Jedynie prawda jest ciekawa


Bank księdza Skargi

13.03.2014

Legenda, a może i nie legenda, (jak zapewnia ks. Księżarski w swoim kazaniu wygłoszonym w Krakowie w 1859 r.) mówi o ubogiej, srogo przez los doświadczonej żonie stolarza, Magdalenie Walencie, za przyczyną której powstała jedna z najświetniejszych instytucji pomocowych dawnej Polski. Mowa o Arcybractwie Miłosierdzia i Banku Pobożnego założonym przez księdza Piotra Skargę w 1584 r. przy kościele św. Barbary w Krakowie.

Płacz i głośne narzekanie tej kobiety, klęczącej u drzwi kościoła, miały tak wzruszyć przechodzącego Skargę, że: Pod świeżo otrzymanem wrażeniem staje na kazalnicy. Głos jego drżący od wzruszenia, potężny wiarą, silny miłością, wciska się w serca słuchaczów, wydobywa współczucie i stwarza nieznane dotąd Arcybractwo Miłosierdzia. Głównym jego celem wspieranie potajemne ze wspólnej jałmużny ludzi domowem ubóstwem, a zwłaszcza niemocą trapionych, co żebrać się wstydzą, albo nie mogą, a pomocy znikąd nie mają.

Niebawem też Skarga powoła do istnienia inne instytucje świadczące pomoc potrzebującym: Bractwo Betanii św. Łazarza (niosące pomoc bezdomnym, żebrakom i chorym) oraz Skrzynkę św. Mikołaja (zbierającej fundusze posagowe dla ubogich dziewcząt).

Skarga też stanie się autorem pierwszego statutu Arcybractwa i Banku, instytucji, która przetrwa wiele zawieruch i wojen, by zakończyć swą działalność dopiero w 1948 r.(!)

Chrześcijańskie miłosierdzie

Cele, jakie stawiało sobie Arcybractwo były typowe dla tego rodzaju organizacji, których bardzo wiele działało w ówczesnej Europie, a i w Polsce. Wystarczy bowiem przypomnieć banki pobożne z Wilna, Warszawy, Łowicza, Ostrołęki, Poznania, Zamościa, Lwowa, Pułtuska, Lublina, Sochaczewa, zakładane przez duchownych i świeckich. Zawsze chodziło w nich o czynienie uczynków chrześcijańskiego miłosierdzia poprzez wspieranie ubogich mieszkańców.

Jak chciał ks. Skarga, członkiem krakowskiego Arcybractwa mógł być każdy katolik. Szybko się okazało, że do liczącego jedynie 9 braci Arcybractwa zaczęły przystępować setki i tysiące nowych, wśród nich królowie, wojewodowie, hetmani i krakowscy mieszczanie. Warto wspomnieć o hojnych sponsorach wywodzących się z rodów Maciejowskich, Radziwiłłów, Ossolińskich, Branickich, Firlejów, Potockich, Stadnickich…

Zatwierdzone przez papieży Sykstusa V i Grzegorza XIV – Arcybractwo Miłosierdzia i Banku Pobożnego było gorąco wspierane także przez biskupów krakowskich, obdarowywane przywilejami królewskimi (przez Zygmunta III, Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego), uwolnione od wszelkich podatków przez senat krakowski. Tak w XVI i XVII wieku podchodzono do instytucji pomocowych! To ostatnie zdanie – nie bez zażenowania – dedykuję wszystkim, którzy zastanawiają się dzisiaj nad tym, czy można zwolnić z podatku VAT sms-y wspierające akcje charytatywne itp., itd.

Pierwowzór spółdzielczości finansowej

Fundusze Banku Pobożnego ks. Skargi składały się z kapitałów przeznaczonych na ten cel, „pobożnych zapisów” oraz datków do puszki, czy ewentualnych nadwyżek po sprzedaży zastawów. Bank udzielał na ogół niewielkich zastawowych pożyczek krótkoterminowych, nie pobierając odsetek. Były to pożyczki przyznawane na rok, do wysokości 50 zł. Fanty (zastawy w postaci różnego rodzaju przedmiotów), które pożyczkobiorcy zostawiali w banku, przechowywano w specjalnym pomieszczeniu zwanym komorą. Stąd też instytucję tę zwano też „komorą potrzebujących”. Z czasem niektóre banki pobożne – obok pożyczek zapomogowych – zaczęły również udzielać kredyty na cele produkcyjne i pobierać za to niewielkie odsetki (4 – 5% w skali roku).

Co ciekawe – Bank Pobożny Skargi miał być zarządzany kolegialnie, w jego władzach znaleźli się protektor (którym był krakowski biskup), starszy, podstarszy, radcowie oraz wizytatorzy. Starszego, podstarszego, 12 radców i 18 wizytatorów wybierało ogólne zgromadzenie bezwzględną większością głosów spośród wszystkich członków Arcybractwa.

Nad księgami czuwał kasjer, zatrudnieni byli ponadto dwaj pisarze oraz taksatorzy. Pisarze udzielali pożyczek pod zastaw, taksatorzy zaś wyceniali wartość zabezpieczeń (czyli składanych fantów). Wizytatorzy – jako osoby dobrze znające lokalne środowisko i jego potrzeby – zajmowali się głównie działalnością zapomogową. Tak funkcjonująca instytucja była też regularnie kontrolowana, a sprawujący w niej jakiekolwiek funkcje obowiązani byli do składania sprawozdań.

Nie trzeba przekonywać o tym, że rodząca się w XIX w. nowoczesna spółdzielczość finansowa miała wiele zawdzięczać takim organizacjom, jak Arcybractwo Miłosierdzia i Banku Pobożnego ks. Skargi.

Janusz Ossowski

(Na zdj. Ks. Piotr Skarga, fot. wikipedia.org)

Warto poczytać

  1. 1270tgetto 19.04.2018

    75 lat temu żydowska ludność Warszawy wspierana przez Polaków stawiła opór Niemcom

    75 lat temu, 19 kwietnia 1943 r., żydowscy bojownicy z ŻOB i ŻZW stawili zbrojny opór oddziałom niemieckim, które przystąpiły do likwidacji warszawskiego getta

  2. 1270gennilas 16.04.2018

    66 lat temu komuniści wydali wyrok śmierci na gen. Nila

    16 kwietnia 1952 r. władze komunistyczne wydały wyrok śmierci na gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila" - organizatora i szefa Kedywu Komendy Głównej AK

  3. Katynwiki 03.04.2018

    Sowieci nie darowali polskiej elicie. 78 lat temu rozpoczęła się operacja katyńska

    78 lat temu, 3 kwietnia 1940 r., NKWD rozpoczęło likwidację obozów dla polskich oficerów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. W ciągu sześciu tygodni rozstrzelano 14 587 jeńców. Zamordowano również ok. 7 300 Polaków przetrzymywanych w więzieniach

  4. ProcesszesnastuYT 27.03.2018

    Świat protestujący dziś w sprawie Skripala wtedy nawet się nie zająknął. 73 lata temu NKWD aresztowało przywódców Państwa Podziemnego

    73 lata temu, 27 i 28 marca 1945 r. NKWD aresztowało 15 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, których następnie przewieziono do Moskwy i osadzono w więzieniu na Łubiance. Sowieccy przedstawiciele, zapraszając ich wcześniej na rozmowy, zagwarantowali im całkowite bezpieczeństwo

  5. 1270kobietyauschwitz 23.03.2018

    76 lata temu Niemcy utworzyli w Auschwitz obóz kobiecy

    76 lat temu Niemcy utworzyli na terenie Auschwitz obóz kobiecy. 26 marca 1942 r. trafiły do niego dwa transporty liczące łącznie ok. 2 tys. osób

  6. soviets18032018 18.03.2018

    Sowieckie represje były najintensywniejsze wobec Polaków. Nasi rodacy stawiali najsilniejszy opór

    Sowieckie represje wobec Polaków były bardziej rozwinięte niż te wobec Litwinów czy Ukraińców, ponieważ nasi rodacy stawiali silniejszy opór - powiedział dr Jan Jerzy Milewski, redaktor książki "Z dziejów represji sowieckich wobec Polaków w latach 1937-1952".

  7. 1270eisleras 12.03.2018

    Prof. Eisler: w Marcu '68 aresztowano około 950 robotników i 550 studentów

    Czas rozstać się z bajką, że w Marcu '68 zbuntowała się inteligencja, a klasa robotnicza jej nie poparła - mówił w poniedziałek w Gdańsku prof. Jerzy Eisler p

CS154fotoMINI

Czas Stefczyka 154/2018

PDF (7,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook