzowała Jana Kajusa Andrzejewskiego Zofia Grodecka, członkini Komisji Historycznej Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. ("Dowódca pułku AK +Broda 53+")

Jan Kajus Andrzejewski urodził się 20 stycznia 1913 r. w fińskiej miejscowości Villmanstrand (obecnie Lappeenranta). Jego matka, Malwina Backlund była Finką, ojciec Jan - Polakiem, z zawodu farmaceutą. W wieku dwóch lat mały Jan zamieszkał z rodzicami w Petersburgu. W 1922 r. przenieśli się do Polski. Pierwsze nauki Jan zdobywał w gimnazjum w Mołodecznie, a od 1926 r. uczęszczał do wileńskiego Państwowego Gimnazjum im. Joachima Lelewela.

Po zdaniu matury w 1931 r. Andrzejewski związał swoją karierę z wojskiem. W kolejnym roku rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi-Komorowie, którą ukończył w 1933 r. Trzy lata później został absolwentem kolejnej uczelni wojskowej - stołecznej Szkoły Podchorążych Inżynierii. Uzyskał uprawnienia instruktora w Centrum Wyszkolenia Saperów w Modlinie.

W czasie kampanii 1939 r. był dowódcą plutonu 3. samodzielnej kompanii zmotoryzowanej 60. batalionu saperów przydzielonej do Armii "Modlin". Następnie, już w ramach Armii "Warszawa" jego oddział brał udział w walkach o stolicę.

Po jej kapitulacji 28 września 1939 r. Andrzejewski rozpoczął działalność konspiracyjną; umożliwiała mu to powstała jeszcze dzień przed poddaniem się Warszawy tajna Służba Zwycięstwu Polski (SZP). Andrzejewski działał w zajmującym się dywersją Referacie III Dowództwa Głównego SZP. Jego przełożonym był mjr Franciszek Niepokólczycki (Andrzejewski znał go dobrze z kampanii polskiej, podczas której Niepokólczycki dowodził 60. batalionem saperów). Andrzejewski posługiwał pseudonimami "Jan", "Jan Ż", "Jan Żelechowski", a także używał przybranego nazwiska Jan Zawada.

Po przemianowaniu SZP na Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) Andrzejewski - jako porucznik saperów - wstąpił w kwietniu 1940 r. do powstałego w ramach struktur ZWZ Związku Odwetu (ZO). Dowodzony przez niego oddział patrolowy nazywano Oddziałem Specjalnym Jana - w skrócie "Osjanem".

W grudniu 1942 r. oddział Andrzejewskiego przeszedł pod komendę Kierownictwa Dywersji (Kedywu) Komendy Głównej AK. Brygadę Dywersyjną określano różnymi kryptonimami: "Broda" ("Broda 53"), "Sztuka", "Deska" i "Motor". W tym czasie Andrzejewski był także członkiem Rady Wychowawczej Warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów. Miał opinię znakomitego dowódcy liniowego. Jednym z jego zadań było przygotowywanie i przeprowadzenie antyniemieckich aktów dywersyjnych. W charakterze obserwatora uczestniczył m.in. w wymierzonej w niemiecki transport kolejowy akcji "Wieniec", przeprowadzonej z 7 na 8 października 1942 r.

W czasie powstania warszawskiego Brygada Dywersyjna "Broda 53" (w charakterze pułku AK) weszła w skład Zgrupowania AK "Radosław" dowodzonego przez ppłk. Jana Mazurkiewicza. Już 1 sierpnia 1944 r. podczas walk na Woli, prowadząc do natarcia Batalion "Zośka" (który podlegał dowództwu "Brody 53") Andrzejewski wykazał się podczas zdobywania niemieckich koszar, mieszczących się w dawnej szkole przy ul. Spokojnej. 5 sierpnia 1944 r. "Zośka" przy współudziale Andrzejewskiego przeprowadziła udaną akcję odbicia więźniów z KL Warschau, tzw. Gęsiówki (od ulicy Gęsiej, przy której obóz był zlokalizowany).

Skutkiem ataku było uwolnienie 348 Żydów. Jedna z więźniarek obozu Zofia Zamsztejn (Kamieniecka) tak wspominała chwile odzyskania wolności: "W pewnym momencie w oknie stanął jakiś żołnierz. To był Polak-Powstaniec. Kazał nam szybko biec we wskazanym kierunku. Zerwałyśmy się i wybiegłyśmy jak szalone. Przed nami biegły (setki) uwolnionych +pasiaków+. Butami robili wyłom w drutach kolczastych, którymi zakratowane były okna baraków. Brak tchu w piersiach od biegu i ze wzruszenia. To był niezapomniany, zupełnie książkowy moment. Byłyśmy wolne".

W następnym dniu, 6 sierpnia, akowcy dowodzeni przez "Jana" opanowali dwa wolskie cmentarze: Ewangelicki i Kalwiński.

Za skuteczność dywersji antyniemieckiej Andrzejewski został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy. "Jako dowódca w 15-dniowych walkach przeprowadził szereg akcji ofensywnych, które rozszerzyły stan posiadania  terenowy Zgrupowania +Radosław+ i dały liczną zdobycz w sprzęcie wojennym" - raportował przełożony Andrzejewskiego ppłk Mazurkiewicz.

W drugiej połowie sierpnia Brygada "Broda 53" walczyła na Starym Mieście, m.in. odpierała niemieckie ataki na szpital Jana Bożego. Inną spektakularną akcją z udziałem Andrzejewskiego i jego podkomendnych było przeprowadzone 26 sierpnia uderzenie na Państwową Wytwórnię Papierów Wartościowych (PWPW).  Za męstwo w walce, dwa dni po ataku, Andrzejewski został awansowany do stopnia majora.

Z 30 na 31 sierpnia Andrzejewski na czele jednego z pocztów swojego oddziału podjął próbę przebicia się ze Starówki do Śródmieścia. Świadomy trudu czekającego go zadania, tak oto przemówił do swoich żołnierzy: "Zrobiliście dotąd więcej niż wymagał żołnierski obowiązek. Musimy skupić wszystkie siły ciała i ducha na szturmie, który nas za chwilę czeka: niezależnie od tego, czy zwyciężymy, czy padniemy - tej walki Warszawa nam nie zapomni".

W obliczu zmasowanego ognia niemieckich karabinów maszynowych, żołnierzom pocztu, na czele którego stał mjr "Jan", nie udało się jednak przedrzeć do Śródmieścia. Przy ul. Bielańskiej wielu z nich poległo, a wraz z nimi 31-letni Andrzejewski.

Za poświęcenie i męstwo w walkach o ojczyznę pośmiertnie awansowano go do stopnia podpułkownika. Posiadacz najwyższego polskiego odznaczenia wojennego - Orderu Virtuti Militari - został także trzykrotnie (z czego raz pośmiertnie) uhonorowany Krzyżem Walecznych.

Imię Andrzejewskiego nosi drużyna harcerska z Żelechowa w woj. mazowieckim, gdzie przez kilka lat mieszkał.

PAP/JKUB

[fot. wikipedia.org]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook