Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

Rocznica powstania TNK

09.12.2015

200 lat temu powstała jedna z najstarszych ogólnokrajowych instytucji. Jubileusz świętuje Towarzystwo Naukowe Krakowskie.

200 lat temu powstało Towarzystwo Naukowe Krakowskie, jedna z najstarszych instytucji o charakterze ogólnym na ziemiach polskich. "Od początku starano się nadać Towarzystwu rangę ogólnopolską" - podkreślił w środę na konferencji naukowej sekretarz generalny PAU prof. Jerzy Wyrozumski.

"Jako bodaj jedyne stowarzyszenie w Polsce zachowało ono kompletne własne archiwum, a także dokumentację bieżącej działalności naukowej w postaci 44 tomów +Rocznika+" - dodał historyk.

Utworzenie Towarzystwa Naukowego połączonego z Uniwersytetem Krakowskim było jedną z pierwszych realizacji szczątkowego państewka polskiego nazwanego "Wolne Miasto Kraków", które powołał do życia Kongres Wiedeński po upadku Księstwa Warszawskiego. Odpowiednia uchwała władz uniwersyteckich w sprawie powołania Towarzystwa zapadła 24 lipca 1815 r., a 9 grudnia został zatwierdzony statut organizacji. Jej pierwsze posiedzenie publiczne odbyło się 25 lutego 1816 r.

"Rozwój Towarzystwa warunkowały w znacznej mierze wydarzenia polityczne" - zauważył prof. Wyrozumski. Najpierw powstanie listopadowe przyniosło w konsekwencji ograniczenie swobód Wolnego Miasta Krakowa, a Towarzystwo pogrążyło się w pewnym kryzysie. Miały je z niego wyprowadzić nowe pomysły i inicjatywy, które znalazły wyraz w nowym statucie instytucji z 1840 r. W warunkach popowstaniowych represji w Królestwie Polskim i likwidacji Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk nabrało ono charakteru ogólnopolskiej korporacji ludzi nauki.

Jak zaznaczył historyk, w kolejny etap rozwojowy Towarzystwo weszło w "atmosferze Wiosny Ludów" w latach 1848-1852, w oparciu o statut z 1848 r. Najważniejszy był - ocenił prof. Wyrozumski - etap czwarty, datowany na lata 1856-1872. Instytucja odłączyła się wtedy od Uniwersytetu Jagiellońskiego, który podlegał ostrej germanizacji, a w swojej działalności mogła się ona posługiwać językiem polskim. Wtedy też rozpoczęła się budowa ze składek społecznych własnej siedziby przy ul. Sławkowskiej 17, stworzono zawiązek biblioteki, powstał zaczyn muzeów archeologicznego i przyrodniczego, a także archiwum. Stworzono komisje: balneologiczną, fizjograficzną, językową, bibliograficzną, historyczną, wyrazów artystycznych, redakcyjną "Przeglądu Lekarskiego".

"Rozmach i efektywność działalności Towarzystwa Naukowego Krakowskiego były na tyle duże i wychodzące daleko poza środowisko krajowskie a zarazem zyskały taką akceptację społeczną, że jego władze mogły się pokusić o przekształcenie swojej korporacji w Akademię Umiejętności, co stało się w 1872 r." - zaznaczył prof. Wyrozumski. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. przerodziła się ona w Polską Akademię Umiejętności (PAU).

Na przestrzeni lat wokół instytucji zgromadziło się liczne grono ponad 800 uczonych rozmaitych dyscyplin, miłośników nauki, artystów, polityków i społeczników, wśród nich m.in. Ludwik Zejszner, Jan Matejko, Oskar Kolberg, Józef Dietl, Jan Szujski.

Z okazji 200. rocznicy powołania Towarzystwa Naukowego Krakowskiego w środę w krakowskiej siedzibie PAU rozpoczęła się dwudniowa konferencja naukowa poświęcona dziejom i dorobkowi instytucji. Zaprezentowano też wystawę "Wznosząc gmach narodowej wiedzy", na którą składają się postery pokazywane w holu siedziby PAU przy ul. Sławkowskiej 17 oraz archiwalne prace naukowe i dokumenty prezentowane w Archiwum Nauki PAN i PAU przy ul. Św. Jana 26.

TK,PAP
[Fot. Mat. prasowe]

Warto poczytać

  1. IMG4290t5583fdb2m800x69226494 24.05.2017

    Lech Kaczyński laureatem nagrody "Kustosz Pamięci Narodowej"

    Instytut Pamięci Narodowej ogłosił w środę laureatów nagrody "Kustosz Pamięci Narodowej", która przyznawana jest za aktywne upamiętnianie historii narodu polskiego w latach 1939-1989. Wśród wyróżnionych osób i instytucji jest prezydent Lech Kaczyński.

  2. Pilecki4-1456v456sv5a6vb 23.05.2017

    „Panny Wyklęte” w hołdzie Pileckiemu

    Pod hasłem „Chwała Rotmistrzowi!” w murach dawnego więzienie MBP przy Rakowieckiej odbędzie się specjalny koncert w hołdzie Witoldowi Pileckiemu.

  3. pulkownik-Kuklinski-dfhjdgfvh 23.05.2017

    33 lata temu sąd skazał Kuklińskiego na śmierć

    Pułkownik przekazał Amerykanom ponad 40 tys. stron dokumentów, m.in. dotyczących wprowadzenia stanu wojennego w Polsce.

  4. Polska-wielki-Projekt-fffggddddssssshghfg 22.05.2017

    O II wojnie na Kongresie "Polska Wielki Projekt"

    "Zwycięża widzenie II wojny na masową skalę, że dobrzy wygrali, a źli przegrali".

  5. RuszarJozef 20.05.2017

    Ruszar: "Niczego nie żałuję"

    - Niczego nie żałuję z tamtych czasów - mówi Józef Ruszar, jeden z założycieli Studenckiego Komitetu Solidarności.

  6. IPN-fdfsdadasdg 19.05.2017

    IPN namawia do przekazywania dokumentów

    Uruchamia też nowy portal "Archiwum Pełne Pamięci" informujący jak można przekazać te materiały.

  7. mont7776 18.05.2017

    73. rocznica zdobycia klasztoru na Monte Cassino

    18 maja 1944 r., oddziały 2. Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa zdobyły ruiny klasztoru benedyktynów na Monte Cassino, przełamując niemiecką linię Gustawa i otwierając drogę aliantom na Rzym.

  8. Bobola-stef 17.05.2017

    360. rocznica męczeńskiej śmierci Andrzeja Boboli

    Eucharystii przy relikwiach świętego w 360. rocznicę jego śmierci przewodniczył kardynał Nycz.

CS143fotMINI

Czas Stefczyka 143/2017

PDF (5,50 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook