Jedynie prawda jest ciekawa


Litwa świętuje niepodległość

15.02.2013

Świąteczny weekend na Litwie. Nasi sąsiedzi obchodzą 95 rocznicę odzyskania wolności. "Akt ten nie oznaczał powstania państwa litewskiego, ale wyrażał wolę narodu litewskiego stworzenia takiego państwa" - pisał Grzegorz Błaszczak w książce "Litwa współczesna".

16 lutego 1918 roku, Taryba – Rada Litewska – proklamowała niepodległość Litwy ze stolicą w Wilnie.

Proklamację podpisali m.in. Antanas Smetona, późniejszy prezydent Litwy, Augustinas Voldemaras, późniejszy premier Litwy, Stanisław Narutowicz, brat Gabriela Narutowicza.

Taryba - reprezentacja społeczeństwa litewskiego - powstała we wrześniu 1917 roku w Wilnie podczas konferencji działaczy litewskich. W grudniu 1917 roku Taryba pierwszy raz proklamowała wznowienie niepodległego państwa litewskiego. Akt ten miał wymiar czysto formalny, bowiem ziemie etniczne litewskie i te, do których posiadania Litwini pretendowali (Wileńszczyzna,  Suwalszczyzna) znajdowały się pod okupacją niemiecką. A jednocześnie Taryba deklarowała ścisłe związki Litwy z Niemcami, przejawiające się m.in. w zapowiedzi konwencji militarnej, wspólnocie celnej i monetarnej.

Deklaracja Taryby z 16 lutego 1918 r. nie wspominała już o ścisłych związkach z Niemcami.  W czerwcu 1918 r. Taryba ogłosiła Litwę monarchią konstytucyjną i wybrała na przyszłego króla ks. Wilhelma Uracha Wirtemberskiego jako Mendoga II. Ostatecznie jednak porzucono myśl wprowadzenia ustroju monarchicznego. W październiku 1918 roku Niemcy przyznały Litwie prawo decydowania o swoim ustroju i stosunku do sąsiadów.

Realna niepodległość Litwy zaczęła się w momencie zakończenia I wojny światowej. W listopadzie 1918 r. Augustinas Voldemaras sformował pierwszy rząd litewski, w kwietniu 1919 roku Antanas Smetona został pierwszym prezydentem Litwy.

Litewska niepodległość była zagrożona przez komunistów, którzy w grudniu 1918 r. wydali manifest o przejęciu władzy na Litwie, a następnie proklamowali powstanie Litewsko - Białoruskiej Republiki Radzieckiej. W 1919 roku polska armia położyła kres jej istnieniu.

Kwestia Wilna i Wileńszczyzny była źródłem konfliktu litewsko-polskiego i zaciążyła na stosunkach Polski i Litwy w dwudziestoleciu międzywojennym. Politycy litewscy nie wyobrażali sobie rezygnacji z Wilna, historycznej stolicy Wielkiego Księstwa Litewskiego i zarazem odrzucali możliwość związków państwowych z Polską.

Piotr Łossowski pisał w pracy "Konflikt polsko-litewski 1918-1920", że Polska dawała Litwie wybór: albo zgodzi się na związek z Polską albo musi aprobować terytorium swego państwa sprowadzone do granic etnograficznych. "Tu jednak tliło się zarzewie niezgody. Przecież polskie i litewskie wyobrażenie >>Litwy etnograficznej<< różniły się diametralnie" - zauważył Łossowski. Natomiast Litwini "nie chcieli żadnych związków z Polską ale nie zgadzali się na utratę obszarów, które litewskimi etnicznie nie były" - stwierdzał dalej. Do tych obszarów  należała Wileńszczyzna a także większa część Suwalszczyzny.

Zbrojny konflikt o granicę z Polską wybuchł w sierpniu 1919 roku na Suwalszczyźnie. Powstańcy z Polskiej Organizacji Wojskowej i wojsko litewskie walczyli m.in. o Sejny. Traktat z lipca 1920 roku między Litwą a bolszewicką Rosją oddawał Wilno Litwie. Wojska litewskie wkroczyły wówczas do Wilna.

W lipcu 1920 roku, gdy polska armia cofała się pod naporem Armii Czerwonej wojska litewskie zajęły południową Suwalszczyznę. Jak pisał Piotr Łossowski podczas wojny polsko - bolszewickiej: "Ze strony polskiej nieraz obserwowano współdziałanie wojsk litewskich i sowieckich i to nie tylko na szczeblu taktycznym, lecz także operacyjnym".

Miało to też miejsce we wrześniu, doszło wówczas do walk polsko - litewskich na Suwalszczyźnie. W październiku 1920 r. Litwini utracili Wilno, gdy zajęły je oddziały pochodzącego z Wileńszczyzny gen. Lucjana Żeligowskiego, który rzekomo zbuntował się przeciw władzom polskim. W istocie marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu chodziło o uniknięcie międzynarodowej krytyki Polski. Na opanowanym przez Żeligowskiego terenie powstał twór państwowy  - Litwa Środkowa, obejmująca Wileńszczyznę. Wśród mieszkańców Litwy Środkowej Polacy stanowili bezwzględną większość. W 1922 roku Sejm Wileński podjął uchwałę o przyłączeniu Litwy Środkowej do Polski. Na Litwie znalazła się około 200-tysięczna mniejszość polska, która była dyskryminowana.

Po utracie Wilna, Litwa uznała, że znajduje się w stanie wojny z Polską. W 1927 r. Piłsudski zażądał podczas spotkania w siedzibie Ligi Narodów w Genewie od premiera Voldemarasa oświadczenia czy pomiędzy Polską i Litwą panuje wojna czy pokój. Voldemaras odpowiedział: pokój.

Stosunki dyplomatyczne zostały nawiązane - pod presją Polski - dopiero w marcu 1939 r. Związek Sowiecki, który we wrześniu 1939 r. zajął wschodnie województwa Polski, przekazał Litwie Wilno i Wileńszczyznę.

Kres istnieniu niepodległej Litwy położył ZSSR w lipcu 1940 roku. Litwa odzyskała niepodległość w pół wieku później, w 1990 roku. Akt przywrócenia państwa litewskiego z 1990 roku powoływał się na akt niepodległości z 16 lutego 1918 roku - stwierdzono, że nigdy nie utracił mocy prawnej.

PAP, rch

[Fot. sxc.hu]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook