Jedynie prawda jest ciekawa


586 dni wojny z własnym narodem

10.12.2013

W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. wprowadzono w Polsce stan wojenny. Formalnie zadecydowała o tym Rada Państwa, choć zebrała się ona w chwili, kiedy już realizowane były postanowienia, które miała dopiero przyjąć.

Rada Państwa opierała się przy tym na zapisie konstytucyjnym przewidującym możliwość wprowadzenia stanu wojennego, choć przepisu tego nie sprecyzowano w odpowiedniej ustawie. W zupełnej sprzeczności z konstytucją było utworzenie Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, która miała nieokreślone, ale i nieograniczone kompetencje. Jej przewodniczącym został gen. Wojciech Jaruzelski, zaś w skład rady wchodziło 20 generałów i innych wyższych oficerów. Rząd zawiesił działalność wszystkich związków zawodowych, również branżowych oraz wielu innych organizacji. Zawieszono ukazywanie się niemal całej prasy, za wyjątkiem kilku organów partyjnych i wojskowych. Pod ścisłą kontrolą znalazły się telewizja i radio. Korespondencja pocztowa podlegała cenzurze. Aż do odwołania wstrzymano naukę w szkołach i uczelniach wyższych.

Masowe internowania

Jeszcze przed północą rozpoczęły się internowania. Dotknęły one głównie, choć nie wyłącznie, przywódców NSZZ „Solidarność”. Internowano bowiem także działaczy różnych grup opozycyjnych, a nawet legalnych organizacji kulturalnych, czy naukowych. Zatrzymano też sporą grupę działaczy „struktur poziomych” w PZPR. Już pierwszej nocy internowanych zostało w sumie około 5 tysięcy osób. Zomowcy wkroczyli do biur „Solidarności” i zdemolowali je. 

Uniknęło jednak internowania kilku członków Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” oraz kilku przewodniczących wielkich regionów, wśród nich Zbigniew Bujak w Warszawie, Bogdan Lis w Gdańsku, Władysław Frasyniuk we Wrocławiu. 

Za ogólnokrajowe centrum „Solidarności” uznawano ogólnie Stocznię Lenina w Gdańsku. Kilkakrotnie wkraczały tam oddziały Zmotoryzowanych Odwodów Milicji Obywatelskiej (ZOMO). Wprawdzie powstał Krajowy Komitet Strajkowy, z członkami Prezydium Komisji Krajowej na czele, ale 16 grudnia 1981 r. po ostatecznej pacyfikacji stoczni, większość jego członków aresztowano. W Gdańsku strajki i starcia uliczne trwały do 20 grudnia, zginęły co najmniej trzy osoby. 

Silnym ośrodkiem oporu był Kraków. Główną rolę odgrywała tam Huta Lenina, w której strajkiem kierował Mieczysław Gil. W nocy z 16 na 17 grudnia ZOMO uderzyły na hutę, strajk rozbito, a przywódców aresztowano. We Wrocławiu opór został stosunkowo dobrze zorganizowany przez Regionalny Komitet Strajkowy na czele z Władysławem Frasyniukiem. Jednak do 18 grudnia ZOMO rozbiły strajki, zaś kierownictwo regionu „Solidarności” przeszło do działalności podziemnej. Większe strajki miały też miejsce w Łodzi, Szczecinie, Lublinie i Świdniku i w wielu innych miejscowościach. Strajkowano w Warszawie, choć opór był tu stosunkowo słaby.

Brutalne pacyfikacje

Największy rozmach miały akcje strajkowe na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Strajkowało wiele kopalni węgla, a wśród innych zakładów Huta Katowice. Pacyfikacje miały wyjątkowo brutalny charakter, zwłaszcza w kopalniach. Wielu górników ciężko pobito, zaś w Jastrzębiu w kopalni Manifest Lipcowy 15 grudnia postrzelono czterech górników. 16 grudnia 1981 r., kiedy strajkowało jeszcze dwanaście kopalni, doszło do wstrząsających wydarzeń w kopalni Wujek w Katowicach. Podczas jej zdobywania zomowcy użyli na dużą skalę broni palnej. Na miejscu lub w szpitalu zmarło 9 górników, zaś 22 miało rany postrzałowe. Po masakrze doszło do pertraktacji między strajkującymi a przedstawicielami wojska i strajk zakończono. Podjęto wprawdzie śledztwo dla ustalenia okoliczności, w jakich doszło do masakry, ale umorzono je, nie pociągając nikogo do odpowiedzialności.
 
Po tragicznych wydarzeniach w kopalni Wujek kilka kopalni strajkowało nadal. W kopalni Ziemowit załoga zeszła pod ziemię. Górnicy przejęli magazyn materiałów wybuchowych i rozmieścili w szybach ładunki. Po czterech dniach strajk jednak przerwano. Najdłużej, bo do 28 grudnia strajkowano pod ziemią w sąsiedniej kopalni Piast. 

Kolejne strajki i brutalnie tłumione manifestacje miały miejsce w roku następnym – 1 i 3 maja 1982 r. – w wielu miastach doszło do masowych demonstracji i walk ulicznych. Trzech demonstrantów zginęło od ran postrzałowych w Lubinie w drugą rocznicę „porozumień sierpniowych” – 31 sierpnia 1982 r. W czasie trwania stanu wojennego tysiące osób aresztowano i skazano na kary więzienia, lub grzywny, a także pozbawiono pracy.

Bierny opór

Społeczeństwo stosowało także bardziej bierne – w porównaniu ze strajkami i wystąpieniami ulicznymi – formy oporu wobec władzy. Zaliczał się do nich bojkot oficjalnych środków masowego przekazu (demonstracyjne spacery w porze nadawania dziennika telewizyjnego), malowanie na murach haseł i znaków „Solidarności Walczącej”, a także organizacja podziemnego „drugiego obiegu” wydawniczego.

Wybiórcza amnestia

9 grudnia 1982 r. Rada Państwa podjęła decyzję o zawieszeniu stanu wojennego z dniem 31 grudnia 1982 r. Natomiast 22 lipca 1983 r., po 586 dniach, oficjalnie zniesiono w Polsce stan wojenny. Rozwiązała się Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, która przez poprzednie 19 miesięcy była najwyższą władzą w państwie. Ogłoszono amnestię, która nie objęła jednak przetrzymywanych bez wyroku sądowego 11 przywódców NSZZ „Solidarność” i członków KSS KOR, a także osób skazanych na długoletnie więzienie. Zniesienie stanu wojennego niczego właściwie nie zmieniło. Represyjne ustawodawstwo włączono do prawa powszechnego, trwał terror i zniewolenie społeczeństwa. Polacy, zorganizowani w szeroko rozgałęzionych strukturach podziemia, podjęli jednak działania alternatywne wobec narzuconych komunistycznych struktur i instytucji. 

Post scriptum

17 kwietnia 2007 r. Instytut Pamięci Narodowej zakończył długotrwałe śledztwo przeciwko autorom stanu wojennego – Wojciechowi Jaruzelskiemu i Czesławowi Kiszczakowi (w sumie aktem oskarżenia objęto 9 osób) i skierował przeciwko nim akt oskarżenia do Sądu Rejonowego Warszawa Śródmieście. 

Wojciech Jaruzelski, jako stojący na czele utworzonej w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, został oficjalnie oskarżony o zbrodnię komunistyczną, polegającą na kierowaniu „związkiem przestępczym o charakterze zbrojnym, mającym na celu popełnianie przestępstw”, a także o podżeganie członków ówczesnej Rady Państwa PRL do przekroczenia ich uprawnień poprzez uchwalenie dekretów o stanie wojennym w czasie sesji Sejmu PRL – wbrew obowiązującej wówczas konstytucji. Proces w jego sprawie nie może jednak zakończyć się do dziś. Generał zasłania się słabym stanem zdrowia.

Michał Białkowski

(Na zdj. pacyfikacja kopalni Wujek 16.12.1981 r., fot. PAP/autor nieznany)

STAN WOJENNY W LICZBACH:

w akcji wprowadzenia stanu wojennego wzięło udział:
70 000 żołnierzy LWP
30 000 funkcjonariuszy MO
8000 komisarzy wojskowych
9000 samochodów
1750 czołgów
1400 wozów opancerzonych 
internowano:
10 000 działaczy opozycji
56 robotników i opozycjonistów zginęło (w wyniku postrzałów i pobicia)
całkowita liczba ofiar śmiertelnych stanu wojennego sięga ponad 100 osób

Warto poczytać

  1. 1270oblawanamlodewilki 12.07.2018

    To najbardziej tragiczna zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej. Wspaniały gest kibiców.

    Kibice Sparty Augustów uczcili pamięć polskich żołnierzy wymordowanych w przez oprawców z NKWD, UB i KBW. Dla augustowskiej młodzieży pamięć o tych wydarzeniach wciąż jest bardzo ważna, czemu dali wyraz w osobliwy sposób. W Augustowie powstał mural upamiętniający zamordowanych bohaterów

  2. 1270dudela 29.05.2018

    Prezydent: dziękujemy weteranom za ich patriotyzm i poświęcenie

    Dziękujemy weteranom za ich patriotyzm, poświęcenie i odwagę; pamiętamy też o tych, którzy zginęli w służbie Ojczyźnie - napisał na Twitterze prezydent Andrzej Duda, z okazji obchodzonego we wtorek Dnia Weterana działań Poza Granicami Państwa

  3. Zygelbojmwiki 12.05.2018

    Krzyczał że "Świat oszalał". Wkrótce popełnił samobójstwo w akcie rozpaczy przeciw zagładzie Żydów i milczeniu Zachodu

    75 lat temu, 12 maja 1943 r., w obliczu nieuchronnego upadku żydowskiego zrywu w Warszawie, a także w związku z bezskutecznymi prośbami o reakcję Zachodu na Zagładę Żydów, w Londynie popełnił samobójstwo Szmul Mordechaj Zygielbojm.

  4. PileckiUBwiki 08.05.2018

    "Oświęcim to była igraszka". 71 lat temu Witold Pilecki został aresztowany przez UB

    8 maja 1947 roku został aresztowany przez UB rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski "ochotnik do Auschwitz", który dał się schwytać Niemcom w ulicznej łapance, by zdobyć wiarygodne dane na temat zbrodni hitlerowskich oraz stworzyć konspirację wojskową wśród więźniów

  5. usa06052018 06.05.2018

    Ta decyzja uratowała Amerykę od komunizmu. O wszystkim zadecydował jeden człowiek

    200 lat temu w budynku przy trewirskiej Bruckergasse przyszedł na świat Karol Marks. Z

  6. 1270powstanieslaskie 02.05.2018

    97. rocznica wybuchu III powstania śląskiego

    W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wybuchło III powstanie śląskie, które przesądziło o sposobie podziału Górnego Śląska między Polskę i Niemcy

  7. WolynFlickr 22.04.2018

    Ludzie byli mordowani siekierami, a niemowlęta brano za nogi i rozbijano głowy o ściany. 75 lat temu UPA zamordowało 600 Polaków

    75 lat temu, w nocy z 22 na 23 kwietnia 1943 roku, Ukraińska Powstańcza Armia zamordowała w Janowej Dolinie na Wołyniu około 600 Polaków. Janowa Dolina była osiedlem wybudowanym w latach 30. przy kamieniołomach bazaltu eksploatowanych przez przedsiębiorstwo państwowe

  8. JaninaLewandowska 22.04.2018

    Jej ojciec dowodził zwycięskim powstaniem, ona służyła ojczyźnie jako lotnik. Sowieci zamordowali ją w Katyniu

    110 lat temu, 22 kwietnia 1908 roku, urodziła się Janina Lewandowska - radiotelegrafistka, pilot, spadochroniarz. Aresztowana przez Sowietów w czasie kampanii polskiej 1939 roku została zesłana do obozu w Ostaszkowie, a potem w Kozielsku. Była jedyną kobietą wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej.

CS157fotoMINI

Czas Stefczyka 157/2018

PDF (9,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook