Jedynie prawda jest ciekawa


Rocznica powstania TNK

09.12.2015

200 lat temu powstała jedna z najstarszych ogólnokrajowych instytucji. Jubileusz świętuje Towarzystwo Naukowe Krakowskie.

200 lat temu powstało Towarzystwo Naukowe Krakowskie, jedna z najstarszych instytucji o charakterze ogólnym na ziemiach polskich. "Od początku starano się nadać Towarzystwu rangę ogólnopolską" - podkreślił w środę na konferencji naukowej sekretarz generalny PAU prof. Jerzy Wyrozumski.

"Jako bodaj jedyne stowarzyszenie w Polsce zachowało ono kompletne własne archiwum, a także dokumentację bieżącej działalności naukowej w postaci 44 tomów +Rocznika+" - dodał historyk.

Utworzenie Towarzystwa Naukowego połączonego z Uniwersytetem Krakowskim było jedną z pierwszych realizacji szczątkowego państewka polskiego nazwanego "Wolne Miasto Kraków", które powołał do życia Kongres Wiedeński po upadku Księstwa Warszawskiego. Odpowiednia uchwała władz uniwersyteckich w sprawie powołania Towarzystwa zapadła 24 lipca 1815 r., a 9 grudnia został zatwierdzony statut organizacji. Jej pierwsze posiedzenie publiczne odbyło się 25 lutego 1816 r.

"Rozwój Towarzystwa warunkowały w znacznej mierze wydarzenia polityczne" - zauważył prof. Wyrozumski. Najpierw powstanie listopadowe przyniosło w konsekwencji ograniczenie swobód Wolnego Miasta Krakowa, a Towarzystwo pogrążyło się w pewnym kryzysie. Miały je z niego wyprowadzić nowe pomysły i inicjatywy, które znalazły wyraz w nowym statucie instytucji z 1840 r. W warunkach popowstaniowych represji w Królestwie Polskim i likwidacji Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk nabrało ono charakteru ogólnopolskiej korporacji ludzi nauki.

Jak zaznaczył historyk, w kolejny etap rozwojowy Towarzystwo weszło w "atmosferze Wiosny Ludów" w latach 1848-1852, w oparciu o statut z 1848 r. Najważniejszy był - ocenił prof. Wyrozumski - etap czwarty, datowany na lata 1856-1872. Instytucja odłączyła się wtedy od Uniwersytetu Jagiellońskiego, który podlegał ostrej germanizacji, a w swojej działalności mogła się ona posługiwać językiem polskim. Wtedy też rozpoczęła się budowa ze składek społecznych własnej siedziby przy ul. Sławkowskiej 17, stworzono zawiązek biblioteki, powstał zaczyn muzeów archeologicznego i przyrodniczego, a także archiwum. Stworzono komisje: balneologiczną, fizjograficzną, językową, bibliograficzną, historyczną, wyrazów artystycznych, redakcyjną "Przeglądu Lekarskiego".

"Rozmach i efektywność działalności Towarzystwa Naukowego Krakowskiego były na tyle duże i wychodzące daleko poza środowisko krajowskie a zarazem zyskały taką akceptację społeczną, że jego władze mogły się pokusić o przekształcenie swojej korporacji w Akademię Umiejętności, co stało się w 1872 r." - zaznaczył prof. Wyrozumski. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. przerodziła się ona w Polską Akademię Umiejętności (PAU).

Na przestrzeni lat wokół instytucji zgromadziło się liczne grono ponad 800 uczonych rozmaitych dyscyplin, miłośników nauki, artystów, polityków i społeczników, wśród nich m.in. Ludwik Zejszner, Jan Matejko, Oskar Kolberg, Józef Dietl, Jan Szujski.

Z okazji 200. rocznicy powołania Towarzystwa Naukowego Krakowskiego w środę w krakowskiej siedzibie PAU rozpoczęła się dwudniowa konferencja naukowa poświęcona dziejom i dorobkowi instytucji. Zaprezentowano też wystawę "Wznosząc gmach narodowej wiedzy", na którą składają się postery pokazywane w holu siedziby PAU przy ul. Sławkowskiej 17 oraz archiwalne prace naukowe i dokumenty prezentowane w Archiwum Nauki PAN i PAU przy ul. Św. Jana 26.

TK,PAP
[Fot. Mat. prasowe]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook