Jedynie prawda jest ciekawa

39. rocznica podpisania Listu 59

05.12.2014

Dokładnie 29 lat temu, 5 grudnia 59 intelektualistów podpisało list otwarty do władz, w którym sprzeciwili się zmianom w Konstytucji PRL, a zwłaszcza wprowadzeniu jako zasady konstytucyjnej przyjaźni z ZSRR oraz kierowniczej roli partii komunistycznej.

W liście odniesiono się również do ograniczenia wolności związków zawodowych, narastających ingerencji cenzury, planowanych zmian w organizacji nauki i szkolnictwa, braku rzeczywistej wolności sumienia i wyznań religijnych. 

Memoriał zawierał także żądanie wolnych wyborów, niezawisłości sądów.  Łącznie, na przełomie 1975 i 1976 roku podpisało się pod nim 66 osób. Wśród nich znaleźli się m.in.: Stanisław Barańczak, Jerzy Ficowski, Zbigniew Herbert, Stefan Kisielewski, Leszek Kołakowski, Marcin Król, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, ks. Stanisława Małkowski, Adam Michnik, o. Jacek Salij, Antoni Słonimski, Wisława Szymborska, Adam Zagajewski.

List nie wpłynął jednak na decyzję władz o zmianie Konstytucji. 10 lutego 1976 Sejm PRL uchwalił poprawki do Konstytucji PRL (od głosu wstrzymał się Stanisław Stomma z Koła Poselskiego "Znak" – przyp. red.), a dwa dni później Edward Gierek na konferencji prasowej określił sygnatariuszy Listu 59 jako "zacietrzewionych antykomunistów, ślepych politycznie"

Jednak ostateczna wersja ustawy zasadniczej została złagodzona: w konstytucji nie łączono już praw i obowiązków obywateli, zapis o nierozerwalnym sojuszu polsko-radzieckim zamieniono na "nierozerwalną więź przyjaźni polsko-radzieckiej", którą PRL miała umacniać, a do art. 1 włączono zapis, że "PRL jest krajem socjalistycznym, a także dodano artykuł głoszący, że "przewodnią siłą polityczną społeczeństwa w budowie socjalizmu jest PZPR" (zamiast proponowanej wersji mówiącej o "przewodniej roli w państwie" rezerwowanej dla Partii).

List 59 był pierwszym tak licznym wystąpieniem polskiej inteligencji przeciwko polityce Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

gah/stefczyk.info/Wikipedia


[fot. photographer Kwiatkowski/Wikimedia Commons]
CS148fotMINI

Czas Stefczyka 148/2017

PDF (10,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook