Jedynie prawda jest ciekawa


Losy Armii Andersa w obiektywie jej żołnierza

24.10.2017
1270genanderswl
Losy Armii Andersa w obiektywie jej żołnierza

Kilkaset fotografii z lat 1941-47 autorstwa płk. Leona Koca, obrazujących proces tworzenie się i funkcjonowania Armii Andersa - życie codzienne żołnierzy, infrastrukturę wojskową, wizytacje zwierzchników znalazło się w albumie wydanym przez Archiwum Akt Nowych.

Leon Wacław Koc podczas I wojny był żołnierzem Legionów Polskich, oficerem 5. Pułku Piechoty. W okresie międzywojennym stanął na czele 66. Kaszubskiego Pułku Piechoty. Od 1935 r. był dyrektorem Wojskowego Instytutu Naukowo-Oświatowego. Sprawował też pieczę nad Centralną Biblioteką Wojskową i był redaktorem wydawnictwa "Bellona". W 1939 r. dostał powołanie, powierzono mu dowództwo Garnizonu Kowel. Wobec niemożliwości przełamania sił wroga w październiku złożył przed Sowietami broń, został aresztowany, skazany na karę śmierci zamienioną na zesłanie do Workuty.

"Po układzie Sikorski-Majski jak wielu innych przyjechał do miejsca tworzenia się Armii Andersa. 15 września 1941 r. objął dowództwo nad Ośrodkiem Zapasowym Armii Polskiej w ZSRR. Później pełnił także inne funkcje. Był zawodowym wojskowym, ale z wykształcenia i powołania czuł się historykiem i zdawał sobie sprawę jak ważne wydarzenia historyczne go otaczają i jak istotne jest udokumentowanie ich. I właściwie za pierwszy żołd kupił aparat i zaczął robić zdjęcia i w ten sposób powstało jego archiwum fotograficzne" - opowiadała PAP Anna Wasilewska z Archiwum Akt Nowych.

Zdjęcia powstały w latach 1941-47. "Pokazują okres od początku formowania się jednostek Armii Andersa na terenie Rosji, powstanie Ośrodka Zapasowego Armii. Kolejnym etapem było przetransportowanie oddziałów na teren Iraku. Fotografie z kolejnych lat to Palestyna i Egipt, Syria i Liban, a na koniec Wielka Brytania. Po wojnie płk Koc nie wrócił do kraju, po demobilizacji pozostał w Anglii, miał problemy ze znalezieniem pracy. Kiedy udało mu się trochę nauczyć języka, znalazł posadę magazyniera na uczelni. Niestety zaczął poważnie chorować i w 1959 r. zmarł. Zdjęcia wykonane przez niego zostały w rodzinnym archiwum, opiekowała się nimi jego córka. I kilka lat temu postanowiła przekazać wszystkie zbiory do Archiwum Akt Nowych. Zostały już wstępnie uporządkowane i można w nich korzystać" - mówiła.

Do albumu "Armia Andersa w obiektywie i zbiorach płk. Leona Wacława Koca" wybrano ok. 600 zdjęć. "Pokazują one jednostki podlegające płk. Kocowi na poszczególnych etapach i są ułożone chronologicznie. Pułkownik porządkował je pod kątem tworzenia się kolejnych etapów formowanych przez niego jednostek, a w ramach tego usystematyzował je według wydarzeń chronologicznych i tego podziału my też się trzymaliśmy. Fotografie poprzedza wprowadzenie historyczne dyrektora Archiwum Tadeusza Krawczaka i tekst dotyczący metodologii opracowywania tego zbioru przez płk. Koca - mojego autorstwa, a także posłowie córki śp. Marii Kędzierskiej" - relacjonowała Wasilewska.

Prezentowane w albumie fotografie nie były dotąd publikowane. "Ukazują one historię tworzenia się Armii Polskiej w Związku Sowieckim i na Wschodzie nazywanej od nazwiska dowódcy Armią Andersa. Zdjęcia przedstawiają najważniejsze wydarzenia z życia 19. Pułku Piechoty 7. a później 11. Dywizji Piechoty m.in. wizytacje gen. Andersa i innych wysokich rangą wojskowych jak Władysław Sikorski czy Kazimierz Sosnkowski, najważniejsze święta państwowe czy kościelne. Widzimy na nich zarówno żołnierzy, jak cywilów, infrastrukturę wojskową, kościoły i cmentarze" - powiedziała archiwistka.

"Na fotografiach możemy także zobaczyć m.in. wizytę biskupa polowego WP na Wschodzie Józefa Gawliny, tworzenie się i zaprzysiężenie Pomocniczej Służby Kobiet. Są także wstrząsające fotografie przedstawiające dramat Polaków - kobiet, mężczyzn i dzieci, którzy przeżyli niewolę sowiecką w łagrach. Jest także sporo fotografii obrazujących życie prywatne żołnierzy płk. Koca, ukazujących np. jak spędzali czas wolny. W albumie prezentujemy tylko fragment z kilkutysięcznej kolekcji fotograficznej pułkownika, staraliśmy się wybrać te najbardziej reprezentatywne i najlepiej zachowane" - podkreśliła Wasilewska.

Jak zaznaczyła zbiory płk. Koca to nie tylko fotografie. "Zawierają one także oryginalne rozkazy dowódców poszczególnych jednostek, raporty sytuacyjne, stany ewidencyjne, korespondencję wojskową z lat 1941-47. Poza dokumentacją wytworzoną przez jednostki Wojska Polskiego znajdują się periodyki, tygodniki i kwartalniki przeznaczone dla żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Mamy nadzieję, że zamieszczone w albumie niepublikowane wcześniej fotografie obrazujące losy Armii Andersa staną się atrakcyjnym materiałem dla badaczy i pasjonatów historii" - dodała Wasilewska. (PAP)

autor: Anna Kondek-Dyoniziak

edytor: Paweł Tomczyk

fot: NAC sygn. 24-422-4

Warto poczytać

  1. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  2. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

  3. 1270tgetto 19.04.2018

    75 lat temu żydowska ludność Warszawy wspierana przez Polaków stawiła opór Niemcom

    75 lat temu, 19 kwietnia 1943 r., żydowscy bojownicy z ŻOB i ŻZW stawili zbrojny opór oddziałom niemieckim, które przystąpiły do likwidacji warszawskiego getta

  4. 1270gennilas 16.04.2018

    66 lat temu komuniści wydali wyrok śmierci na gen. Nila

    16 kwietnia 1952 r. władze komunistyczne wydały wyrok śmierci na gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila" - organizatora i szefa Kedywu Komendy Głównej AK

  5. Katynwiki 03.04.2018

    Sowieci nie darowali polskiej elicie. 78 lat temu rozpoczęła się operacja katyńska

    78 lat temu, 3 kwietnia 1940 r., NKWD rozpoczęło likwidację obozów dla polskich oficerów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. W ciągu sześciu tygodni rozstrzelano 14 587 jeńców. Zamordowano również ok. 7 300 Polaków przetrzymywanych w więzieniach

  6. ProcesszesnastuYT 27.03.2018

    Świat protestujący dziś w sprawie Skripala wtedy nawet się nie zająknął. 73 lata temu NKWD aresztowało przywódców Państwa Podziemnego

    73 lata temu, 27 i 28 marca 1945 r. NKWD aresztowało 15 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, których następnie przewieziono do Moskwy i osadzono w więzieniu na Łubiance. Sowieccy przedstawiciele, zapraszając ich wcześniej na rozmowy, zagwarantowali im całkowite bezpieczeństwo

  7. 1270kobietyauschwitz 23.03.2018

    76 lata temu Niemcy utworzyli w Auschwitz obóz kobiecy

    76 lat temu Niemcy utworzyli na terenie Auschwitz obóz kobiecy. 26 marca 1942 r. trafiły do niego dwa transporty liczące łącznie ok. 2 tys. osób

  8. soviets18032018 18.03.2018

    Sowieckie represje były najintensywniejsze wobec Polaków. Nasi rodacy stawiali najsilniejszy opór

    Sowieckie represje wobec Polaków były bardziej rozwinięte niż te wobec Litwinów czy Ukraińców, ponieważ nasi rodacy stawiali silniejszy opór - powiedział dr Jan Jerzy Milewski, redaktor książki "Z dziejów represji sowieckich wobec Polaków w latach 1937-1952".

CS154fotoMINI

Czas Stefczyka 154/2018

PDF (7,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook