Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

440. rocznica konfederacji warszawskiej

27.01.2013

Akt konfederacji warszawskiej, zapewniającej szlachcie Rzeczpospolitej Obojga Narodów swobodę wyznania, został uchwalony przez Sejm 28 stycznia 1573 r. Stał się podstawą polityki wyznaniowej w ówczesnej Polsce i trafił do większości zarysów dziejów tolerancji.

Po śmierci ostatniego z Jagiellonów Zygmunta Augusta, w dniach 6-29 stycznia 1573 roku na stołecznym Zamku Królewskim miał miejsce sejm konwokacyjny, którego głównym celem było określenie terminu i miejsca elekcji nowego władcy. Przedmiotem obrad stał się także projekt dokumentu zapewniającego swobodę wyznania szlachty w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Inicjatorami aktu mającego zapewnić "pokój religijny" w Polsce byli, jak sądzą historycy, przedstawiciele rodziny Zborowskich oraz posłowie ziemscy z Wielkopolski. Utworzona została 15-osobowa komisja pod przewodnictwem senatora i biskupa kujawskiego Stanisława Karnkowskiego. Jej posiedzenia miały miejsce od 22 do 27 stycznia. Projekt była też kilkakrotnie przeformułowany, by stać się podstawą kompromisowego aktu pomiędzy katolikami a protestantami.

"Po publicznej, burzliwej dyskusji, pod bezpośrednim nadzorem biskupa krakowskiego, podkanclerzego koronnego Franciszka Krasińskiego i za zgodą innych biskupów, tekst konfederacji przyjęty został większością głosów w dniu 28 stycznia" - relacjonowali Mirosław Korolko i Janusz Tazbir w publikacji "Konfederacja warszawska 1573 roku wielka karta polskiej tolerancji". Wobec aktu konfederacji protestowało wielu hierarchów kościelnych. Ostateczne potwierdzenie dokumentu miało miejsce w czasie Sejmu elekcyjnego odbywającego się pomiędzy 3 kwietnia a 15 maja we wsi Kamień koło Warszawy (obecnie dzielnica Pragi - Kamionek).

"W datach istotnych nie tylko dla historii Polski mieści się również dzień 28 stycznia 1573 roku. Wówczas to bowiem szlachta i magnateria korony oraz Litwy uchwaliły wielką kartę polskiej tolerancji w postaci konfederacji warszawskiej. Jej zasadniczym celem było zapewnienie spokoju na terenie państwa liczącego ok. 800 tys. km kw., i to w okresie tak burzliwym i niosącym ze sobą liczne niespodzianki, jakim było pierwsze bezkrólewie" - piszą Korolko i Tazbir.

W ich ocenie, podobne konfederacje zawierano później wielokrotnie, jednak uchwałę warszawską różniło od nich to, że wśród wielu postanowień zawierała potwierdzenie swobód wyznaniowych szlachty polskiej. "Jej sygnatariusze zobowiązali się do nienarzucania wiary przemocą; gdyby zaś władza zwierzchnia próbowała wszcząć prześladowania religijne, mieli się temu zdecydowanie przeciwstawić. Konfederacja warszawska gwarantowała szlachcie pełną swobodę w wyborze wyznania, ponieważ zaś nie określała, o jaką konfesję chodzi, dopuszczała przeto do istnienia w ówczesnej Rzeczypospolitej przeróżnych sekt i kościołów" - podkreślono w publikacji "Konfederacja warszawska 1573 roku wielka karta polskiej tolerancji".

Zdaniem historyków, konfederacja była dziełem zbiorowym, świadczącym o dużej dojrzałości politycznej społeczeństwa szlacheckiego. Różnowiercom zapewniała dostęp do wszelkich godności, urzędów i nadań ziemskich, a władzom państwowym zabraniała ingerencji w sprawy sumień obywateli szlacheckiej Rzeczypospolitej.

Akt konfederacji warszawskiej został konstytucją sejmową po ratyfikowaniu jej wraz z artykułami henrykowskimi przez króla Stefana Batorego w 1576 r. Urzędowy tekst dokumentu z 1573 r. opublikowano w zbiorze konstytucji sejmowych w 1579 r. w Krakowie. Od tego czasu każdy elekcyjny król Rzeczypospolitej potwierdzał konfederację warszawską przy koronacji. W ten sposób stała się podstawą polskiej polityki wyznaniowej, a Rzeczpospolita została azylem innowierców z wielu krajów europejskich.

Konfederacja warszawska znalazła się w większości szkiców historii tolerancji wydanych zarówno w Europie, jak i w USA. Dokument był wielokrotnie przedrukowywany i tłumaczony na inne języki. Trafił także na Listę Światową Programu UNESCO "Pamięć Świata". W okresie powojennym akt konfederacji, dosyć już jednak zniszczony, umieszczono w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych.

Greg/PAP
[fot. Wikipedia]
Słowa kluczowe:

konstytucja

,

Polska

,

sejm

Warto poczytać

  1. 35mistych 04.05.2016

    Film "Miś" obchodzi 35 urodziny

    "Wielkie zwycięstwo Staszka Barei nad całą zgrają obrzydliwców w tamtych czasach" - powiedział o "Misiu" Stanisław Tym. 4 maja przypada 35. rocznica premiery filmu.

  2. mid-16502234 03.05.2016

    Rocznica wybuchu III Powstania Śląskiego

    95 lat temu Polacy ze Śląska rozpoczęli walkę z Niemcami.

  3. presl 02.05.2016

    Prezydent złożył hołd powstańcom śląskim

    Jak podkreślił Duda, dzięki męstwu powstańców, potwierdzone i umocnione zostały odwieczne więzi łączące Śląsk z Macierzą. III Powstanie Śląskie wybuchło w nocy z 2 na 3 maja 1921 r.

  4. Mieczyslaw-Dziemieszkiewicz-Roj 01.05.2016

    71 rocznica odbicia więźniów przez NSZ

    71 lat temu, w nocy z 1 na 2 maja 1945 r. oddział Narodowych Sił Zbrojnych odbił z aresztu Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krasnosielcu 42 żołnierzy Armii Krajowej i NSZ.

  5. obaaa 30.04.2016

    Auschwitz obrazem nikczemność i bohaterstwa

    "Historia obozu pozwala zobaczyć całą aksjologię ludzkich zachowań. Całą oś możliwych ludzkich wyborów." - powiedział dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

  6. pil 27.04.2016

    73. rocznica ucieczki Pileckiego z Auschwitz

    W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 r. Witold Pilecki uciekł z KL Auschwitz, do którego dobrowolnie trafił w 1940 r., m.in. w celu zdobycia informacji o niemieckich zbrodniach.

  7. VOAMarkosian-Chernobyl02 26.04.2016

    30 lat od katastrofy w Czarnobylu

    Wybuch reaktora nr 4 elektrowni atomowej doprowadził do skażenia części terytoriów Ukrainy i Białorusi.

  8. 3powst 25.04.2016

    Obchody 95. rocznicy III powstania śląskiego

    Konferencja naukowa, projekcje filmów, uroczysta msza, koncert i wspólne śpiewanie - od czwartku mieszkańcy woj. śląskiego będą obchodzić 95. rocznicę wybuchu III powstania śląskiego.

CS1302016fotMINI

Czas Stefczyka 130/2016

PDF (5,35 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook