Jedynie prawda jest ciekawa

„Najuczciwszy z możliwych” skok na OFE

27.12.2016

Zamiast lektury raportów „Bezpieczeństwo dzięki konkurencji”, „Bezpieczeństwo dzięki zapobiegliwości” i „Bezpieczeństwo dzięki emeryturze” kolejny sukces slajdów „PBK” w prezentacji PowerPoint’a

Tuż przed Świętami Bożego Narodzenia Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów przyjął kierunkową decyzję, że od 1 stycznia 2018 roku 75% obecnych aktywów OFE (103 mld zł), zostanie przekazane na Indywidualne Konta Emerytalne wszystkich 16,5 mln uczestników OFE, a pozostałe 25% (35 mld zł) zostanie przekazanych na Fundusz Rezerwy Demograficznej (FRD). Jednocześnie nastąpi przekształcenie OFE w „Fundusze Inwestycyjne Polskich Akcji”, a Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) zostaną przekształcone w Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI). Wicepremier Morawiecki prezentując „Programu Budowy Kapitału” (PBK) określił je „ruchem najuczciwszym z możliwych”.

Kluczowym elementem planu PBK jest restrukturyzacja kapitałowego systemu emerytalnego. Szczątkowa analiza tam zawarta jak i pobieżne nie podparte doświadczeniami wnioski skłaniają do zaproponowania, aby konieczne reformy systemowe zostały dokonane po zapoznaniu się dezyderatami i analizami raportów UNFE dotyczących powyższego zagadnienia. Gdyż zawarta jest w nich zarówno diagnoza jak i postulowane konieczne usprawnienia się nie zdezaktualizowały, a adekwatne reformy powinny bazować na już dawno „odkrytych” wnioskach zamiast mylić się na nowo. Raporty kompleksowo przeprowadzają ocenę funkcjonowania systemu emerytalnego, jak i zakresu koniecznej modyfikacji systemu. O wadach systemu które obecnie się ujawniły w pełnej krasie informował nadzór emerytalny w raportach „Bezpieczeństwo dzięki konkurencji”, „Bezpieczeństwo dzięki zapobiegliwości”, „Bezpieczeństwo dzięki emeryturze” (zapoznać się z nimi można dzięki informacji KNFu i Kancelarii Sejmu jak i w internecie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Urz%C4%85d_Nadzoru_nad_Funduszami_Emerytalnymi i w pracach Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE: http://www.srkunfe.pl/.) 

Niestety lektura PBK ujawnia że obecne propozycje nie tylko nie postulują usprawnień prezentowanych w raportach UNFE, ale nawet cofają się gdy chodzi o obecne uregulowania. Plan PBK mimo zawartego w tytule celu nie ogłasza oczekiwanego przywrócenie nadzoru nad środkami OFE, ani Minimalnej Stopy Zwrotu która ograniczała niekorzystne aspekty kosztów agencji PTE przed poprzednim „skokiem na OFE”, kiedy efektem złego zarządzania i „utraty wartości” była konieczność pokrycia strat OFE ze strony inwestorów Powszechnych Towarzystw Emerytalnych. Nawet nie zapowiedziano przywrócenia możliwości inwestowania środków emerytów w bezpieczniejsze instrumenty finansowe. Wprost przeciwnie podana została zapowiedz przeniesienia 103 mld zł aktywów OFE (i to bez możliwości ich wycofania przez miliony członków) do trzeciofilarowego TFI, a więc do instytucji gdzie państwo ma mniejsze uprawnienia nadzorcze. 

Propozycja zmian systemu wymaga dogłębnego naświetlenia w ujęciu makroekonomicznym i systemowym. Ukazane w Projekcie dążenie do likwidacji OFE i zastąpienia ich obowiązkowymi programami emerytalnymi opartymi o regulacje Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych ma wielorakie niekorzystne oddziaływania systemowe. Zgodnie z planami ma wzrosnąć znacząco, bo o 3,5 pkt. procentowego składka obciążająca pracodawców i pracowników na cele emerytalne. W miejsce tanich kosztowo OFE powstaną drogie fundusze inwestycyjne, mimo intencjonalnego podkreślania że wystąpią ograniczenia co do możliwości podnoszenia opłat. Podniesienie składki emerytalnej o 4 pkt procentowe ma spowodować zwiększenie inwestycji kapitałowych na skalę 9-19 mld PLN, co w założeniu ma przyczynić się do zwiększenia oszczędności i przyspieszenia wzrostu gospodarczego, a po stronie emerytów w przyszłości wypłacanej emerytury. Niestety ale zachowanie inwestorów na rynkach kapitałowych może potwierdzać obawy że inwestorzy uznają że nastąpi jedynie likwidacja OFE. Że zrealizowane zostanie planowane przejęcie 35 mld zł, jak i wpłaty tych 2,5 mln osób które zdecydowały się pozostać w tym systemie w skali 3,2-4,1 mld zł, będą teraz trafiały na wirtualne konta w ZUS powiększając jego zadłużenie. 

Rezygnacja z OFE i wzrost kosztów pracy jest błędnym rozwiązaniem dlatego rekomendowanym powinno być wycofanie się tych planów. W sytuacji, gdy Polska ma problemy demograficzne, rośnie liczba ludzi w wieku emerytalnym a spada w wieku produkcyjnym, jak to zaprezentowano w Projekcie, to taki krok musi wiązać się ze zwiększeniem opodatkowania. A przecież wiemy, że powiększenie opodatkowania to szybka droga do zwiększenia szarej strefy i jeszcze mocniejszego uszczuplenia systemu emerytalnego. Z drugiej strony eliminacja OFE grozi zamianą systemu, uszczupleniem wypracowanych emerytur w ZUSie i walką grup interesów o przywileje emerytalne na wzór tych które posiadają sędziowie, prokuratorzy, górnicy i rolnicy. Te podejrzenia się nasilą w sytuacji kiedy nie poznaliśmy szczegółów przebudowy systemu ZUS, względem którego istnieją potężne zakusy polegające na redukcji zobowiązań emerytalnych poprzez wprowadzenie głodowych świadczeń „obywatelskich”.

Postulowanym powinno być zwiększenie roli segmentu kapitałowego jako antidotum na rozwiązanie zaistniałych problemów, niemniej jedynie po niezbędnych reformach. Reformę należałoby poprowadzić zupełnie z innej strony. Należałoby zgodnie z postulatami UNFE zwiększyć efektywności systemu OFE, gdyż konieczne jest kapitałowe zabezpieczenie przyszłych emerytur. Dlatego zmiany przede wszystkim należałoby rozpocząć od wprowadzenia nadzoru nad środkami w Otwartych Funduszach Emerytalnych. Brak nadzoru sprawia że zarządzający funduszami raczej działają w interesie własnym i inwestorów PTE, a nie późniejszych beneficjentów tego systemu czyli emerytów. Należałoby koniecznie przywrócić minimalną stopę zwrotu - aby nie zachęcać OFE do ryzykownych inwestycji i dziwnych zachowań. Kolejnym krokiem reformy powinno być upowszechnienie III filara. Firmy i urzędy publiczne co na ostatnim spotkaniu było podnoszone przez przedstawiciela Ministerstwa Rodziny powinny dać przykład tworząc pracownicze programy emerytalne. Umożliwić również powinno się indywidualne odkładanie dodatkowych oszczędności w  OFE, bo tam jest najtaniej i możemy śmiało lepiej uregulowaną infrastrukturę instytucjonalną wykorzystać, po zadbaniu o ograniczeniu barier wejścia na ten rynek. 

W efekcie błędnie zaprezentowanej diagnozy, jak i braku adekwatnie postawionego celu, w harmonogramie Programu uznano, że zabezpieczenie potrzeb rozwoju rynku kapitałowego będzie polegało na kontynuowaniu dotychczasowych działań które są niewystarczające do utworzenia rynkowej platformy alokacji oszczędności i inwestycji.

Autor bloga

mech

Cezary Mech

Dr Cezary Mech jest absolwentem IESE, byłym zastępcą szefa Kancelarii Sejmu, prezesem UNFE, podsekretarzem stanu w Ministerstwie Finansów, a obecnie prezesem ARS

CS148fotMINI

Czas Stefczyka 148/2017

PDF (10,17 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook