Jedynie prawda jest ciekawa


Literacki Nobel dla Francuza

09.10.2014

Francuski pisarz Patrick Modiano dostał Nagrodę Nobla. - Prywatnie jest człowiekiem wyjątkowo nieśmiałym - mówi o laureacie literackiego Nobla dr Wiesław Kroker z Instytutu Romanistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

- We Francji Patrick Modiano cieszy się wielką popularnością. Jego pisarstwo jest bardzo przystępne, to nie jest twórczość „tylko dla koneserów" - podkreślił znawca twórczości Modiano dr Wiesław Kroker.

Zwrócił uwagę, że książki tego autora tworzą w sumie jednolite dzieło; jest między nimi mnóstwo przejść, powiązań, które dla czytelnika, a także dla badaczy literatury, są pasjonujące.

- Pierwsza powieść, wydana w roku 1968, nosi tytuł „Plac Gwiazdy”. Można go też tłumaczyć jako „miejsce gwiazdy”. To tytuł dwuznaczny - zaznaczył Kroker.

Książka ta to swego rodzaju "rozliczenie się” młodego człowieka, w 1968 roku dwudziestoparoletniego, z francuskim - w latach sześćdziesiątych - zapomnieniem ciemnych kart przeszłości, ciemnych kart historii społeczeństwa francuskiego z czasów okupacji - opowiadał badacz.

- Paryski Plac Gwiazdy traktować można z jednej strony jako bardzo znane miejsce na mapie miasta. Stoi tam Łuk Triumfalny, monument wzniesiony dla uczczenia historii Francji, tej oficjalnej, świetlanej. Z drugiej strony - w czasie okupacji Plac Gwiazdy stanowił centrum niemieckiego Paryża, centrum niemieckiej dzielnicy - w pobliżu znajdowały się siedziby gestapowskich instytucji - przypomniał Kroker.

Tłumaczony jako "miejsce gwiazdy", tytuł odnosi się z kolei do miejsca na piersi, gdzie francuscy Żydzi mieli obowiązek przyszywać gwiazdę Dawida jako znak rozpoznawczy - mówił dalej badacz.

Temat dwuznaczności historii oraz dwuznaczności pamięci historycznej obecny jest we wszystkich książkach Modiano - powiedział Kroker. Dodał, że w twórczości pisarza nakładają się na siebie trzy okresy czasowe, a autor "wykorzystuje grę odniesień historycznych, myląc tropy i próbując zgubić czytelnika".

- Nakładają się na siebie wspomnienia z czasu okupacji, wspomnienia z lat 60., czyli z okresu młodości Modiano, a wreszcie współczesność, czyli lata, w których dana powieść powstawała - wymieniał badacz.

- Użyłem sformułowania „wspomnienia okupacyjne” mimo że Modiano urodził się w lipcu 1945 roku, czyli już po II wojnie. Jednak on sam stosuje to określenie - opowiadał Kroker. "Wspomnienia okupacyjne" to w istocie wspomnienia "na temat rodziców pisarza"; wykorzystane są w nich prawdziwe opowieści rodziny, ale jest to zarazem w pewnym stopniu kreacja, fikcja, pisarz tworzy jednocześnie mit - zaznaczył Kroker.

Jak mówił, charakterystyczna dla powieści Modiano jest "figura młodego człowieka, który żyje w społeczeństwie lat 60. we Francji, i coś na nim ciąży".

- W dyskretny literacko sposób pokazywana jest niewygoda egzystencjalna, sytuacja kogoś, kto czuje, że coś w jego życiu jest nie tak, czuje jakiś ciężar, a czasem nazywa to wprost: poczuciem winy - opisywał badacz.

- Skąd się bierze to poczucie winy? Jako czytelnicy całej twórczości Modiano dopowiadamy sobie, że dotyczy ono postawy części społeczeństwa francuskiego w czasie okupacji, gdy reżim Vichy gorliwie współpracował z niemieckim najeźdźcą w tropieniu Żydów - mówił Kroker.

- Ojciec Modiano był Żydem, matka belgijską aktorką - opowiadał.

- Na kartach książek pisarza ojciec pokazywany jest jako najbardziej znacząca figura dla tego, jak Modiano rozumie historię - tłumaczył badacz.

- W literackiej twórczości Modiano ojciec ukazany jest jako "francuski Żyd, który podczas okupacji przyjmuje strategię przetrwania - współpracuje z Niemcami, kolaboruje - powiedział Kroker. Zaznaczył przy tym, że jest tak na kartach powieści, ale czy jest to zgodne z biografią ojca autora, do końca nie wiadomo.

- Ci czytelnicy w Polsce, którzy nie znają twórczości Patricka Modiano, a chcieliby ją poznać, w pierwszym rzędzie - doradził Kroker - powinni sięgnąć po książki: "Ulica Ciemnych Sklepików" (1978, za którą Modiano zdobył prestiżową francuską Nagrodę Goncourtów), "Zagubiona dzielnica" (1984), "Przejechał cyrk" (1992). Jedna z powieści Modiano, "Willa Triste" (1975) stała się podstawą scenariusza filmu fabularnego "Le parfum d'Yvonne", zrealizowanego przez znanego francuskiego reżysera Patrice'a Leconte'a - przypomniał Kroker. Pytany o osobowość Modiano, styl bycia tegorocznego noblisty w dziedzinie literatury, Kroker nazwał go "bardzo charakterystycznym".

- Modiano to człowiek niezwykle nieśmiały, wręcz wycofany – chociaż pojawia się w telewizji, udziela wywiadów. Jąka się. W wypowiedziach na żywo buduje zdania z wielkim trudem - opisywał Kroker.

- Kiedy słucha się Modiano w radiu czy telewizji, ma się wrażenie, że to człowiek, który nie jest w stanie zbudować poprawnego zdania, dokończyć zdania. On mówi kawałkami zdań. Oczywiście te wypowiedzi są bardzo ciekawe, ale on „przedziera się” przez to. Przez to, że musi mówić przed innymi. Jąkanie jest tego wyrazem - powiedział Kroker.

Mimo wyróżniającej go nieśmiałości Modiano nie jest odludkiem - zaznaczył.

- Nieśmiałość powoduje, że nie znajduje się on może w centrum życia literackiego. Jednak jest pisarzem mieszkającym w Paryżu, bardzo we Francji popularnym - powiedział badacz.

PAP

[FOTO: 

Warto poczytać

  1. sportowcy-dla-niepodleglej 21.05.2018

    Promocja książki „Sportowcy dla Niepodległej”

    W Centrum Prasowym PAP 21 maja odbyła się promocja książki „Sportowcy dla Niepodległej” wydanej z okazji stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę.

  2. anna-bikont 21.05.2018

    Anna Bikont z Nagrodą im. Ryszarda Kapuścińskiego za reportaż literacki

    "Za poszukiwanie prawdy, za dotykanie spraw najtrudniejszych i prawd niewygodnych. Za podjęcie próby ocalenia biografii Ireny Sendlerowej od manipulacji i zakłamania"

  3. pawlikowski 20.05.2018

    Nagroda dla Pawlikowskiego w Cannes to ogromny sukces polskiej kinematografii

    Nagroda dla Pawła Pawlikowskiego za najlepszą reżyserię podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes to ogromny sukces polskiej kinematografii - powiedziała w sobotę PAP dziennikarka Patrycja Wanat.

  4. harry-meghan-wedding 19.05.2018

    Sakramentalne "tak" księcia Harrego i Meghan Markle. Czy łączy ich więcej niż myślimy?

    W sobotę 19 maja w kaplicy św. Jerzego na zamku w Windsor książe Harry i amerykańska aktorka Meghan Markle powiedzieli sobie sakramentalne "tak".

  5. tanks 17.05.2018

    VIII Piknik Militarny "Misja Wschód"

    Blisko 1000 rekonstruktorów, ok. 70 rodzajów pojazdów militarnych i rekonstrukcje różnych walk będzie można oglądać podczas VIII Podlaskiego Pikniku Militarnego "Misja Wschód", który rozpocznie się 1 czerwca w Białymstoku.

  6. lars-von-trier 16.05.2018

    Skandal na festiwalu w Cannes!

    Widzowie zniesmaczeni premierą filmu Larsa von Triera „The house that Jack built”.

  7. przedwojenny-rzeszow 16.05.2018

    Międzywojenny Rzeszów na wystawie fotografii podczas Nocy Muzeów

    Mieszkańców międzywojennego Rzeszowa, ich życie codzienne, scenki rodzajowe, czy wygląd ówczesnych ulic można będzie zobaczyć w Noc Muzeów na wystawie fotografii wykonanych z oryginalnych, szklanych negatywów ze słynnego rzeszowskiego zakładu fotograficznego Edwarda Janusza.

CS155fotMINI

Czas Stefczyka 155/2018

PDF (11,86 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook