Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

Prof. Brunon Synak i stan demokracji lokalnej

25.01.2014

W ostatnich tygodniach 2013 roku odeszło kilka osób, których śmierć skłania do refleksji nad sytuacją demokracji, samorządności lokalnej w Polsce.

Jedną z nich był prof. Brunon Synak. Urodził się na Kaszubach w gminie Sulęczyno k. Kościerzyny. Był profesorem socjologii na Uniwersytecie Gdańskim. Pełnił funkcję przewodniczącego Sejmiku Województwa Pomorskiego a także prezesa Zrzeszania Kaszubsko-Pomorskiego. Te działania społecznikowskie, na rzecz Kaszub, Pomorza były ważnym fragmentem życia Profesora.

Miałem okazję współpracować z B. Synakiem i w czasie, gdy pełniłem funkcję wiceministra Edukacji Narodowej w rządzie Jerzego Buzka, i przewodnicząc „Solidarności” oświatowej w Regionie Gdańskiem. Dobrze wspominam to współdziałanie. W sposób szczególny w latach 2002-2006, gdy Sejmik Województwa Pomorskiego był jednym z partnerów konkursu „Samorząd przyjazny oświacie” organizowanym przez „S”. Mieliśmy okazję spotykać się podczas obrad kapituły, wyróżniać piękne inicjatywy edukacyjne, promujące nauczenie regionalne, ideę małych ojczyzn, ale też samorządy, które doceniały wysiłek nauczycieli-„szkólnych”.

Mam w swej bazie opinię prof. Synaka do książki „W przededniu Wolnej Polski – młodzież pyta o strajki 1988 roku” o bohaterach strajków z 1988 roku na Wybrzeżu. W 2008 roku wydaliśmy zbiór 28 wywiadów, które przeprowadziły grupy młodzieży z osobami kierującymi strajkami w maju i sierpniu 1988 roku w Stoczni Gdańskiej, Remontowej, Północnej, Uniwersytecie Gdańskiem, Porcie Gdańskim. Recenzując te materiały Profesor okiem socjologa zwracał uwagę na kilka ważnych aspektów:

„Zbiór wywiadów jest materiałem niezwykłym. Wywiady przeprowadzali młodzi ludzie, których w tamtych czasach nie było na świecie, a ich rozmówcami było pokolenie ich rodziców i dziadków (w niektórych przypadkach – rodzonych). Jest to zatem najprawdziwszy dialog międzypokoleniowy. Jego przedmiotem jest pamięć zbiorowa pokolenia bezpośrednio uczestniczącego w wydarzeniach, które przyniosły naszemu krajowi niepodległość, oraz pokolenia, które tę pamięć przejmuje i z tego dziedzictwa korzysta. Jest to znakomita lekcja historii i najprawdziwszego wychowania obywatelskiego – zawarta nie tylko w relacjach bezpośrednich uczestników wydarzeń strajkowych, ale także w pytaniach i dociekaniach, często bardzo dogłębnych i nieustępliwych młodych ludzi. Dlatego właśnie jest to lektura tak pasjonująca i pouczająca. Czytając poszczególne wywiady, ma się z jednej strony przed oczyma ciężko doświadczonych bohaterów najnowszej naszej historii (dzisiejszym uczniom musi się ona wydawać już bardzo odległa), ich biografie i losy w rzeczywistości PRL-owskiej, a z drugiej – młodych ludzi, łaknących wiedzy „z pierwszej ręki”, pragnących ocalić od zapomnienia to, co przecież decydowało o dzisiejszym miejscu naszego kraju w Europie i świecie.

(…) Pytania zadawane przez młodzież miały wyraźnie na celu zdobycie pełnej wiedzy o strajkach z 1988 roku na Wybrzeżu, wraz z ich szerszymi uwarunkowaniami, ale także – a może przede wszystkim – zajrzenie „do środka”, za bramę, za którą z uczuciem niepewności strajkujący podejmowali kolejną heroiczną próbę zwycięstwa o ludzkie prawa. Dzięki temu ukazują nam się żywe postaci bohaterów, niezwykle naturalne, nieupiększone, wraz z ludzkimi słabościami, wahaniami czy wewnętrznymi dylematami.

(…) Trzeba też bardzo mocno podkreślić niezwykle wysoki poziom reprezentatywności wyboru tych dwudziestu ośmiu wywiadów. Ich bohaterowie reprezentują rozmaite środowiska i zawody – są wśród nich zwykli robotnicy i doradcy, „żołnierze” i przywódcy strajków, duchowni i nauczyciele, studenci i wydawcy prasy podziemnej. Podobne zróżnicowanie dotyczy dalszych losów osób zaangażowanych w działalność strajkowo-opozycyjną, ich obecnego statusu społecznego i sytuacji życiowej.

(…) Publikacja ta stanowi nie tylko znakomity materiał dydaktyczny do nauki najnowszej historii, ale jest także symbolicznym hołdem wdzięczności złożonym bohaterom walki opozycyjnej i strajkowej przez młode pokolenie, które dzięki tym ludziom żyje w kraju wolnym, w Europie otwartych granic”.

Wspominając Profesora wracam pamięcią do osoby zmarłej także ostatnio Ewy Kordzińskiej, mieszkanki Krokowej. Była nauczycielem języka polskiego w wiejskiej szkole, następnie kierowała sprawami kultury w Gminie Krokowa. Wiele w latach dziewięćdziesiątych powstało tam cennych inicjatyw, współpracy bibliotek, rozwoju kultury regionalnej.

Cóż, ludzie odchodzą, podobnie jak w 2013 roku pierwszy premier niekomunistycznego Rządu Tadeusz Mazowiecki, jak wcześniej jeden ze współautorów Polski samorządowej - prof. Michał Klesza.

Wydaje się, że ostatnie lata to z jednej strony umacnianie się nowych struktur Rzeczpospolitej, ale z drugiej, także swoiste ich skostnienie, rutyna. Chyba byłoby jeszcze gorzej, gdyby nie zastrzyk środków unijnych, który nijako wymusza na samorządach większą aktywność (te środki także demobilizują, ale to temat na inna wypowiedź). Gdzieś od 2005 roku, gdy już zakorzenił się drugi etap reformy, czyli struktury powiatowe, zaczął się często czas rutyny, układów, partyjnictwa, interesowność czasami wręcz na granicy korupcji. Taki styl działania, język typu: „wicie”, „rozumicie”. Gdzie człowiek przestaje być podmiotem, a co najwyżej „klientem”, a czasami wręcz „towarem”. Problem pogłębił się w związku z bezrobociem, brakiem szans rozwoju młodych ludzi, gdzie aura przysłowiowego lokalnego „rancza” (widzianego w serialu) zaczynała często dominować.

Trochę żal owego czasu pierwszego, być może z większą ilością błędów, ale też z większą dozą entuzjazmu, emocji, włączania ludzi, sąsiadów. Budowania więzi. Rozwiązywania problemów, a nie gier słownych.

To już nie ten romantyczny okres – szukania rozwiązań, podmiotowości ludzi. Atmosfery jak w „Odzie do młodości” Adama Mickiewicza:  „Razem, młodzi przyjaciele!... /W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele;/ Jednością silni, rozumni szałem”, czy: „Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga;/ Łam, czego rozum nie złamie”.

No właśnie, ale czy nas jeszcze na to stać?

Wojciech Książek

(Przewodniczący Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego, Wiceminister Edukacji Narodowej w latach 1997  - 2001)

Autor bloga

ksiazek

Wojciech Książek

Przewodniczący „Solidarności” oświatowej Regionu Gdańskiego, Wiceminister Edukacji Narodowej w latach 1997-2001

CS145fotMINI

Czas Stefczyka 145/2017

PDF (8,85 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook