Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

440. rocznica konfederacji warszawskiej

27.01.2013

Akt konfederacji warszawskiej, zapewniającej szlachcie Rzeczpospolitej Obojga Narodów swobodę wyznania, został uchwalony przez Sejm 28 stycznia 1573 r. Stał się podstawą polityki wyznaniowej w ówczesnej Polsce i trafił do większości zarysów dziejów tolerancji.

Po śmierci ostatniego z Jagiellonów Zygmunta Augusta, w dniach 6-29 stycznia 1573 roku na stołecznym Zamku Królewskim miał miejsce sejm konwokacyjny, którego głównym celem było określenie terminu i miejsca elekcji nowego władcy. Przedmiotem obrad stał się także projekt dokumentu zapewniającego swobodę wyznania szlachty w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Inicjatorami aktu mającego zapewnić "pokój religijny" w Polsce byli, jak sądzą historycy, przedstawiciele rodziny Zborowskich oraz posłowie ziemscy z Wielkopolski. Utworzona została 15-osobowa komisja pod przewodnictwem senatora i biskupa kujawskiego Stanisława Karnkowskiego. Jej posiedzenia miały miejsce od 22 do 27 stycznia. Projekt była też kilkakrotnie przeformułowany, by stać się podstawą kompromisowego aktu pomiędzy katolikami a protestantami.

"Po publicznej, burzliwej dyskusji, pod bezpośrednim nadzorem biskupa krakowskiego, podkanclerzego koronnego Franciszka Krasińskiego i za zgodą innych biskupów, tekst konfederacji przyjęty został większością głosów w dniu 28 stycznia" - relacjonowali Mirosław Korolko i Janusz Tazbir w publikacji "Konfederacja warszawska 1573 roku wielka karta polskiej tolerancji". Wobec aktu konfederacji protestowało wielu hierarchów kościelnych. Ostateczne potwierdzenie dokumentu miało miejsce w czasie Sejmu elekcyjnego odbywającego się pomiędzy 3 kwietnia a 15 maja we wsi Kamień koło Warszawy (obecnie dzielnica Pragi - Kamionek).

"W datach istotnych nie tylko dla historii Polski mieści się również dzień 28 stycznia 1573 roku. Wówczas to bowiem szlachta i magnateria korony oraz Litwy uchwaliły wielką kartę polskiej tolerancji w postaci konfederacji warszawskiej. Jej zasadniczym celem było zapewnienie spokoju na terenie państwa liczącego ok. 800 tys. km kw., i to w okresie tak burzliwym i niosącym ze sobą liczne niespodzianki, jakim było pierwsze bezkrólewie" - piszą Korolko i Tazbir.

W ich ocenie, podobne konfederacje zawierano później wielokrotnie, jednak uchwałę warszawską różniło od nich to, że wśród wielu postanowień zawierała potwierdzenie swobód wyznaniowych szlachty polskiej. "Jej sygnatariusze zobowiązali się do nienarzucania wiary przemocą; gdyby zaś władza zwierzchnia próbowała wszcząć prześladowania religijne, mieli się temu zdecydowanie przeciwstawić. Konfederacja warszawska gwarantowała szlachcie pełną swobodę w wyborze wyznania, ponieważ zaś nie określała, o jaką konfesję chodzi, dopuszczała przeto do istnienia w ówczesnej Rzeczypospolitej przeróżnych sekt i kościołów" - podkreślono w publikacji "Konfederacja warszawska 1573 roku wielka karta polskiej tolerancji".

Zdaniem historyków, konfederacja była dziełem zbiorowym, świadczącym o dużej dojrzałości politycznej społeczeństwa szlacheckiego. Różnowiercom zapewniała dostęp do wszelkich godności, urzędów i nadań ziemskich, a władzom państwowym zabraniała ingerencji w sprawy sumień obywateli szlacheckiej Rzeczypospolitej.

Akt konfederacji warszawskiej został konstytucją sejmową po ratyfikowaniu jej wraz z artykułami henrykowskimi przez króla Stefana Batorego w 1576 r. Urzędowy tekst dokumentu z 1573 r. opublikowano w zbiorze konstytucji sejmowych w 1579 r. w Krakowie. Od tego czasu każdy elekcyjny król Rzeczypospolitej potwierdzał konfederację warszawską przy koronacji. W ten sposób stała się podstawą polskiej polityki wyznaniowej, a Rzeczpospolita została azylem innowierców z wielu krajów europejskich.

Konfederacja warszawska znalazła się w większości szkiców historii tolerancji wydanych zarówno w Europie, jak i w USA. Dokument był wielokrotnie przedrukowywany i tłumaczony na inne języki. Trafił także na Listę Światową Programu UNESCO "Pamięć Świata". W okresie powojennym akt konfederacji, dosyć już jednak zniszczony, umieszczono w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych.

Greg/PAP
[fot. Wikipedia]
Słowa kluczowe:

konstytucja

,

Polska

,

sejm

Warto poczytać

  1. auschwitz 20.12.2014

    Rekordowa liczba odwiedzających w Muzeum Auschwitz

    Rekordowa liczba osób zwiedzi w tym roku Muzeum Auschwitz. Według szacunków placówki sięgnie ona 1,5 mln turystów.

  2. 64540c1c3fe1fd1de062f263797b48fc 19.12.2014

    Dekret rozpoczynający drogę do świętości

    Dokładnie 19 grudnia 2009, ówczesny papież Benedykt XVI podpisał dekret o heroiczności cnót Jana Pawła II oraz dekret o męczeństwie ks. Jerzego Popiełuszki.

  3. thursday 17.12.2014

    Czarny Czwartek w Trójmieście

    17 grudnia 1970 roku przeszedł do historii Polski jako Czarny Czwartek. To wtedy wojsko dokonało masakry wśród niewinnych robotników Trójmiasta śpieszących do pracy. Zginęło 16 osób.

  4. grudzien1970nastefka 16.12.2014

    44. rocznica Grudnia '70

    17 grudnia 1970 r. wojsko otworzyło ogień do robotników. Zginęło 45 osób.

  5. Tatry 14.12.2014

    TPN udostępnił cenne archiwa

    Prace badawcze dotyczące Tatr i Podtatrza zgromadzone przez Zofię i Witolda Paryskich zostały udostępnione przez Tatrzański Park Narodowy.

  6. czeczesi 12.12.2014

    Rosja zniewala Czeczenię: minęło 20 lat od agresji

    Trwa dramat kaukaskiej republiki, która starała się wyrwać spod rosyjskiego zniewolenia. 11 grudnia minęła 20. rocznica napaści Rosji na Czeczenię.

  7. pomnikdziecka1 11.12.2014

    Zapomniana zagłada polskich dzieci

    11 grudnia 1942 roku, dokładnie 72 lata temu, przyjechał pierwszy transport dzieci do obozu koncentracyjnego przy ul. Przemysłowej.

  8. Zapal-swiatlo-wolnosc-13-grudnia-2014 10.12.2014

    "Zapal Światło Wolności" w rocznicę stanu wojennego

    IPN apeluje o uczczenie ofiar stanu wojennego poprzez zapalenie w oknach świecy wieczorem 13 grudnia. Inicjatywa jest częścią akcji społecznej, w ramach której Instytut planuje m.in. prezentacje multimedialne, pokazy filmów, wystawy i spotkania.

Facebook