Jedynie prawda jest ciekawa

Gorące tematy:

Koniec podróży

06.07.2016

Wygląda na to, że wiemy już kiedy i jak skończy się rozpoczęta w 1998 r. przygoda z otwartymi funduszami emerytalnymi. Wicepremier i Minister Rozwoju zapowiedział w toku prezentacji na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, że od 1 stycznia 2018 r. otwarte fundusze emerytalne przekształcą się w fundusze inwestycyjne akcji polskich, a zarządzające nimi powszechne towarzystwa emerytalne staną się towarzystwami funduszy inwestycyjnych.

Przy czym w rejestrach tych funduszy pozostanie ¾ dotychczasowych aktywów, gdyż pozostała ¼ zostanie przekazana na Fundusz Rezerwy Demograficznej. A środki pozostałe w tak przekształconych funduszach inwestycyjnych zostaną potraktowane jako środki zgromadzone na indywidualnych kontach emerytalnych.

Na razie o planach wiemy tyle, co wynika z jednego z trzydziestu jeden slajdów zaprezentowanych w toku konferencji Wicepremiera i Ministra Rozwoju.

Jak doszło do tego, że już wkrótce pożegnamy się z otwartymi funduszami emerytalnymi?

Ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych  uchwalono w 1997 r. razem z ustawą funduszach inwestycyjnych. Rok później przyjęto ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawę o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Konsekwencją tych uregulowań było powstanie trzyfilarowego systemu emerytalnego składającego się ze „zreformowanego” Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, otwartych funduszy emerytalnych i pracowniczych programów emerytalnych. System w całości był oparty na zasadzie zdefiniowanej składki, a więc wysokość świadczenia miała być określana na zasadach aktuarialnych w oparciu o „zapisane” lub zakumulowane środki i dalszą oczekiwaną długość życia w momencie przejścia na emeryturę. Emerytura pochodząca z ZUS miała mieć charakter repartycyjny, pozostałe dwa filary miały być kapitałowe. ZUS i OFE miały być obowiązkowe, PPE zaś dobrowolne. Nie uchwalono wówczas jednak ustawy o zakładach emerytalnych regulującej wypłatę świadczeń za środki zgromadzone w OFE oraz ustawy o emeryturach pomostowych. System miał być powszechny i objąć wszystkich poza rolnikami i sędziami. Nadzór nad kapitałową częścią systemu sprawował wyspecjalizowany organ nadzoru Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi. W 1998 r. ruszył proces licencyjny dla powszechnych towarzystw emerytalnych i zarządzanych przez nie otwartych funduszy emerytalnych. W 1999 r. rozpoczęły  one działalność i przyjmowanie pierwszych składek.

Niestety dalej wszystko poszło nie tak jak pierwotnie zakładano. Po wyborach 2001 r. rząd z udziałem SLD wyłączył spod systemu powszechnego służby mundurowe i prokuratorów oraz zlikwidował UNFE. Do systemu dodano natomiast indywidualne konta emerytalne w ramach trzeciego filaru. Przed kolejnymi wyborami uchwalono w tydzień ustawę de facto konserwującą dla górników dotychczasowe rozwiązania już na stałe. Znacząco zmodyfikowano także zasady funkcjonowania OFE i uchwalono, że składkę nie przekazaną w terminie OFE będą otrzymywać nie w gotówce a w specjalnych obligacjach Skarbu Państwa. Rząd PO-PSL z jednej strony doprowadził do uchwalenia ustawy o emeryturach pomostowych, ale ograniczył te rozwiązania wyłącznie do osób, które zaczęły nabywać uprawnienia do tego typu świadczeń jeszcze przed rozpoczęciem reformy emerytalnej. Mimo olbrzymich protestów społecznych za kadencji rządu PO-PSL doszło też do podwyższenia wieku emerytalnego. Nie udało się natomiast uchwalić kompleksowej regulacji dotyczącej emerytur dożywotnich, w związku ze skutecznym zawetowaniem przez Prezydenta RP jednej z dwu ustaw dotyczących tej materii.

Koalicja PO-PSL zdecydowała też o obniżeniu składki przekazywanej do OFE i utworzeniu tzw. subkont prowadzonych przez ZUS. Przy tej okazji wprowadzono też kolejną formę trzeciofilarową – tzw. indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego i dobrowolne fundusze emerytalne zarządzane przez powszechne towarzystwa emerytalne. Kolejnym krokiem demontażu systemu OFE była ustawa z 2013 r., a podstawie której ZUS przejął 51,5% aktywów OFE (a środki, które wyparowały z rachunków w OFE zostały zapisane na tzw. subkontach prowadzonych przez ZUS), OFE zakazano inwestować w obligacje Skarbu Państwa i inne bezpieczne instrumenty, zniesiono minimalną wymaganą stopę zwrotu, wprowadzono tzw. „suwak emerytalny” i zdecydowano, że całość emerytur będzie wypłacał ZUS w oparciu o środki, które pierwotnie trafiały i do FUS i do OFE – zrezygnowano zatem z jakiejkolwiek kapitałowej emerytury. Ponadto zrezygnowano z obowiązkowego uczestnictwa w OFE i nakazano członkom OFE podjęcie decyzji czy chcą by dalej przekazywano ich składki do OFE – brak złożenia odpowiedniego oświadczenia w zakreślonym terminie skutkował zaprzestaniem przekazywania tej składki. W 2015 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że zmiany te, co do zasady były zgodne z Konstytucją RP, członkom OFE nie przysługują prawa nabyte, a ustawodawca wcześniej stworzył jedynie „ułudę” przysługujących im praw majątkowych.

W efekcie tych zmian pozostały OFE, do których przynależność nie jest obowiązkowa, składki trafiają jedynie od ok. 2,5 mln ich członków, OFE mogą inwestować jedynie w aktywa wysoce ryzykowne, a środki członków OFE przez ostatnie 10 lat przed osiągnieciem wieku emerytalnego są stopniowo przekazywane do FUS – w tym okresie nie wpływają też już nowe składki do OFE. Oczywiście taki kształt OFE wymagał wprowadzenia zmian. Nie musiało to jednak prowadzić do ich likwidacji – można było zastanowić się nad innymi rozwiązaniami, uwzględniającymi pogarszającą się sytuację demograficzną Polski. Wyspecjalizowane OFE pozwalają na zachowanie przez państwo większej kontroli i nad ryzykiem związanym z inwestycjami i nad kosztami ponoszonymi przez członków. Wydaje się, że rozwiązania przyjęte w latach 1997-1998 dawały znacznie więcej nadziei, niż to co obecnie jest proponowane przyszłym emerytom.

Paweł Pelc
radca prawny, Kancelaria Radcy Prawnego Pawła Pelca. Wiceprezes Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE.
6.07.2016 r.
 

Autor bloga

pelc pawel

Paweł Pelc

Radca prawny, Kancelaria Radcy Prawnego Pawła Pelca, wiceprezes Agencji Ratingu Społecznego

CS141fotMINI

Czas Stefczyka 141/2017

PDF (4,89 MB)

pobierz najnowszy numer
archiwum numerów

Facebook