Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

440. rocznica konfederacji warszawskiej

27.01.2013

Akt konfederacji warszawskiej, zapewniającej szlachcie Rzeczpospolitej Obojga Narodów swobodę wyznania, został uchwalony przez Sejm 28 stycznia 1573 r. Stał się podstawą polityki wyznaniowej w ówczesnej Polsce i trafił do większości zarysów dziejów tolerancji.

Po śmierci ostatniego z Jagiellonów Zygmunta Augusta, w dniach 6-29 stycznia 1573 roku na stołecznym Zamku Królewskim miał miejsce sejm konwokacyjny, którego głównym celem było określenie terminu i miejsca elekcji nowego władcy. Przedmiotem obrad stał się także projekt dokumentu zapewniającego swobodę wyznania szlachty w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Inicjatorami aktu mającego zapewnić "pokój religijny" w Polsce byli, jak sądzą historycy, przedstawiciele rodziny Zborowskich oraz posłowie ziemscy z Wielkopolski. Utworzona została 15-osobowa komisja pod przewodnictwem senatora i biskupa kujawskiego Stanisława Karnkowskiego. Jej posiedzenia miały miejsce od 22 do 27 stycznia. Projekt była też kilkakrotnie przeformułowany, by stać się podstawą kompromisowego aktu pomiędzy katolikami a protestantami.

"Po publicznej, burzliwej dyskusji, pod bezpośrednim nadzorem biskupa krakowskiego, podkanclerzego koronnego Franciszka Krasińskiego i za zgodą innych biskupów, tekst konfederacji przyjęty został większością głosów w dniu 28 stycznia" - relacjonowali Mirosław Korolko i Janusz Tazbir w publikacji "Konfederacja warszawska 1573 roku wielka karta polskiej tolerancji". Wobec aktu konfederacji protestowało wielu hierarchów kościelnych. Ostateczne potwierdzenie dokumentu miało miejsce w czasie Sejmu elekcyjnego odbywającego się pomiędzy 3 kwietnia a 15 maja we wsi Kamień koło Warszawy (obecnie dzielnica Pragi - Kamionek).

"W datach istotnych nie tylko dla historii Polski mieści się również dzień 28 stycznia 1573 roku. Wówczas to bowiem szlachta i magnateria korony oraz Litwy uchwaliły wielką kartę polskiej tolerancji w postaci konfederacji warszawskiej. Jej zasadniczym celem było zapewnienie spokoju na terenie państwa liczącego ok. 800 tys. km kw., i to w okresie tak burzliwym i niosącym ze sobą liczne niespodzianki, jakim było pierwsze bezkrólewie" - piszą Korolko i Tazbir.

W ich ocenie, podobne konfederacje zawierano później wielokrotnie, jednak uchwałę warszawską różniło od nich to, że wśród wielu postanowień zawierała potwierdzenie swobód wyznaniowych szlachty polskiej. "Jej sygnatariusze zobowiązali się do nienarzucania wiary przemocą; gdyby zaś władza zwierzchnia próbowała wszcząć prześladowania religijne, mieli się temu zdecydowanie przeciwstawić. Konfederacja warszawska gwarantowała szlachcie pełną swobodę w wyborze wyznania, ponieważ zaś nie określała, o jaką konfesję chodzi, dopuszczała przeto do istnienia w ówczesnej Rzeczypospolitej przeróżnych sekt i kościołów" - podkreślono w publikacji "Konfederacja warszawska 1573 roku wielka karta polskiej tolerancji".

Zdaniem historyków, konfederacja była dziełem zbiorowym, świadczącym o dużej dojrzałości politycznej społeczeństwa szlacheckiego. Różnowiercom zapewniała dostęp do wszelkich godności, urzędów i nadań ziemskich, a władzom państwowym zabraniała ingerencji w sprawy sumień obywateli szlacheckiej Rzeczypospolitej.

Akt konfederacji warszawskiej został konstytucją sejmową po ratyfikowaniu jej wraz z artykułami henrykowskimi przez króla Stefana Batorego w 1576 r. Urzędowy tekst dokumentu z 1573 r. opublikowano w zbiorze konstytucji sejmowych w 1579 r. w Krakowie. Od tego czasu każdy elekcyjny król Rzeczypospolitej potwierdzał konfederację warszawską przy koronacji. W ten sposób stała się podstawą polskiej polityki wyznaniowej, a Rzeczpospolita została azylem innowierców z wielu krajów europejskich.

Konfederacja warszawska znalazła się w większości szkiców historii tolerancji wydanych zarówno w Europie, jak i w USA. Dokument był wielokrotnie przedrukowywany i tłumaczony na inne języki. Trafił także na Listę Światową Programu UNESCO "Pamięć Świata". W okresie powojennym akt konfederacji, dosyć już jednak zniszczony, umieszczono w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych.

Greg/PAP
[fot. Wikipedia]
Słowa kluczowe:

konstytucja

,

Polska

,

sejm

Warto poczytać

  1. BattleofKlushino 04.07.2015

    Bitwa pod Kłuszynem - największa wiktoria Polaków

    Bitwy pod Kłuszynem, do której doszło 405 lat temu, przeszła do historii Polski jako największa pod względem przewagi jaką miał przeciwnik nad wojskiem polskim. Niektórzy badacze obliczają, że był to stosunek aż 17:1.

  2. szwa 03.07.2015

    Cenne znalezisko na cmentarzu bródnowskim

    Już szczątki sześciu ofiar komunistycznych znalazł na bródnowskim cmentarzu w Warszawie zespół IPN przez prof. Krzysztofa Szwagrzyka. Przy jednej z ofiar była szczoteczka do zębów z napisem "Zygmunt Kęska ps. Świt. 8.03.1946".

  3. mid-15701103 02.07.2015

    Kolejne szczątki odnalezione przy białostockim areszcie

    Instytut Pamięci Narodowej odnalazł szczątki 70 osób podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych od 15 czerwca.

  4. katyn 30.06.2015

    Memoriał chce wydać listę katyńską

    Memoriał – rosyjska organizacja pozarządowa zajmująca się dokumentowaniem zbrodni sowieckich – znowu zdenerwuje Putina. Na 17 września zaplanowano prezentację nowego dzieła Memoriału - publikacji listy ofiar zbrodni katyńskiej na rynku rosyjskim.

  5. 1-stol-sztabowy01 29.06.2015

    Nowa gra planszowa IPN

    Gra planszowa „7”, poświęcona jest 7. Eskadrze Myśliwskiej, która powstrzymała bolszewicką Armię Konną Budionnego w czasie bitwy lwowskiej w 1920 r.

  6. mur1 26.06.2015

    "Szlak Murali Patriotycznych" w Toruniu

    Tylko do 29 czerwca można głosować na ważny projekt "Szlak Murali Patriotycznych" w Toruniu.

  7. czer1 24.06.2015

    Czerwony Radom 1976 roku

    Czerwiec 1976r. to miesiąc buntu ubogich robotników Radomia i Ursusa.

  8. katowniaszcz 24.06.2015

    Ubecka katownia odnaleziona

    "Osoby tam zatrzymywane były rozstrzeliwane i zakopywane w ogrodzie".

CS120fotMINI

Czas Stefczyka 120/2015

PDF (5,87 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook