Jedynie prawda jest ciekawa


Konstytucja 3 Maja - testament Rzeczypospolitej

30.04.2012

Wiele musiało się zmienić, by niewiele się zmieniło. Polska polityka zagraniczna, niczym ta z połowy XVIII wieku, staje się bardziej przedmiotem planu gry niż jej podmiotem.

Jesteśmy przystawką przy stole głównych graczy. A jeśli już zaproszą nas do stołu - to w charakterze menu. Klientelizm widać w zabiegach o uznanie na brukselskich, berlińskich czy paryskich salonach. Historia jest nauczycielką życia i podobno nic dwa razy się nie zdarza, a może jednak historia kołem się toczy? Zarówno premier Tusk, jak i prezydent Komorowski to historycy, lecz - o dziwo - za ich rządów ruguje się lekcje historii ze szkół. Czyżby dla stworzenia nowego człowieka Europy, by nie dochodziło do problemów z polityczną i historyczną oceną, nieraz krytyczną wobec politycznych patronów?

Na obrazie Jana Matejki „Konstytucja 3 Maja 1791”  artysta namalował niesionego na rękach króla Antoniego Stanisława Poniatowskiego, zwanego Augustem, największego kapitulanta w naszych dziejach. To król Stanisław August po kościuszkowskiej insurekcji abdykował - choć nie musiał tego czynić. Król przystąpił co prawda do obozu reform, utworzył ministerstwa skarbu i wojska, ale zgrzeszył uległością wobec carycy Katarzyny Wielkiej i aktem abdykacji.

Społecznością pozbawioną tożsamości łatwo manipulować, podsuwając fałszywe autorytety i kreując wygodne rządzącym postawy. Jednym z takich mitów, hołubionych też w PRL, był ostatni król Rzeczypospolitej.

Ten model „Realpolitik” był później przez lata uprawiany, przerywany jedynie tragicznymi powstaniami narodowymi i dwudziestoletnim epizodem II Rzeczpospolitej.

To jednak, co w historii świata na trwałe pozostało, to spisany dokument - Konstytucja 3 Maja, druga na świecie ustawa zasadnicza. Uchwalona została w czasie Sejmu Czteroletniego w 1791 roku przez stronnictwo patriotyczne jako rezultat kompromisu i próby naprawy   Rzeczypospolitej po I rozbiorze, ustalając podstawy ustroju nowożytnego w Polsce. Inspirowali ją i spisali, podobnie jak Konstytucję Stanów Zjednoczonych, wolnomyśliciele, zasiedlający nader modne i wpływowe wówczas masońskie loże. Ten powiew mentalnego, politycznego spisku kształtował wówczas świat od Bostonu, poprzez Paryż do Warszawy.

Konstytucja 3 Maja - Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 roku, ustanawiała ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów i była wspólnym, polsko-litewskim dziełem. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 Maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie, po amerykańskiej (1787 r.) nowoczesną konstytucją.

Konstytucja 3 Maja wprowadzała polityczne równouprawnienie szlachty i stanu mieszczańskiego. Konstytucja zniosła instytucję jednomyślności, czyli wywindowania do granic absurdu poczucia szlacheckiego egocentryzmu i praw obywatelskich, czyli liberum veto. W sytuacji gnicia państwa poseł, jeśli tylko chciał – z własnej inicjatywy, lub przekupiony przez zagranicznych mocodawców – mógł unieważnić podjęte przez Sejm uchwały. Konstytucja 3 Maja miała wprowadzić monarchię konstytucyjną. O potrzebie reform mówił dwa wieki wcześniej ksiądz Piotr Skarga.

Źródeł Konstytucji szukać trzeba w konfederacji barskiej. Ten dumny zryw w obronie wolności miał też swoje intelektualne zaplecze. Konfederacki ambasador Michał Wielhorski namówił w Paryżu Gabriela Bonnot de Mably i Jeana-Jacques Rousseau, by spisali wstępny projekt konstytucji i w 1772 roku postała Considérations sur le gouvernement de Polotne.

Na dziejach Polski i Litwy kładzie się cień zdrady. Szczęsny Potocki, Xawery Branicki i Seweryn Rzewuski, tworząc konfederację targowicką tak uzasadniali oparcie się na obcej sile militarnej: „Intencjami wprowadzenia armii Jej Wysokości Cesarzowej Rosji Katarzyny Wielkiej, sojuszniczki Rzeczypospolitej, są i zawsze były przywrócenie wolności Polakom i Rzeczypospolitej, a w szczególności zapewnienie wszystkim obywatelom bezpieczeństwa i szczęścia". 18 maja 1792 roku 20 tysięcy konfederatów targowickich, wspieranych przez  rosyjską armię 100 tysięcy żołnierzy, położyło kres drodze ku reformom. Książę Józef Poniatowski i Tadeusz Kościuszko zadali Rosjanom poważne ciosy w kilku bitwach. Niestety, król latem 1792 roku uznał, że poddanie się jest jedyną alternatywą. W 1793 roku nastąpił II rozbiór Polski. Rzeczypospolita stała się na dwa lata państewkiem buforowym z marionetkowym królem i stacjonującą w nim rosyjską armią. W 1795 roku Rzeczypospolita zniknęła z map.

Po utracie niepodległości Konstytucja przypominała o demokratycznych i wolnościowych tradycjach. Była ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny - jak pisali Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj.

Od 1919 roku Święto Konstytucji 3 Maja było obchodzone jako najważniejsze święto państwowe. W czasach PRL zastąpiło je świętowanie 1 maja i 22 lipca, a flagi wywieszane na 1 maja musiały obligatoryjnie zniknąć z ulic i domów już 2 maja.

W 1990 roku Sejm przywrócił dzień 3 maja jako święto państwowe. Na Litwie od pięciu lat obchodzone jest święto Konstytucji 3 Maja.

Artur S. Górski
[fot. Wikipedia.org]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook