Jedynie prawda jest ciekawa


96 lat temu wybuchło III powstanie śląskie

02.05.2017

III powstanie śląskie zadecydowało o przynależności tych ziem do Polski.

W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które  przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy. 96. rocznica tego wydarzenia będzie obchodzona w regionie głównie w środę, wraz z uroczystościami narodowego święta Konstytucji 3 maja.

"Zapraszamy do tego, by te wyjątkowe, historyczne wydarzenia wspominać. Świętujmy całymi rodzinami,  zarówno podczas centralnych, wojewódzkich obchodów w Katowicach, jak i na organizowanych w lokalnych społecznościach wydarzeniach" - zachęca marszałek woj. śląskiego Wojciech Saługa.

We wtorek ważną dla regionu rocznicę upamiętniło działające w Świętochłowicach Muzeum Powstań  Śląskich, gdzie m.in. podczas konferencji popularnonaukowej wspominano kobiety zaangażowane w powstania jako sanitariuszki czy kurierki przenoszące np. broń lub ulotki.

W muzeum otwarto również wystawę współczesnych plakatów o tematyce powstańczej, stworzonych przez młodych artystów z katowickiej Akademii Sztuk Pięknych. Plakaty, będące efektem konkursów dla studentów, w swojej formie łączą historię, tradycję i patriotyzm ze współczesnymi technikami i trendami w grafice.

W okresie powstań śląskich ówczesne plakaty wpisywały się w wojnę propagandową, szczególnie w  okresie plebiscytowym - od początku 1920 do marca 1921 r. Wojna ta dotyczyła zarówno strony polskiej jak i niemieckiej; plakaty były po polsku, niemiecku lub dwujęzyczne. Ich twórcy zdawali sobie sprawę, że część mieszkańców Górnego Śląska nie ma wykrystalizowanego poczucia narodowości - plakaty miały przekonać ich do korzystnego dla jednej ze stron głosowania w plebiscycie.

W świętochłowickim muzeum można również od wtorku podziwiać kotyliony w barwach narodowych,  zrobione przez dzieci z miejscowych szkół i przedszkoli - muzeum otrzymało ich kilkaset. Z okazji narodowych świąt oraz powstańczej rocznicy olbrzymi kotylion zdobi też wejście do muzeum, będącego jedyną w regionie placówką, w całości poświęconą historii trzech śląskich powstań sprzed blisko stu lat. Prezentacja kotylionów wpisuje się we wtorkowe obchody Dnia Flagi.

96. rocznicę wybuchu powstania uczciło we wtorek także Stowarzyszenie Powstania Śląskie 90,  pielęgnujące pamięć o powstaniach i ich uczestnikach. Efektem rozpoczętego w nocy z 2 na 3 maja 1921 r. powstania było przyznanie Polsce znacząco większej części Górnego Śląska niż zamierzano po marcowym plebiscycie w sprawie przynależności państwowej tych ziem. Aby podział regionu był korzystniejszy dla Polski do walki poszła - jak często mówi się o uczestnikach tego zrywu - "plebejska armia", złożona z prawie 40 tys. ochotników.

Dyktatorem powstania był Wojciech Korfanty, przed którego katowickim pomnikiem w środę odbędą się główne uroczystości z okazji święta 3 maja oraz 96. rocznicy wybuchu powstania.

Powstańcza rocznica będzie też w środę obchodzona m.in. w Tychach, gdzie zostaną złożone kwiaty pod  pomnikiem przedstawiającym powstańczego orła w dzielnicy Czułów. Później, po mszy w miejscowym kościele pod wezwaniem św. Marii Magdaleny, główne tyskie uroczystości odbędą się pod Pomnikiem Powstańca Śląskiego przy Placu Wolności.

III powstanie śląskie było ostatnim z trzech zbrojnych zrywów polskiej ludności na Śląsku w latach  1919-1921, kiedy ważyła się sprawa przynależności państwowej obszaru należącego wcześniej do Niemiec. Mający to określić plebiscyt odbył się 20 marca 1921 r. W głosowaniu dopuszczono udział osób, które wcześniej wyemigrowały ze Śląska. W tym celu z Niemiec przyjechało 182 tys. emigrantów, z Polski - 10 tys. Głosowało ok. 97 proc. uprawnionych, z czego ok. 19 proc. stanowili wcześniejsi emigranci. Za przynależnością do Polski opowiedziała się mniejszość - 40,3 proc. głosujących.

Komisja Plebiscytowa zdecydowała o przyznaniu prawie całego obszaru Niemcom. Na tę wieść wcześniejsze pojedyncze strajki niezadowolonych z warunków życia mieszkańców regionu przekształciły się 2 maja w strajk generalny, zaś w nocy rozpoczęło się powstanie. Na jego czele stanął znany działacz społeczny, a wcześniej komisarz plebiscytowy Wojciech Korfanty.

Walki trwały dwa miesiące. Najpoważniejsze starcia miały miejsce w okolicach Góry św. Anny na  Opolszczyźnie. Powstańcy opanowali prawie cały obszar plebiscytowy. Utworzono administrację polską, a oddziały powstańcze - Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska - przekształciły się w regularne wojsko. Według źródeł historycznych, w III powstaniu wzięło udział ok. 60 tys. Polaków w tym około 5 tys. żołnierzy i cywilów z Polski wspieranych, choć nieoficjalnie, przez rząd polski. W walkach poległo ponad 1,2 tys. powstańców, a ok. 800 odniosło rany.

W wyniku powstania zdecydowano o korzystniejszym dla Polski podziale Śląska. Z obszaru  plebiscytowego, zamieszkanego przez ponad 2 mln osób, do Polski przyłączono 46 proc. ludności i 29 proc. terenu, z licznymi kopalniami i hutami. 

pg/PAP

[foto: Wikipedia]


Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook