Jedynie prawda jest ciekawa


74 lata temu pierwsi Polacy trafili do Auschwitz

14.06.2014

14 czerwca 1940 r. Niemcy deportowali z więzienia w Tarnowie 728 Polaków do KL Auschwitz. Stali się pierwszymi więźniami politycznymi w obozie. Ogółem trafiło tam ok. 150 tys. Polaków. Połowa z nich zginęła w Auschwitz, a wielu w kolejnych obozach.

Z propozycją stworzenia obozu wystąpił jeszcze pod koniec 1939 r. Oberfuehrer SS Arpad Wigand z Urzędu Wyższego Dowódcy SS i Policji we Wrocławiu. Powodem były raporty o przepełnieniu więzień na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Narastał ruch oporu, który można było ugasić jedynie stosując masowe aresztowania. Istniejące obozy koncentracyjne nie wystarczały. Formalny rozkaz wydał 27 kwietnia 1940 r. szef SS Heinrich Himmler. 

Eksterminując Polaków w Auschwitz Niemcy uzyskiwali dwa cele: doraźny - terroryzowanie ludności, a także dalekosiężny - stopniowe zmniejszanie ludności polskiej na obszarach uznanych za "niemiecką przestrzeń życiową", która miała zostać zgermanizowana.

Pierwsi polscy więźniowie polityczni zostali deportowani do Auschwitz z niemieckiego więzienia w Tarnowie. Stanowiło on punkt zbiorczy dla więźniów, którzy trafiali do niego przed wysyłką do obozów lub na rozstrzelanie.

Początkowo liczba więźniów w Tarnowie nie była wysoka. Od stycznia 1940 r. zaczęło się zapełniać osiągając 1,5 tys., a momentami 2 tys. osadzonych. W ciągu pięciu lat istnienia trafiło do niego około 25 tys. osób, głównie młodej inteligencji polskiej. Do Auschwitz trafiło stamtąd ogółem ok. 6,8 tys. osób.

13 czerwca 1940 r. więźniów ujętych na liście deportacyjnej, która zawierała 753 nazwiska, Niemcy przewieźli ciężarówkami do łaźni. Kilku, którzy tam zasłabli, zabrali gestapowcy. Prawdopodobnie kilku kolejnym udało się uciec. Następnego dnia 728 więźniów o świcie zostało poprowadzonych na rampę kolejową w Tarnowie i wtłoczeni do wagonów.

Wśród deportowanych znaczną część stanowili gimnazjaliści, studenci, harcerze i żołnierze. Niektórzy zostali aresztowani już jesienią 1939 r. Wśród nich byli członkowie organizacji konspiracyjnych. Część została zatrzymana podczas próby przedarcia się przez Węgry do polskiej armii. Byli organizatorzy tego przerzutu oraz młodzież inteligencka. Deportowano również osoby aresztowane podczas obław.

Pociąg wyruszył 14 czerwca około godz. 9 w kierunku Krakowa. Do Auschwitz dotarł kilka godzin później. Niemcy umieścili więźniów w magazynach Monopolu Tytoniowego, gdyż sam obóz jeszcze nie był gotowy na ich przyjęcie. Dzień ten traktowany jest jako data powstania obozu. 

Spośród 728 polskich więźniów politycznych z pierwszego transportu wojnę przeżyło 239. Obecnie żyje dziewięciu z nich.

W pierwszym okresie istnienia Auschwitz Polacy dominowali liczebnie wśród więźniów, gdyż to właśnie dla nich Niemcy utworzyli obóz. Począwszy od połowy 1942 r. ich liczba zrównała się z Żydami. Wskutek rosnącej liczby transportów z okupowanej Europy liczba Żydów sukcesywnie rosła. Od 1943 roku stanowili oni już większość więźniów.

Do obozu trafiali zwłaszcza przedstawiciele polskiej elity: ludzie nauki, kultury, sztuki, politycy, duchowieństwo, lekarze i nauczyciele, prawnicy, inżynierowie i oficerowie. Według Niemców byli oni szczególnie predestynowani do stawiania oporu. Byli także schwytani podczas ulicznych "łapanek".

Wśród więźniów byli m.in. mieszkańcy Zamojszczyzny. Ich wysiedlenia - związane z planami germanizacji ziem wschodnich, które były traktowane jako niemiecka przestrzeń życiowa, trwały od listopada 1942 roku do marca 1943. Wywieziono ok. 40 tys. osób, z czego do Auschwitz trafiło 1,3 tys. osób. 80 proc. z nich zginęło. 

W 1944 roku do obozu deportowano 13 tys. warszawiaków z ogarniętej powstaniem stolicy. Osadzono ich na terenie Auschwitz II-Birkenau. Większość z nich przeniesiono, w ramach rozpoczętej wstępnej ewakuacji Auschwitz do obozów w głębi Trzeciej Rzeszy i zatrudniono w przemyśle zbrojeniowym. Wyzwolenia w Auschwitz doczekało co najmniej 298 warszawiaków.

Polacy z rejencji katowickiej, którzy według niemieckiej policji dopuścili się naruszenia ustawodawstwa pracy - przykładowo poprzez spóźnienia czy niższą wydajność - osadzani byli jako tak zwani więźniowie wychowawczy. Po kilku tygodniach mieli powrócić na wolność, ale wielu nie doczekało się zwolnienia. Ogółem w Auschwitz osadzonych było około 11 tys. więźniów tej kategorii.

Wśród ofiar obozu byli oświęcimianie. W Oświęcimiu upamiętnia ich pięć granitowych tablic wmurowanych na budynku kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Wyryto tam 109 nazwisk mieszkańców Oświęcimia i najbliższych okolic, Polaków i polskich Żydów.

W Auschwitz stracili życie Polacy przywożeni tu specjalnie, by wykonać wyrok wydany przez policję w trybie tak zwanego specjalnego potraktowania, bez zachowania procedury sądowej. Obóz był też miejscem, w którym Niemcy wykonywali wyroki śmierci Sądu Doraźnego katowickiego Gestapo. W ten
sposób zginęło od 3 do 4,5 tys. Polaków z wschodniej części Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Mordowano także skazanych na śmierć w ramach akcji eutanazji umysłowo chorych ze szpitala psychiatrycznego w Kobierzynie.

Niemcy założyli obóz Auschwitz w 1940 roku. Dwa lata później wybudowali Auschwitz II-Birkenau. Stał się miejscem zagłady Żydów. W kompleksie obozowym funkcjonowała także sieć podobozów. W Auschwitz Niemcy zgładzili co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów, a także Polaków, Romów, jeńców
sowieckich i osób innych narodowości.

Zapraszamy na profil Stefczyk.info na facebooku!
mc,PAP
[fot. sxc.hu]

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook